تحقیق خانم مطری

بررسی منابع مرجع کتابخانه های دانشکده های پزشکی، مرکزی دانشگاه تهران و دانشگاه شهید بهشتی

                                                                                           تهیه کننده: چیمن مطری[1]

    چکیده: منابع مرجع از منابع اصلی در پیشبرد آموزش و پرورش به شمار می آیند  , نظر به اهمیت نقش منابع مرجع در خدمات اطلاع رسانی کتابخانه ها , بررسی و ارزیابی آنها به منظور تعیین نقاط قوت . ضعف مجموعه ها و امکان ارائه پیشنهادات اصلاحی ضروری به نظر می رسد . هدف این پژوهش بررسی منابع مرجع کتابخانه دانشگاه تهران و کتابخانه دانشگاه شهید بهشتی از نظر گرایش موضوعی مجموعه ها , نوع منابع مرجع موجود , روزآمد بودن منابع ,  نوع زبان و میزان  معرفی شدن  منابع در  سیاهه های هسته پزشکی مورد نظر بود در این پژوهش روش خاصی نداشتم  چون مقاله من مروری بوده و روش خاصی را لازم نداشته و فقط به خواندن و مرور اکتفا کردم . بررسی های پژوهش نشان داد که در منابع مرجع موجود توازن موضوعی وجود ندارد و بیشترین در صد منابع مرجع موجود در هر یک از کتابخانه ها متعلق به اطلس های پزشکی می باشد , منابع موجود در کتابخانه مرکزی شهید بهشتی روز آمدتر  بود, و میزان هماهنگی منابع مرجع کتابخانه های مورد بررسی با سیاهه های هسته مورد نظر, بسیار پایین بود .

    واژه های کلیدی : منابع مرجع , کتابخانه ها ,دانشکده های پزشکی و مرکزی , دانشگاه تهران , دانشگاه شهید بهشتی . 

مقدمه

    وجود منایع مرجع در دنیای کنونی که با انبوهی از اطلاعات و انتشارات مواجه هستیم , برای پیشبرد آموزش و پژوهش اهمیت بسیاری دارد.آموزش و پژوهش 2 کار کرد عمده دانشگاه به شمار می آیند.در تمامی مراحل انجام یک پژوهش استفاده از کتاب های مرجع ضروری است.این منابع ارزشمند,استفاده از دانش بشری را برای استفاده کننده گان آسان کرده اند و بخشی از نیازهای آموزشی و اطلاعاتی استادان,دانشجویان و دیگر اقشار جامعه را تامین می کند . رشد چشمگیر پذیرفته شده گان دانشگاه ها, افزایش رشته ها و مقاطع تحصیلی مختلف,افزایش تعداد کادر آموزشی دانشگاه ها و مؤسسات آموزشی عالی  کشور و نیز مراکز مؤسسات آموزشی و پژوهشی نیاز به وجود منابع مرجع جدید,.مفید و متناسب با نیاز جامعه استفاده کننده گان از کتابخانه های دانشگاهی را افزایش می دهد.

    رشد روز افزون انتشارات در دهه های  اخیر زمینه ظهور میلیون ها نوشته  نو و بدیع را در شاخه های گوناگون دانش بشری به ارمغان آورده است. تنها در زمینه منابع مرجع سالانه حدود 1500 تا 2000 عنوان کتاب در امریکا منتشر میگردد .بدیهی است هر کتابخانه ای سعی دارد با تقویت و گسترش مجموعه تحت پوشش اعتبار و حیثیت علمی و اموزشی خود را تعالی بخشیده و آنچه که مسلم است گردآوری همه مواد و منابع در یک مجموعه نه تنها ممکن نیست بلکه غیر عملی نیز به نظر می رسد,از طرفی رشد صعودی قیمت منابع,تنگناهای بودجه کتابخانه ها و همچنین نیاز روز افزون پژوهشگران و محققین پزشکی و علوم وابسته به اطلاعات جاری و آخرین یافته های علمی ایجاب میکند که مجموعه های کتابخانه را با استفاده از روش های تجربه شده بررسی نموده و با ارائه رهنمودهایی موجبات پویایی مجموعه ها و زمینه هماهنگ شدن آنها با شرایط جدید  و نیازهای آینده را فراهم ساخت  .

هدف و فایده تحقیق

   نقشه حیاتی کتابخانه ها به عنوان مرکز گرد آوری , نگهداری و اشاعه اطلاعات علمی و کانون تأمین امکانات تحقیق برای پژوهشگران به خوبی محرز می باشد و در واقع هدف نهایی فعالیت های  کتابخانه اعم از گرد آوری و آماده سازی و امانت  اشاعه اطلاعات است  و شاید بتوان گفت که مهمترین شاخص ارزیابی یک کتابخانه , میزان توفیق آن در ارائه اطلاعات است. اما ارائه اطلاعات دقیق و روزآمد نیاز مجموعه ای قوی و سازماندهی شده از منابع ,خصوصاً منابع مرجع است, منابع مرجع به دلیل وسعت دامنه اطلاعات و استفاده زیادی که از آنها می شود نسبت به سایر  مواد از اهمیت بیشتری برخوردارند. از طرفی هزینه تامین این منابع بسیار بالاست به طوری که بودجه های کلانی صرف خرید این منابع میگردد .با توجه به اهمیت مسائلی که مطرح گردید و همچنین نقش کلیدی منابع مرجع در خدمات اطلاع رسانی,این مجموعه ها از ابعاد گوناگون به منظور آگاهی از میزان روز آمد بودن, توازن موضوعی,هماهنگی با منابع معتبر و نوع منابع مرجع مورد بررسی و مقایسه قرار گرفته اند .این پژوهش با هدف روشن کردن نقاط قوت و ضعف مجموعه های مورد بررسی از نظر جنبه های پیش گفته و نتایج آن میتواند بوسیله کتابخانه های بررسی شده در اصلاح وضعیت مجموعه مورد استفاده قرار گیرد ,همچنین این بررسی ها میتواند به عنوان بخشی از اطلاعات مورد نیاز در تصمیم گیری های بعدی کتابخانه  ها مورد استفاده قرار گیرد. این بررسی و تحقیقات مشابه آن میتواند زمینه را برای پایه گذاری  استاندارد هایی در ارزیابی مجموعه های مرجع کتابخانه ها فراهم سازد.

بحث

الف.مقایسه وضعیت منابع مرجع 3 کتابخانه از نظر گرایش موضوعی

   چگونگی توازن در مجموعه های مرجع 3 کتابخانه به گونه ای است که منابع مربوط به رده W یعنی حرفه پزشکی در 3 کتابخانه مورد برسی از بالاترین درصد در بین رده های دیگر برخوردارند.درصد مربوط به منابع در دانشگاه تهران 17 درصد و در کتابخانه مرکزی دانشگاه بهشتی بیشترین درصد به دو موضوع پزشکی کودکان و چشم پزشکی تعلق دارد (هر کدام 7.8 در صد)و پس از آن با اختلاف اندکی کتب رده W یعنی حرفه پزشکی قرار دارند که حدود 7 درصد از منابع کتابخانه را شامل می شوند . در این دانشگاه منابع موجود در رده w حرفه پزشکی در کتابخانه مرکزی   درصد این منابع در کتابخانه دانشکده پزشکی است.  

   کمترین درصد در کتابخانه های مرکزی و پزشکی مربوط به ردهWT  یعنی موضوع پزشکی سالمندان می باشد که در برخی از این کتابخانه ها هیچ منبعی در این زمینه وجود ندارد . در کتابخانه دانشگاه تهران کمترین درصد( 4/. درصد یعنی از هر کدام یک کتاب ) در زمینه های موضوعی روانپزشکی,مامایی, دندانپزشکی,بیمارستان ها و سایر تسهیلات بهداشتی و پرستاری می باشد. کمتر بودن کتب در این زمینه ها شاید به  این علت است که هریک از دانشکده های دندانپزشکی ,مامایی و پرستاری یا مراکز روانپزشکی وابسته به این دانشگاه خود کتابخانه های جداگانه دارند که کتب و منابع تخصصی مربوط  به این رشته ها در کتابخانه های مرکزی احساس نگردیده است(اعظمی ساردوئی , 1374: حقیقی,1372).

ب.مقایسه وضعیت منابع از بعد نوع مرجع

     وضعیت منابع از بعد نوع مرجع و نحوه توزیع آنها در کتابخانه های تحت مطالعه به گونه ای است که بیشترین در صد منابع در هریک از 3 کتابخانه مورد بررسی, متعلق به اطلس ها می باشد  به طوری که در کتابخانه های مرکزی بهشتی و تهران بیش از نیمی از کل منابع موجود این کتابخانه ها را اطلس پزشکی تشکیل داده اند . در کتابخانه های مرکزی بهشتی و پزشکی بهشتی پس از اطلس ها  بیشترین درصد به دستنامه ها و دستور نامه ها تعلق دارد .در کتابخانه پزشکی تهران پس از اطلس ها , سال نامه ها بیشترین درصد را به خود اختصاص داده اند(اعظمی ساردوئی , 1374: حقیقی,1372).

ج. مقایسه میزان روز آمد بودن منابع

      یکی از معیار های مهم در ارزیابی یک مجموعه روز آمد بودن منابع آن است .وضعیت منابع مرجع 3 کتابخانه بر حسب سال انتشار به این گونه است که اکثر منابع  کتابخانه مرکزی بهشتی (42درصد) مربوط به دوره زمانی 1990 تا1995 و در کتابخانه های پزشکی بهشتی و تهران بیشتر منابع به ترتیب (28.4 در صد و26در صد ) به سال های 1985 تا 1989  اختصاص دارد. از مقایسه درصد منابعی که  تاریخ انتشار آنها  بین سال های 1985 تا 1995 می باشد ملاحظه می شود که در حدود 80 درصد از منابع موجود در کتابخانه مرکزی بهشتی و حدود 51 درصد منابع کتابخانه پزشکی بهشتی متعلق به این دوره زمانی می باشد. بدین ترتیب می توان چنین  نتیجه گیری نمود که منابع موجود در کتابخانه مرکزی دانشگاه شهید بهشتی نسبت به 2 کتابخانه مورد بررسی دیگر روز آمد تر می باشند که این موضوع احتمالا به علت جدید الاحداث بودن  آن نسبت به کتابخانه های دیگر است زیرا این کتابخانه در سال های اخیر شروع به تهیه منابع و تشکیل مجموعه خود نموده است بنابراین متعلق بودن منابع این کتابخانه  به این ده ساله دور از انتظار نیست.

    مقایسه منابع مرجع از نظر سال انتشار و نوع منابع به این گونه است که مقایسه  درصد های مربوط به نتایج منتشره بین سال های 1985 تا 1995 بیانگر ان است که دستنامه ها با  59.1 درصد و اطلس ها با 55.5 درصد و واژه نامه ها با31.9  درصد به ترتیب روزآمد ترین  منابع در بین  انواع منابع مورد بررسی می باشند.

       مقایسه درصد های منابع برای سال های قبل از  1975 نشان می دهد تاریخ انتشار 58.7

در صد از کتابشناسی ها مربوط به  قبل از سال های 1975 می باشد و این منابع قدیمی ترین منابع در بین سایر منابع مورد بررسی هستند . در مجموع نتایج بررسی  شده نشان می دهد که بیش از 80 درصد منابع مربوط به قبل از سال های 1990 می باشند و کمتر از20 درصد منابع در فاصله زمانی 1990 تا 1995 قرار دارند(اعظمی ساردوئی , 1374: حقیقی,1372: نیازی,1373).

د.مقایسه  منابع مرجع 3 کتابخانه مورد مطالعه بر حسب زمان و نوع منابع مرجع

     مقایسه منابع مرجع برحسب زبان به کار رفته نشان می دهد که در هر 3 کتابخانه مورد بررسی اکثر منابع به زبان انگلیسی هستند,در واقع به جز کتابخانه پزشکی بهشتی که 88.5 در صد  منابع آن به زبان انگلیسی می باشد  در 2 کتابخانه مورد بررسی دیگر بیش از 94 درصد منابع به زبان انگلیسی  می باشند.

       کتابخانه پزشکی شهید بهشتی از نظر دارا بودن منابع منتشره به زبان فرانسه (10 درصد) در رتبه اول اهمیت قرار دارد و این درحالی است که در 2 کتابخانه دیگر درصد منابع موجود به زبان فرانسه کمتر از 4.5 درصد می باشد. به طور کلی چنانچه مشاهده میگردد منابع موجود در کتابخانه های مورد بررسی از نظر زبان دارای تنوع و گوناگونی نمی باشند.

     مقایسه ها نشان می دهد که به جز واژه نامه ها  که 78درصدآنها به زبان انگلیسی می باشند در مورد سایر منابع بیش از 90 درصد آنها به زبان انگلیسی می باشند. اگر چه فزونی منابع به زبان انگلیسی متاثر از اهمیتی است که در مراکز آموزشی کشور برای این زبان قائل هستند با این وجود نظر به پیشرفت دانش پزشکی در میان سایر ملل غیر انگلیسی, ضرورت استفاده از منابع به زبان های دیگر در مجموعه کتابخانه های دانشگاهی قابل توجه می باشد(اعظمی ساردوئی , 1374: حقیقی,1372).

ه.بررسی منابع مرجع کتابخانه های مورد بررسی و لیست های هسته و مقایسه منابع از نظر میزان معرفی شدن در کتاب شناسی ها

    لیست های هسته که در این مقاله در نظر گرفته شده اند شامل 4 لیست معتبر می باشند که عناوین و تعداد منابع معرفی شده در ابن لیست ها در جدول پایین آورده شده است(اعظمی ساردوئی , 1374: حقیقی,1372).

لیست منابع و تعداد منابع معرفی شده در آنها

تعداد منابع

لیست هسته

 610

Brandon

1302

W H O

305

SHeehy

695

walford

 

    در این بررسی به مقایسه مجموعه های منابع مرجع کتابخانه های مورد مطالعه با لیست هسته پرداخته و میزان همپوشانی هریک از مجموعه ها با تک تک  لیست ها ی هسته نشان داده شده است.به دنبال این اقدام  تلاش دیگری به منظور تهیه لیستی مشترک از چهار لیست مورد نظر صورت گرفت , ابتدا چهار لیست هسته فوق در هم ادغام و سپس مجموعه های مورد مطالعه با لیست مشترک تهیه شده مقایسه گردید .بررسی ها نشان می دهد که کتابخانه دانشگاه تهران ,یک عنوان با این لیست هسته اشتراک دارد و میزان اشتراک 2 کتابخانه دیگر با این لیست صفر می باشد.بار دوم همین بررسی به منظور تهیه لیستی مشترک از سه لیست هسته فوق صورت گرفت , به گونه ای که چهار لیست هسته سه تا سه تا درهم ادغام شده و از هر یک, لیست مشترک استخراج گردیده و لیست های مشترک جدیدی تهیه گردید و لیست های مشترک با مجموعه ها مقایسه شدند . نتیجه بدست آمده چندان تفاوتی با نتایج بررسی اول نداشت. در آخر چهار لیست مورد نظر به صورت دوتایی در هم ادغام شده و تشکیل شش لیست هسته را دادند به منظور تعیین میزان همپوشانی,هر یک از این لیست های هسته به طور جدا گانه با تک تک مجموعه ها مقایسه گردید.اطلاعاتی که بدست آ مد همانند دو بررسی دیگر دلالت بر ضعیف بودن نتایج دارد . پایین بودن تعداد منابع مشترک کتابخانه ها با دو یا چند لیست,شاید به این علت است که هر یک  از مجموعه های مورد بررسی در انتخاب منابع  خود از یک لیست استفاده نموده اند. به طور کلی می توان چنین نتیجه گرفت که هر اندازه بر تعداد لیست های هسته افزوده می شود. تعداد عناوین مشترک مجموعه های مورد مطالعه با لیست های هسته کم می شود و به همان میزان که از تعداد لیست های هسته کاسته شود تعداد عناوین مشترک بالا می رود . لذا می توان چنین استنباط کرد که جهت محاسبه  میزان همپوشانی منابع موجود در مجموعه های مورد بررسی , نمی توان از چند لیست به صورت توأم استفاده کرد بلکه بایستی از لیست های هسته به صورت جداگانه استفاده شود.

    در این بررسی به مقایسه مجموعه منابع مرجع کتابخانه های مورد مطالعه با لیست هسته پرداخته و میزان همپوشانی هریک از مجموعه ها به طور جداگانه با لیست هسته مورد بررسی قرار گرفته است . بررسی ها بیانگر آن است که از مجموع 610 عنوان منابع معرفی شده در لیست "Brondon " کتابخانه پزشکی شهید  بهشتی با 22 عنوان (3.6  درصد) بیشترین تعداد کتاب را از این لیست دارد و کتابخانه مرکزی شهید بهشتی با (3.1درصد) در مرتبه بعدی قرار دارد . از مجموع 1302 عنوان منابع معرفی شده در لیست "who" کتابخانه پزشکی بهشتی با 29 عنوان(2.2 درصد) بیشترین درصد بیشترین درصد اشتراک را نسبت به این لیست در میان سایر کتابخانه ها دارا است.  از مجموع 305 عنوان منابع معرفی شده در کتابشناسی "sheehy" کتابخانه تهران با 19 عنوان (6.9) درصد بالاترین میزان همپوشانی را با لیست مزبور دارد.از مجموع 615عنوان منابع معرفی شده در لیست "walford" کتابخانه پزشکی بهشتی با 13 عنوان (2.1درصد) بالاترین میزان همپوشانی را با لیست مزبور دارد.به طور کلی چنانچه مشاهده می گردد میزان های  همپوشانی کتابخانه های مورد بررسی با چهار لیست هسته مورد نظر در این  مقاله بسیار پایین می باشد و این میزان ها اکثراً کمتر از  5 درصد می باشند.

خلاصه بحث و نتیجه گیری و پیشنهاد ها

    منایع مربوط به رده "W" (حرفه پزشکی) در هر 3 کتابخانه مورد بررسی بالا ترین درصد را دارند , رده "WT" (پزشکی سالمندان)کمترین منابع را در میان 2 کتابخانه مرکزی و پزشکی شهید بهشتی دارا می باشد, به طوری که در بعضی از کتابخانه ها هیچ منبعی در این زمینه وجود ندارد.در کتابخانه های دانشگاه تهران کمترین درصد در زمینه های موضوعی , روانپزشکی , مامایی , دندانپزشکی, بیمارستان ها و سایر تسهیلات بهداشتی و پرستاری می باشد.کم بودن کتب در این زمینه شاید به این علت است که هر یک از دانشکده های دندانپزشکی , مامایی و پرستاری یا مراکز روانپزشکی وابسته به این دانشگاه خود کتابخانه های جدا گانه دارند که کتب و منابع تخصصی مربوط به این رشته ها در کتابخانه های دانشکده ای موجود می باشند و  ضرورتی  به تهیه آنها در کتابخانه های مرکزی احساس نگردیده است. بیشترین درصد منابع در هر یک از 3 کتابخانه مورد بررسی متعلق به اطلس های پزشکی می باشد.از مقایسه درصد منابع انتشار یافته در فاصله سال های 1985  تا 1995 چنین استنباط می شود که منابع موجود در کتابخانه مرکزی دانشگاه  شهید بهشتی نسبت به 2 کتابخانه دیگر روز آمدتر می باشد, به طور کلی بیش از 80 درصد منابع مجموعه های  مورد بررسی مربوط به قبل از سال های 1990 و کمتر از 20 در صد آنها در فاصله سال های 1990 تا 1995 می باشند که این ساختار نشان دهنده قدیمی  بودن مرجع مجموعه های مورد بررسی می باشد. نیازی نیز در تحقیق خود قدیمی بودن مجموعه های مرجع جامعه مورد بررسی را مورد تایید قرار داده است به نحوی که 65 درصد  منابع مرجع تحقیق وی متعلق به سال های 1370 و ماقبل آن  است (نیازی ,1373).از مقایسه میزان هماهنگی منابع مرجع مجموعه های مورد مطالعه با لیست  های هسته نشان می دهد  که کتابخانه  پزشکی شهید بهشتی با 22 عنوان (3.6درصد) بیشترین عناوین  مشترک را با لیست "Brandon" دارد و همچنین با 29 عنوان (2.2درصد)نسبت به لیست "Who" از بیشترین همپوشانی برخوردار است و با لیست "walford" هم از بیشترین عناوین مشترک برخوردار است. همچنین کتابخانه تهران با 19 عنوان (6.9درصد) بالاترین میزان همپوشانی نسبت به لیست "sheehy" را دارا می باشد. به طور کلی میزان هماهنگی کتابخانه های مورد بررسی با هر چهار لیست هسته مورد نظر بسیار پایین است و این میزان ها اکثراً کمتر از 5 درصد می باشند . از بررسی های انجام گرفته چنین استنباط می شود که کتابخانه های مورد مطالعه در انتخاب عناوین مجموعه های تحت پوشش خود کمتر از لیست های هسته استفاده می نمایند, شاید بتوان گفت که دلیل نا هماهنگی به واسطه به کار بستن روش های نادرست و غیر اصولی در انتخاب منابع می باشد. بیش از 94 درصد منابع مرجع مجموعه های مورد بررسی به زبان انگیسی می باشد.

 پیشنهاد ها

   - مسئولان کتابخانه ها باید سعی کنند در مجموعه سازی برای تعادل میان موضوعات مختلف مجموعه ها اهمیت بیشتری قائل باشند.

     -کتابخانه های مورد بررسی در توسعه مجموعه و انتخاب منابع عناوین پیشنهادی لیست های هسته را مد نظر قرار دهند.

  -  تلاش برای تهیه مجموعه ای روز آمد باید به عنوان یک ضرورت مطرح با شد, البته با توجه  به مشکلات مربوط به تامین بودجه لازم , مسئولان کتابخانه های دانشگاهی باید به شیوه های مختلف مربوط به  استفاده مشترک از منابع محدود بیشتر بیندیشند.

 

منابع

1. حری , عباس 1356. مراجع و بهره گیری از آنها,تهران: مرکز اسناد فرهنگی آسیا.

 2. حقیقی , محمود 1372. ارزیابی مجموعه کتابخانه های دانشگاهی شهر تهران. فصلنامه پیام کتابخانه, سال سوم , شماره اول (بهار): 36-18 .

3. دیانی ,محمد حسین 1369.روش های تحقیق در کتابداری. تهران :مرکز نشر دانشگاهی .

4.نیازی , سیمین 1373. بررسی و ارزیابی  منابع مرجع اختصاصی  رشته های علوم پایه در کتابخانه های دانشکده های علوم تهران ، بهشتی، تربیت معلم . فصلنامه کتاب،دور هفتم،شماره سوم(پاییز).

5. اعظمی ساردوئی ,محمد 1374. ارزیابی مجموعه منابع مرجع کتابخانه های مرکزی و دانشکده های پزشکی دانشگاه های علوم پزشکی ایران , تهران , شهید بهشتی .نشریه پیام کتابخانه , سال دهم, شماره سوم : 38.

  


. دانشجوی کتابداری دانشگاه پیام نور مهاباد[1]

مجله كتابداري

Vol. 43, No. 49, Spring & Summer سال چهل و سوم، دفتر چهل و نهم

2009, PP.175-195 177- بهار و تابستان 1388 ،ص 195

بررسي ميزان تناسب مجموعه منابع اطلاعاتي كتابخانه مركزي دانشگاه علوم

پزشكي همدان با نيازهاي جامعه استفادهكننده

 

حسين وكيليمفرد

vakili@umsha.ac.ir ؛ عضو هيأت علمي دانشگاه علوم پزشكي همدان

محمدرضا اميري

m.r.amiri@umsha.ac.ir ؛ عضو هيأت علمي دانشگاه علوم پزشكي همدان

 

چكيده

هدف: هدف اين تحقيق تعيين ميزان تناسب مجموعه منابع اطلاعاتي كتابخانه مركزي دانشگاه

علوم پزشكي همدان با نيازهاي جامعه استفاده كننده است.

روش: در اين پژوهش از روش پيمايشي - توصيفي استفاده شده و ابزار گردآوري اطلاعات

پرسشنامه است. جامعه پژوهش شامل كليه اعضاي استفاده كننده از كتابخانه مركزي دانشگاه

علوم پزشكي همدان مي باشد، كه از بين آن ها يك نمونه آماري 345 نفري بصورت تصادفي

جهت انجام پژوهش انتخاب شدند.

40 درصد مراجعه كنندگان به كتابخانه مركزي، / يافتهها: نتايج پژوهش نشان مي دهد كه 9

جهت دسترسي به منابع اطلاعاتي مورد نياز خود "اغلب اوقات" از اين كتابخانه استفاده مي

35 درصد جامعه استفاده كننده از كتابخانه مركزي دانشگاه ، ميزان تناسب كتابهاي / كنند. 1

فارسي موجود با نيازهاي اطلاعاتي خود را در حد "زياد" ارزيابي نموده اند.. مهمترين عواملي

كه در افزايش تناسب بين مجموعه منابع اطلاعاتي و نيازهاي استفاده كنندگان كتابخانه موثر

بودهاند عبارتند از: روزآمد بودن منابع، تهيه منابع در موضوعات مختلف، توجه به درخواستهاي

استفاده كنندگان، تهيه راهنماي استفاده از منابع جديد و تهيه انواع منابع به شكل الكترونيك.

واژههاي كليدي: دانشگاه علوم پزشكي همدان، كتابخانه مركزي، تناسب مجموعه، نيازهاي   اطلاعاتي

مقدمه

كتابخانههاي دانشگاهي به عنوان بخشي از نظام آموزش عالي، پايگاه اصلي

ارائه اطلاعات مورد نياز اعضاي هيأت علمي و دانشجويان محسوب ميشوند و

نقشي بسيار مهم در گردآوري و انتقال اطلاعات علمي ايفا ميكنند. سالانه حجم

انبوهي از مدارك و اطلاعات، با صرف هزينههاي سنگين، گردآوري، آمادهسازي،

سازماندهي و در پايگاههاي اطلاعاتي دستي و ماشيني ذخيره مي گردد و براي

تهيه اين مدارك و اطلاعات، هزينه هاي ارز ي و ريالي زيادي صرف شده و

هزينههاي مضاعفي نيز براي نگهداري و حفاظت از آنها منظور ميشود . از اين

رو، فراهم كردن امكان دسترسي مستقيم كاربران به اطلاعات و تأكيد بر نيازهاي

اطلاعاتي آنان، از مهمترين مسائلي است كه لازم است شالوده كتابخانهها و مراكز

اطلاعرساني بر آن استوار گردد (گيلوري، 1374 ، ص 65 ). بنابراين، كتابخانهها و

بهويژه كتابخانهها و مراكز اطلاعرساني دانشگا هي، به منظور تحقق اهداف و

رسالتهاي خود ناگزير از داشتن مجموعهاي توانمند هستند كه بتوانند

پاسخگوي نيازهاي جامعه استفادهكننده باشند. براي د اشتن چنين مجموعه اي،

ميبايست كم و كيف مجموعه و خدمات ارائه شده مورد ارزيابي قرار گرفته و

نقاط قوت و ضعف آن مشخص شود.

بيان مسئله

نقش كتابخانههاي دانشگاهي در فرآيند آموزش و پژوهش و ارتقا ي سطح

علمي و فرهنگي جامعه دانشگاهي كاملاً شناخته شده است . اين كتابخانه ها ،

پايگاه اصلي ارائه اطلاعات مورد نياز به مراجعين خود و به وي ژه دانشجو يان و

اساتيد محسوب ميشوند. جامعه استفادهكننده كتابخانههاي دانشگاهي ، نيازهاي

مختلفي دارند كه از آخرين انتشارات در زم ينه موضوعي و رشته علمي آنان

گرفته تا منابع مختلف غير موضوعي براي پر كردن اوقات فراغت و ارتقاي سطح

فرهنگي، اجتماعي و اطلاعاتي آنان را شامل ميشود. بنابراين، كتابخانهها و مراكز

اطلاعرساني دانشگاهي براي ايفاي نقش خود ، بايد مجموعه اي متناسب با

نيازهاي جامعه استفادهكننده خود داشته باشند و همواره مجموعه خود را با فراهم

كردن منابع اطلاعاتي جديد، پويا كرده و رضايت جامعه استفاده كننده را فراهم

نمايند.

اما كتابخانهها و بهويژه كتابخانههاي دانشگاهي، از يك طرف با مشكلاتي از

قبيل افزايش حجم انتشارات، كاهش بودجه، محدوديت فضا و روند رو به رشد

قيمت منابع اطلاعاتي روبرو هستند و از طرف ديگر رفع نيازها و تأمين رضا يت

استفادهكننده از كتابخانه و مركز اطلاعرساني محور اصلي وجودي آن واحد تلقي

ميشود و همه تلاشها و سرمايهگذاريها براي احداث كتابخانه ها و مراكز

اطلاعرساني و تهيه منابع مختلف، به منظور ارائه خدمات بهتر به مراجعه كنندگان

است (مرادي مقدم، 1384 ). رانگاناتان به كتابخانهها به عنوان موجوداتي رشد

يابنده، و به استفادهكنندگان به منزله هسته مركزي كليه فعالي تهاي كتابخانه اي

مينگرد و بر اين اصل تأكيد ميكند كه همه تلاشها بايد در جهت برآوردن ني از

.( استفادهكنندگان صورت پذيرد(ساها، 1373

هر چند پيشرفتهاي فناوري اطلاعات در جهت كاهش برخي از مشكلات

فوقالذكر به مدد كتابخانهها آمدهاند، اما هنوز مشكلاتي نيز وجود دارند كه براي

به حداقل رساندن اين مشكلات، بايد كتابخانهها و مراكز اطلاعرساني نيازهاي

اطلاعاتي استفادهكنندگان و منابع علمي خود را همواره مورد بررسي قرار دهند تا

منابع مورد نياز براي مطالعه، آموزش و پژوهش را فراهم نمايند(عبادالله عموقين،

.(1380

كتابخانه مركزي دانشگاه علوم پزشكي همدان در مركز مجتمع دانشگاه قرار

داشته و با توجه به عدم وجود كتابخانه در دانشكدههاي پزشكي و پي راپزشكي ،

نقش مهمي در ارائه منابع و خدمات اطلاعاتي در دانشگاه ايفا مي نماي د. لذا با

توجه به مطالب فوق و از آنجا كه هدف كتابخانه برآوردن انتظارات مراجعه -

كنندگان است، پژوهش حاضر، ميزان تناسب مجموعه منابع كتابخانه مركزي

دانشگاه علوم پزشكي همدان با نيازهاي جامعه استفادهكننده را بررسي مينمايد تا

با مشخص شدن نظرات استفادهكنندگان و نقاط قوت و ضعف مجموعه در تأمين

نيازهاي اطلاعاتي آنان، برنامهريزي و اقدامات لازم براي رس يدن به وضعيت

مطلوب صورت پذيرد.

هدف و فايده پژوهش

هدف اين پژوهش، تعيين مي زان تناسب مجموعه منابع اطلاعاتي كتابخانه

مركزي دانشگاه علوم پزشكي همدان با نيازهاي جامعه استفادهكننده است . نتا يج

اين تحقيق ميتواند با مشخص نمودن مي زان تناسب مجموعه منابع اطلاعا تي

مذكور با نيازهاي استفادهكنندگان، مشخص نمودن نقاط قوت و ضعف مجموعه

و تعيين نيازهاي استفاده كنندگان كتابخانه مركزي، برنامهريزان و مسئولان امر را

در مصرف بهينه بودجه تخصيص يافته، تهيه و گردآوري منابع اطلاعاتي مناسب

به منظور افزايش تناسب بين مجموعه منابع اطلاعاتي و نيازهاي استفادهكنندگان

و ارائه خدمات مطلوبتر، ياري نمايد

روش و جامعه پژوهش

در اين پژوهش از روش پيمايشي استفاده شده است. جامعه پژوهش شامل كليه

اعضاي استفادهكننده از كتابخانه مركزي دانشگاه علوم پزشكي همدان است كه

مجموعاً شامل 3440 نفر ميباشند كه از بين آنها با استفاده از نمونهگيري

تصادفي، حجم نمونهاي معادل 345 نفر تعيين شد.

ابزارگردآوري اطلاعات و روش تجزيه و تحليل

براي جمعآوري دادهها، از پرسشنامهاي با 17 پرسش ( 14 پرسش بسته و 3

پرسش باز) استفاده شد. پرسشنامهها با مراجعه حضوري به كتابخانه و پس از

توجيه پاسخدهندگان توزي ع و جمع آوري شدند . اطلاعات استخراج شده از

و روش آمار توصيفي تجزي ه و SPSS پرسشنامهها با استفاده از نرم افزار آماري

تحليل شده است

پرسشهاي پژوهش

-1 جامعه مورد بررسي، چه ميزان از كتابخانه مركزي دانشگاه استفاده مي -

نمايند؟

-2 افراد مورد بررسي، چه ميزان به هر ي ك از انواع منابع اطلاعاتي در

كتابخانه مركزي نياز دارند؟

-3 افراد مورد بررسي، چه ميزان تنوع موضوعي منابع اطلاعاتي موجود در

كتابخانه مركزي را متناسب با نيازهاي خود ميدانند؟

-4 منابع اطلاعاتي موجود در كتابخانه مركزي ، چه م ي زان پاسخگوي

نيازهاي استفادهكنندگان ميباشند؟

-5 چه عواملي در افزايش تناسب بين منابع اطلاعاتي و نيازهاي جامعه

استفادهكننده مؤثرند؟

كتابخانه مركزي دانشگاه علوم پزشكي همدان

كتابخانه مركزي دانشگاه علوم پزشكي همدان در سال 1364 با تصويب قانون

جداسازي دانشگاههاي علوم پزشكي از وزارت علوم ، تحقيقات و فن آوري، از

كتابخانه دانشگاه بوعلي سيناي همدان منفك و با انتقال كتب و منابع علوم

پزشكي به اين دانشگاه در فضايي به وسعت 2000 متر مربع و متشكل از بخش -

هاي مختلف تأسيس و بهطور رسمي فعاليت خود را شروع كرده است. كتابخانه

مركزي در مجتمع دانشگاه قرار داشته و با توجه به عدم وجود كتابخانه دانشكده-

اي در دانشكدههاي پزشكي و پيراپزشكي، نقش بس يار مهمي در ارائه خدمات

اطلاعاتي به استادان و دانشجو يان ايفا مي نماي د. در حال حاضر ، مجموعه

كتابخانه به صورت باز اداره ميشود. مجموعه منابع كتابخانه با استفاده از سيستم

،(LC) و كتابخانه كنگره (NLM) ردهبندي كتابخانه ملي پزشكي امريكا

فهرستنويسي و ردهبندي شده و اطلاعات منابع علمي با استفاده از نرم افزار

جامع كتابخانهاي پارس آذرخش، ذخيره و قابل جستجو ميباشند. تا زمان انجام

تحقيق حاضر، تعداد كل كتابهاي فارسي موجود در كتابخانه 29320 جلد

تعداد كل كتابهاي لاتين 16224 جلد و تعداد كل كتابهاي مرجع 3607 جلد

است. از سال 1386 ، مجلات فارسي صرفاً بهصورت الكترونيك و در قالب بانك

اطلاعات نشريات فارسي كشور (فهرستگان) تهيه و از طريق شبكه در دسترس

ميباشد. تعداد مجلات لاتين چاپي كتابخانه 82 عنوان و تعداد كل مجلات لات ين

الكترونيك 5375 عنوان ميباشد كه در قالب كتابخانه ملي ديجيتال علوم پزشكي

Elsevier, Blackwell, Ovid, و پايگاههاي اطلاعاتي مختلف از جمله

قابل دسترس ميباشند. تعداد پاياننامه هاي موجود Proquest, MD Consult

در كتابخانه 1877 عنوان، گزارش طرحهاي تحقيقاتي 473 عنوان و سي ديها و

فيلمهاي آموزشي بيش از 920 عنوان ميباشند.

پيشينه پژوهش در ايران

ملكي نوجه دهي ( 1373 ) در تحقيق خود در خصوص بررسي نظرات

دانشجويان در مورد خدمات كتابخانه هاي دانشگاه شه يد بهش تي، دريافت كه

موارد مختلفي مانند روزآمد بودن نشريات، توان كتابخانه در ارتقاي سطح علم ي

دانشجويان، تهيه كتب مورد نياز، دستيابي به منابع از طري ق مراجعه مستق يم به

قفسه هاي كتابخانه و وجود نسخ متعدد از كتب توصيه شده توسط اساتيد در اكثر

كتابخانه ها، رضايت خاطر دانشجويان را به همراه نداشته است. يكي از مهمتر ين

پيشنهادهاي ارائه شده توسط دانشجويان، افزايش منابع علمي روزآمد بوده است.

يافتههاي تحقيق منصور قناعي ( 1373 ) نشان داد كه بيشتر ين مي زان استفاده

دانشجويان از مجموعههاي كتابخانه مركزي، مربوط به استفاده از مجلات علم ي

و تخصصي داخلي است. بهكارگيري كتابداران متخصص و كادر قو ي، روزآمد

كردن مجموعه و استفاده از تكنولوژي هاي جديد مانند كامپيوتر با توجه به ني از

سيستم و امكانات موجود جهت افزايش استفاده از كتابخانه مركزي پيشنهاد شده

است.

صياميان ( 1378 ) دريافت كه ارتباط معناداري بين روزآمد بودن مجموعه منابع

اطلاعاتي و گرايش بيشتر دانشجو يان در استفاده از آنها وجود دارد و جهت

استفاده بهينه از نشريات و منابع پزشكي موجود و پا يگاه اطلاعاتي مدلا ين،

برگزاري دورههاي آموزشي ضروري است.

صفري راد ( 1379 ) در تحقيق خود در خصوص نيازهاي اطلاعاتي دانشجو يان

تحصيلات تكميلي دانشگاه شيراز و نقش كتابخانه ها در تأمين اين نيازها، دريافت

كه مهمترين عوامل عدم دسترس ي به اطلاعات ، محدود بودن ساعات كار

كتابخانه ها، محدود بودن امكانات جهت دريافت اطلاعات از خارج و موجود

نبودن منبع اطلاعاتي در كتابخانه مي باشد . دانشجو يان تحص يلات تكميل ي به

منظور جستجوي اطلاعات از هر دو منبع چا پي و رايانه اي استفاده م ي كنند .

همچنين، دانشجويان مورد بررسي، نقش كتابخانههاي دانشكدهها را از نظر تأ مين

نيازهاي اطلاعاتي خود، بين متوسط و كم ارزيابي كردهاند.

نتايج تحقيق عبادالله عموقين ( 1380 ) نشان داد كه مهمترين انگيزه و هدف

پاسخگويان از جستجوي اطلاعات، انجام كارهاي پژوهشي، انتشار آثار علمي و

انجام پروژه هاي درسي م يباشد. همچنين، يافته ها نشان داد كه در تأمين نيازهاي

اطلاعاتي پاسخگويان، كتابخانه هاي دانشكده ها مهمترين نقش را دارند و پس از

آن دانشجويان از كتابخانه مركزي دانشگاه جهت تأمين نيازهاي اطلاعاتي خود

استفاده مي كنند.

يافتههاي تحقيق قرباني ( 1380 ) نشان داد كه بين اولويت نيازهاي اطلاعاتي

دانش آموزان و توانايي مجموعه منابع كتابخانه هاي دبيرستاني در برآوردن اين

نيازها، همخواني وجود ندارد.

پژوهش مراديمقدم ( 1384 ) نشان داد كه منابع اطلاعاتي موجود در

كتابخانههاي دانشگاه شهيد چمران اهواز، با نيازهاي اطلاعاتي اعضاي هيأت

علمي همخواني چنداني ندارد. ميزان همخواني در اكثر موارد "كم" و يا حداكثر

"متوسط" بوده است و بنابراين منابع و خدمات كتابخانهها نتوانسته نيازهاي

اطلاعاتي آنها را تأمين كند.

يافتههاي پژوهش محمدي و دوستدار ( 1387 ) نيز حاكي از آن است كه

كتابخانه مركزي دانشگاه امام صادق (ع) نتوانسته به بيش از 50 درصد نيازهاي

اطلاعاتي دانشجويان تحصيلات تكميلي پاسخ دهد. عواملي همچون بهروز نبودن

منبع اطلاعاتي، محدوديت ساعات كار كتابخانه، عدم توجه به انتشارات علمي،

عدم توجه به انتشارات الكترونيكي، عدم توجه به خواستهاي دانشجويان و ...،

در اين امر دخيل بودهاند.

پيشينه پژوهش در خارج از كشور

در تحقيق مك كارتي 1 1995 ) موضوعات اثربخشي و كارآمدي منابع، دلايل )

رضايت يا نارضايتي استفاده از كتابخانه و عوامل مؤثر بر بهبود كارايي استفاده از

منابع، مورد بررسي قرار گرفت. بر اساس يافتههاي پژوهش، 86 درصد

دانشجويان ايجاد امكان دسترسي مستقيم به منابع و سيستم باز را توصيه نموده-

اند.

1998 )، به بررسي بخش امانت كتابخانههاي دانشگاهي و نقش آنها در ) يانگ 2

تأمين نيازهاي اطلاعاتي استفادهكنندگان پرداخت. او بيان ميكند كه فقر مجموعه

منابع اطلاعاتي و ناتواني آن در برآوردن نيازهاي مراجعان، عامل اصلي نارضايتي

جامعه استفادهكننده ميباشد.

1999 ) نشان داد كه همه دانشجويان مورد بررسي، ) نتايج تحقيق موگان 3

صرفنظر از رشته تحصيلي، نسبت به آنچه كه انتظار ميرود از منابع محدودتري

استفاده ميكنند.

2005 ) در مقاله خود ذكر ميكند كه ارزيابي مجموعه، در خصوص ) اجي 4

آنچه كه هست، آنچه كه مورد نياز است و حتي اينكه تا چه اندازه به اهداف

مجموعهسازي دست يافتهايم، اطلاعات كاملي در اختيار كتابداران و اطلاعرسانان

قرار ميدهد. بررسي مجموعه و تناسب آن با نيازهاي استفادهكنندگان ميتواند

باعث مديريت مطلوب منابع مالي و انتخاب و تهيه شكل مناسب منابع اطلاعاتي

شود.

تجزيه و تحليل يافته هاي پژوهش

در اين قسمت، يافتههاي استخراج شده از پرسشنا مههاي پژوهش در قالب

جداول آماري ارائه و مورد بررسي قرار ميگيرند.

57 درصد استفاده كنندگان از كتابخانه / داده هاي جدول 1، نشان مي دهد كه 1

41 درصد استفاده كنندگان را مردان تشكيل مي / مركزي دانشگاه را زنان و 2

دهند

نتيجه گيري

خدمات كتابخانهها و مراكز اطلاعرساني، ارتباط نزديك و تنگاتنگي با جامعه

استفادهكننده از آنها دارند به عبارت ديگر كه اهميت وجود اين گونه مراكز، به

خدمات آنها و ميزان پاسخگويي به نيازهاي اطلاعاتي مراجعان و رضايت آنان

وابسته است. در واقع، چكيده و عصاره تمامي خدمات كتابخانهها و مراكز

اطلاعرساني، عرضه اطلاعات به جامعه استفادهكننده است.

بررسي و بازنگري در مجموعه منابع اطلاعاتي و اهميت دادن به نظرات و

خواستههاي استفادهكنندگان، اصل مهم هر نظام اطلاعرساني موفق به شمار مي-

آيند و هر كتابخانه و مركز اطلاعرساني بدون در نظر گرفتن نقش استفادهكننده،

نميتواند رسالت خود را به نحو كامل به انجام برساند. نظام اطلاعاتي با هدف

نهايي برآورده ساختن نيازهاي استفادهكنندگان، سازمان مييابد و تمامي فعاليتهاي آن اعم از خدمات، دستاوردها و مجموعه عملكردها، در جهت رسيدن به

اين هدف صورت ميگيرد.

كتابخانه دانشگاهي، بهويژه كتابخانه مركزي دانشگاه، به عنوان مهمترين منبع

اطلاعاتي آموزشي و پژوهشي جامعه علمي خود، بايد مجموعهاي متوازن،

سازمانيافته و جامع در رشتههاي مربوط و هماهنگ با اهداف و برنامههاي

دانشگاه فراهم آورد. اين مجموعه بايد حاوي تازهترين اطلاعات و مدارك

موجود در اشكال مختلف چاپي يا غير چاپي باشد.

با بررسي نظرات و ديدگاههاي استفادهكنندگان در خصوص تناسب مجموعه

با نيازهاي اطلاعاتي آنان، بهويژه در كتابخانههاي دانشگاهي، ميتوان نقاط قوت

و ضعف را مشخص نمود و مجموعهاي مناسب و نزديك به معيارهاي علمي

پذيرفته شده، تدارك ديد و گام مهمي در راستاي تحقق اهداف علمي، آموزشي و

پژوهشي برداشت. پژوهش حاضر تلاشي در اين راستا ميباشد. در ذيل به

بررسي خلاصه نتايج پژوهش ميپردازيم:

42/6 درصد افراد استفادهكننده از كتابخانه مركزي دانشگاه، در محدوده سني

57 درصد استفادهكنندگان از كتابخانه مركزي دانشگاه / 18-22 سال قرار دارند. 1

74 درصد / 41 درصد استفادهكنندگان را مردان تشكيل مي دهند. 2 / را زنان و 2

12 درصد استفاده- / استفادهكنندگان از كتابخانه مركزي دانشگاه، دانشجو و 5

كنندگان نيز عضو هيأت علمي دانشگاه ميباشند. اين امر نشانگر لزوم توجه

بيشتر به تهيه متون درسي، آموزشي و ساير منابع مورد نياز دانشجويان در رشته -

هاي مختلف مي باشد.

40 درصد مراجعهكنندگان / در پاسخ به پرسش 1 پژوهش، ميتوان گفت كه 9

به كتابخانه مركزي، جهت دسترسي به منابع اطلاعاتي مورد نياز خود "اغلب

30 درصد افراد مورد بررسي نيز / اوقات" از اين كتابخانه استفاده ميكنند. 1

"گاهي" از كتابخانه مركزي استفاده ميكنند. بطور كلي، ميتوان گفت ضرورت

توجه و برنامهريزي به منظور سوق دادن استفادهكنندگان و بهويژه دانشجويان به

مراجعه به كتابخانه و استفاده بيشتر از منابع آن، كاملاً محسوس ميباشد.

در پاسخ به پرسش 2 پژوهش، ميتوان گفت كه به ترتيب، 9

35 درصد و 38 درصد استفادهكنندگان از كتابخانه / 36 درصد، 7 / درصد، 8

مركزي دانشگاه، به كتابهاي فارسي ، كتاب هاي انگل يسي، مجلات فارسي،

مجلات انگليسي و پايگاههاي اطلاعاتي موجود در اين كتابخانه، در حد

"متوسط" نياز دارند. در خصوص ساير منابع ني ز، مي زان ني از بيشتر ين درصد

استفادهكنندگان در حد متوسط و كم ميباشد. طبق به نظر اجي ( 2005 )، فقر

مجموعه منابع اطلاعاتي و ناتواني آن در برآوردن نيازهاي مراجعان، عامل اصلي

نارضايتي و استفاده كم مراجعان ميباشد. علت اصلي نتيجهگيري فوق را نيز مي-

توان عدم توجه كافي به درخواستها و نظرات استفادهكنندگان در مجموعهسازي

دانست.

41 درصد استفاده كنندگان از / در پاسخ به پرسش 3 پژوهش، ميتوان گفت 7

كتابخانه مركزي دانشگاه، ميزان تناسب بين تنوع موضوعي كتاب هاي فارسي

موجود در اين كتابخانه با نيازهاي خود را، در حد "متوسط" ميدانند. به ترتي ب،

34 درصد از افراد مورد بررسي، / 43 درصد و 2 / 42 درصد، 2 / 37/1 درصد، 6

ميزان تناسب بين تنوع موضوعي كتابهاي انگليسي، مجلات فارسي، مجلات

انگليسي و پايگاههاي اطلاعاتي خر ي داري شده با نيازهاي خود ر ا، در حد

"متوسط" ارزيابي نمودند. بطور كلي، در تمامي انواع منابع اطلاعاتي ، بيشتر ين

درصد استفادهكنندگان، مي زان تناسب ب ين تنوع موضوعي منابع اطلاعاتي و

ارزي ابي نموده اند كه ا ي ن امر ، نيازمند « كم » و يا « متوسط » ، نيازهاي خود را

بازنگري در امر مجموعهسازي منابع كتابخانه مركزي دانشگاه و تهيه منابع جدي د

و متنوعتر در موضوعات مختلف مورد نياز و توجه به نظرات استفادهكنندگان به

منظور افزايش ميزان تناسب بين منابع اطلاعاتي و نيازهاي مراجعان و پاسخگويي

به نيازهاي آنان ميباشد.

35 درصد جامعه استفاده - / در پاسخ به پرسش 4 پژوهش، ميتوان گفت كه 1

كننده از كتابخانه مركزي دانشگاه، ميزان پاسخگويي كتابهاي فارسي موجود به

نيازهاي اطلاعاتي خود را در حد "زياد" ارزيابي نموده اند . به ترتيب، 3

 

32 درصد، 31 درصد و 29 درصد از استفادهكنندگان كتابخانه مركزي ، / درصد، 5

ميزان پاسخگويي كتابهاي انگليسي، مجلات فارسي، مجلات انگليسي و پايگاه-

هاي اطلاعاتي موجود به نيازهاي خود را در حد "متوسط " ارزي ابي نموده اند .

بطور كلي، در تمامي انواع منابع اطلاعاتي، به استثناي كتابهاي فارسي، بيشترين

درصد استفادهكنندگان، ميزان پاسخگويي منابع اطلاعاتي به نيازهاي خود را،

ارزيابي نموده اند . صفر ي( 1379 )، مرادي مقدم ( 1384 ) و « كم » و يا « متوسط »

محمدي و دوستدار ( 1387 ) نيز در پژوهشهاي خود به نتا يج مشابهي دست

يافتهاند.

77 درصد از جامعه / در پاسخ به پرسش 5 پژوهش، مي توان گفت كه 7

استفادهكننده از كتابخانه مركزي دانشگاه، "روزآمد بودن منابع" را از عوامل مؤ ثر

در افزايش تناسب بين منابع و نيازهاي اطلاعاتي خود دانسته اند . سپس ، سا ير

عوامل از جمله: تهيه منابع در موضوعات مختلف، افزايش دسترسي به اينترنت و

توجه به درخواستهاي استفادهكنندگان در افزايش تناسب بين منابع و نيازهاي

اطلاعاتي مؤثر ميباشند . ملكي نوجه دهي ( 1373 )، منصور قناعي ( 1373 ) و

محمدي و دوستدار ( 1387 ) نيز در پ ژوهش خود، بر عوامل ياد شده در بالا و

همچنين دريافت نظرات دانشجويان و اساتيد در تهيه منابع كتابخانه تأكيد نموده-

اند. دقت و توجه به اين عوامل، ضمن افزايش ميزان تناسب بين مجموعه منابع و

نيازهاي اطلاعاتي، باعث افزايش ميزان رضايت استفادهكنندگان و استفاده بهينه از

منابع اطلاعاتي كتابخانه خواهد شد و اين به معني تحقق اهدافي است كه همه

كتابخانهها و مراكز اطلاعرساني به دنبال آن هستند.

پيشنهادها

1. ارزيابي مجموعه منابع اطلاعاتي در فواصل دورهاي به منظور بهرهگيري

حداكثر از بودجه موجود و تهيه منابع اطلاعاتي متناسب با نياز استفادهكننده؛

2. تهيه كتابها، مجلات، پايگاههاي اطلاعاتي و ساير منابع علمي در همه رشته-

هاي موجود در دانشگاه و متنوع بودن منابع اطلاعاتي؛

استفاده از نظرات جامعه استفادهكننده (اعضاي هيأت علمي، دانشجويان،

محققان، كارشناسان و ... ) در زمينه ارزيابي و خريد انواع منابع اطلاعاتي علمي.

4. افزايش امكانات استفاده از اينترنت و پايگاههاي اطلاعاتي علمي در كتابخانه

مركزي دانشگاه؛

5. تهيه و ارائه منابعي كه شكل الكترونيكي آنها وجود دارد يا در دسترس است

به شكل الكترونيك، از قبيل مجلات الكترونيك، كتابهاي الكترونيك و پايگاه-

هاي اطلاعاتي مختلف.

6. بازبيني و حذف هر ساله منابع قديمي، فرسوده و بلااستفاده و تهيه منابع

اطلاعاتي روزآمد و پراستفاده جهت غنيسازي و افزايش كارايي مجموعه.

7. استفاده از فارغالتحصيلان مجرب كتابداري و اطلاعرساني پزشكي در كليه

بخشهاي كتابخانه مركزي دانشگاه.

8. راهنمايي مراجعان و استفادهكنندگان از كتابخانه مركزي دانشگاه در خصوص

يافتن و استفاده از منابع كتابخانه مركزي، به وسيله تهيه بروشورها و راهنماها و

همچنين راهنمايي كتابدار و اطلاعرسان.

پينوشتها

1. Mc Carthy

2. Young

3. Maughan

4. Agee

منابع

.114-105 :(12) ساها، كارنا ( 1373 ). بررسي رفتار استفادهكنندگان. فصلنامه پيام كتابخانه، 4

صفري راد، فاطمه ( 1379 ). بررسي نيازهاي اطلاعاتي دانشجويان تحصيلات تكميلي دانشگاه شيراز و

نقش كتابخانه ها در تأمين اين نيازها. پاياننامه كارشناسي ارشد كتابداري و اطلاعرساني،

دانشگاه شيراز.

صياميان، حسن ( 1378 ). بررسي ميزان علاقمندي و استفاده دانشجويان از كتابخانههاي دانشكدهاي

.74-69 :(4) دانشگاه علوم پزشكي مازندران (ساري). فصلنامه كتاب، 10

عبادالله عموقين، جعفر ( 1380 ). بررسي نيازهاي دانشجويان تحصيلات تكميلي دانشگاه تبريز به منابع

اطلاعاتي و نقش كتابخانه هاي دانشگاه در تأمين آن نيازها. پاياننامه كارشناسي ارشد كتابداري

و اطلاعرساني، دانشگاه شيراز.

قرباني، ولي ( 1380 ). بررسي نيازهاي اطلاعاتي دانش آموزان دبيرستاني شهر مشهد و ارزيابي توانايي

.44-27 :(1) مجموعه كتابخانهها در برآوردن اين نيازها. فصلنامه كتابداري و اطلاع رساني، 4

.85-69 :( 3 و 4 ) گيلوري، عباس ( 1374 ). اطلاعرساني و تغيير خدمات مرجع. فصلنامه كتاب، 6

محمدي، كورش؛ دوستدار، يحيي ( 1387 ). نقش كتابخانه مركزي دانشگاه امام صادق (ع) در تأمين

.202-175 ،(48) نيازهاي اطلاعاتي دانشجويان تحصيلات تكميلي آن دانشگاه. كتابداري، 42

مرادي مقدم، حسين ( 1384 ). بررسي ميزان رضايت از كتابخانههاي مركزي دانشگاه شهيد چمران و

.158-145 :(1) علوم پزشكي اهواز. فصلنامه كتاب، 16

ملكي نوجه دهي، مجيد ( 1373 ). بررسي نظرات دانشجويان در مورد خدمات كتابخانه هاي دانشگاه

73 . پاياننامه كارشناسي ارشد كتابداري و اطلاع- - شهيد بهشتي در نيمسال دوم تحصيلي 72

رساني، دانشگاه تهران.

منصورقناعي، جمشيد ( 1373 ). بررسي نظرات دانشجويان كارشناسي ارشد و دكتري درباره دلايل و

چگونگي استفاده از كتابخانه مركزي دانشگاههاي تربيت مدرس، تهران و شهيد بهشتي. پايان-

نامه كارشناسي ارشد كتابداري و اطلاعرساني، دانشگاه تهران.

References

Agee, J. (2005). Collection evaluation: A foundation for collection

development. Collection Building, 24(3):92-95.

Mc Carthy, C.A. (1995). Student perceived effectiveness using the university

library. College and research libraries, 56(3):120-128.

Maughan, P. (1999). Library Resources and Services: A Cross-Disciplinary

Survey of Faculty and Graduate student use and satisfaction. The

journal of Academic Librarianship, 25(5):345-366.

Young, B. (1998). Circulation service- is it meeting the user’s needs? The


Journal of Librarianship مجله كتابداري Vol. 43, No. 49, Spring & Summer سال چهل و سوم، دفتر چهل و نهم 2009, PP.175-195 177- بهار و تابستان 1388 ،ص 195

بررسي ميزان تناسب مجموعه منابع اطلاعاتي كتابخانه مركزي دانشگاه علوم پزشكي همدان با نيازهاي جامعه استفادهكننده حسين وكيليمفرد vakili@umsha.ac.ir ؛ عضو هيأت علمي دانشگاه علوم پزشكي همدان محمدرضا اميري m.r.amiri@umsha.ac.ir ؛ عضو هيأت علمي دانشگاه علوم پزشكي همدان 89/1/ 88 تاريخ تصويب: 15 /8/ تاريخ دريافت: 20

چكيده

هدف: هدف اين تحقيق تعيين ميزان تناسب مجموعه منابع اطلاعاتي كتابخانه مركزي دانشگاه علوم پزشكي همدان با نيازهاي جامعه استفاده كننده است.

روش: در اين پژوهش از روش پيمايشي - توصيفي استفاده شده و ابزار گردآوري اطلاعات پرسشنامه است. جامعه پژوهش شامل كليه اعضاي استفاده كننده از كتابخانه مركزي دانشگاه علوم پزشكي همدان مي باشد، كه از بين آن ها يك نمونه آماري 345 نفري بصورت تصادفي جهت انجام پژوهش انتخاب شدند. 40 درصد مراجعه كنندگان به كتابخانه مركزي، / يافتهها: نتايج پژوهش نشان مي دهد كه 9 جهت دسترسي به منابع اطلاعاتي مورد نياز خود "اغلب اوقات" از اين كتابخانه استفاده مي 35 درصد جامعه استفاده كننده از كتابخانه مركزي دانشگاه ، ميزان تناسب كتابهاي / كنند. 1 فارسي موجود با نيازهاي اطلاعاتي خود را در حد "زياد" ارزيابي نموده اند.. مهمترين عواملي كه در افزايش تناسب بين مجموعه منابع اطلاعاتي و نيازهاي استفاده كنندگان كتابخانه موثر بودهاند عبارتند از: روزآمد بودن منابع، تهيه منابع در موضوعات مختلف، توجه به درخواستهاي استفاده كنندگان، تهيه راهنماي استفاده از منابع جديد و تهيه انواع منابع به شكل الكترونيك. واژههاي كليدي: دانشگاه علوم پزشكي همدان، كتابخانه مركزي، تناسب مجموعه، نيازهاي اطلاعاتي 176 ___________________________________كتابداري، دفتر چهل و نهم، بهار و تابستان 1388

مقدمه كتابخانههاي دانشگاهي به عنوان بخشي از نظام آموزش عالي، پايگاه اصلي ارائه اطلاعات مورد نياز اعضاي هيأت علمي و دانشجويان محسوب ميشوند و نقشي بسيار مهم در گردآوري و انتقال اطلاعات علمي ايفا ميكنند. سالانه حجم انبوهي از مدارك و اطلاعات، با صرف هزينههاي سنگين، گردآوري، آمادهسازي، سازماندهي و در پايگاههاي اطلاعاتي دستي و ماشيني ذخيره مي گردد و براي تهيه اين مدارك و اطلاعات، هزينه هاي ارز ي و ريالي زيادي صرف شده و هزينههاي مضاعفي نيز براي نگهداري و حفاظت از آنها منظور ميشود . از اي ن رو، فراهم كردن امكان دسترسي مستقيم كاربران به اطلاعات و تأكيد بر نيازهاي اطلاعاتي آنان، از مهمترين مسائلي است كه لازم است شالوده كتابخانهها و مراكز اطلاعرساني بر آن استوار گردد (گيلوري، 1374 ، ص 65 ). بنابراين، كتابخانهها و بهويژه كتابخانهها و مراكز اطلاعرساني دانشگا هي، به منظور تحقق اهداف و رسالتهاي خود ناگزير از داشتن مجموعهاي توانمند هستند كه بتوانند پاسخگوي نيازهاي جامعه استفادهكننده باشند. براي د اشتن چنين مجموعه اي، ميبايست كم و كيف مجموعه و خدمات ارائه شده مورد ارزيابي قرار گرفته و نقاط قوت و ضعف آن مشخص شود. بيان مسئله نقش كتابخانههاي دانشگاهي در فرآيند آموزش و پژوهش و ارتقا ي سطح علمي و فرهنگي جامعه دانشگاهي كاملاً شناخته شده است . اين كتابخانه ها ، پايگاه اصلي ارائه اطلاعات مورد نياز به مراجعين خود و به وي ژه دانشجو يان و اساتيد محسوب ميشوند. جامعه استفادهكننده كتابخانههاي دانشگاهي ، نيازهاي مختلفي دارند كه از آخرين انتشارات در زم ينه موضوعي و رشته علمي آنان گرفته تا منابع مختلف غير موضوعي براي پر كردن اوقات فراغت و ارتقاي سطح فرهنگي، اجتماعي و اطلاعاتي آنان را شامل ميشود. بنابراين، كتابخانهها و مراكز اطلاعرساني دانشگاهي براي ايفاي نقش خود ، بايد مجموعه اي متناسب با بررسي ميزان تناسب مجموعه منابع ..._________________________________________ 177

 نيازهاي جامعه استفادهكننده خود داشته باشند و همواره مجموعه خود را با فراهم كردن منابع اطلاعاتي جديد، پويا كرده و رضايت جامعه استفاده كننده را فراهم نمايند. اما كتابخانهها و بهويژه كتابخانههاي دانشگاهي، از يك طرف با مشكلاتي از قبيل افزايش حجم انتشارات، كاهش بودجه، محدوديت فضا و روند رو به رشد قيمت منابع اطلاعاتي روبرو هستند و از طرف ديگر رفع نيازها و تأمين رضا يت استفادهكننده از كتابخانه و مركز اطلاعرساني محور اصلي وجودي آن واحد تلقي ميشود و همه تلاشها و سرمايهگذاريها براي احداث كتابخانه ها و مراكز اطلاعرساني و تهيه منابع مختلف، به منظور ارائه خدمات بهتر به مراجعه كنندگان است (مرادي مقدم، 1384 ). رانگاناتان به كتابخانهها به عنوان موجوداتي رشد يابنده، و به استفادهكنندگان به منزله هسته مركزي كليه فعالي تهاي كتابخانه اي مينگرد و بر اين اصل تأكيد ميكند كه همه تلاشها بايد در جهت برآوردن ني از .( استفادهكنندگان صورت پذيرد(ساها، 1373 هر چند پيشرفتهاي فناوري اطلاعات در جهت كاهش برخي از مشكلات فوقالذكر به مدد كتابخانهها آمدهاند، اما هنوز مشكلاتي نيز وجود دارند كه براي به حداقل رساندن اين مشكلات، بايد كتابخانهها و مراكز اطلاعرساني نيازهاي اطلاعاتي استفادهكنندگان و منابع علمي خود را همواره مورد بررسي قرار دهند تا منابع مورد نياز براي مطالعه، آموزش و پژوهش را فراهم نمايند(عبادالله عموقين، .(1380 كتابخانه مركزي دانشگاه علوم پزشكي همدان در مركز مجتمع دانشگاه قرار داشته و با توجه به عدم وجود كتابخانه در دانشكدههاي پزشكي و پي راپزشكي ، نقش مهمي در ارائه منابع و خدمات اطلاعاتي در دانشگاه ايفا مي نماي د. لذا با توجه به مطالب فوق و از آنجا كه هدف كتابخانه برآوردن انتظارات مراجعه - كنندگان است، پژوهش حاضر، ميزان تناسب مجموعه منابع كتابخانه مركزي دانشگاه علوم پزشكي همدان با نيازهاي جامعه استفادهكننده را بررسي مينمايد تا با مشخص شدن نظرات استفادهكنندگان و نقاط قوت و ضعف مجموعه در تأمين 178 ___________________________________كتابداري، دفتر چهل و نهم، بهار و تابستان 1388 نيازهاي اطلاعاتي آنان، برنامهريزي و اقدامات لازم براي رس يدن به وضع يت مطلوب صورت پذيرد. هدف و فايده پژوهش هدف اين پژوهش، تعيين مي زان تناسب مجموعه منابع اطلاعاتي كتابخانه مركزي دانشگاه علوم پزشكي همدان با نيازهاي جامعه استفادهكننده است . نتا يج اين تحقيق ميتواند با مشخص نمودن مي زان تناسب مجموعه منابع اطلاعا تي مذكور با نيازهاي استفادهكنندگان، مشخص نمودن نقاط قوت و ضعف مجموعه و تعيين نيازهاي استفاده كنندگان كتابخانه مركزي، برنامهريزان و مسئولان امر را در مصرف بهينه بودجه تخصيص يافته، تهيه و گردآوري منابع اطلاعاتي مناسب به منظور افزايش تناسب بين مجموعه منابع اطلاعاتي و نيازهاي استفادهكنندگان و ارائه خدمات مطلوبتر، ياري نمايد. روش و جامعه پژوهش در اين پژوهش از روش پيمايشي استفاده شده است. جامعه پژوهش شامل كليه اعضاي استفادهكننده از كتابخانه مركزي دانشگاه علوم پزشكي همدان است كه مجموعاً شامل 3440 نفر ميباشند كه از بين آنها با استفاده از نمونهگيري تصادفي، حجم نمونهاي معادل 345 نفر تعيين شد. ابزارگردآوري اطلاعات و روش تجزيه و تحليل براي جمعآوري دادهها، از پرسشنامهاي با 17 پرسش ( 14 پرسش بسته و 3 پرسش باز) استفاده شد. پرسشنامهها با مراجعه حضوري به كتابخانه و پس از توجيه پاسخدهندگان توزي ع و جمع آوري شدند . اطلاعات استخراج شده از و روش آمار توصيفي تجزي ه و SPSS پرسشنامهها با استفاده از نرم افزار آماري تحليل شده است. بررسي ميزان تناسب مجموعه منابع ..._________________________________________ 179 پرسشهاي پژوهش -1 جامعه مورد بررسي، چه ميزان از كتابخانه مركزي دانشگاه استفاده مي - نمايند؟ -2 افراد مورد بررسي، چه ميزان به هر ي ك از انواع منابع اطلاعاتي در كتابخانه مركزي نياز دارند؟ -3 افراد مورد بررسي، چه ميزان تنوع موضوعي منابع اطلاعاتي موجود در كتابخانه مركزي را متناسب با نيازهاي خود ميدانند؟ -4 منابع اطلاعاتي موجود در كتابخانه مركزي ، چه م ي زان پاسخگوي نيازهاي استفادهكنندگان ميباشند؟ -5 چه عواملي در افزايش تناسب بين منابع اطلاعاتي و نيازهاي جامعه استفادهكننده مؤثرند؟ كتابخانه مركزي دانشگاه علوم پزشكي همدان كتابخانه مركزي دانشگاه علوم پزشكي همدان در سال 1364 با تصويب قانون جداسازي دانشگاههاي علوم پزشكي از وزارت علوم ، تحقيقات و فن آوري، از كتابخانه دانشگاه بوعلي سيناي همدان منفك و با انتقال كتب و منابع علوم پزشكي به اين دانشگاه در فضايي به وسعت 2000 متر مربع و متشكل از بخش - هاي مختلف تأسيس و بهطور رسمي فعاليت خود را شروع كرده است. كتابخانه مركزي در مجتمع دانشگاه قرار داشته و با توجه به عدم وجود كتابخانه دانشكده- اي در دانشكدههاي پزشكي و پيراپزشكي، نقش بس يار مهمي در ارائه خدمات اطلاعاتي به استادان و دانشجو يان ايفا مي نماي د. در حال حاضر ، مجموعه كتابخانه به صورت باز اداره ميشود. مجموعه منابع كتابخانه با استفاده از سيستم ،(LC) و كتابخانه كنگره (NLM) ردهبندي كتابخانه ملي پزشكي امريكا فهرستنويسي و ردهبندي شده و اطلاعات منابع علمي با استفاده از نرم افزار جامع كتابخانهاي پارس آذرخش، ذخيره و قابل جستجو ميباشند. تا زمان انجام تحقيق حاضر، تعداد كل كتابهاي فارسي موجود در كتابخانه 29320 جلد، 180 ___________________________________كتابداري، دفتر چهل و نهم، بهار و تابستان 1388 تعداد كل كتابهاي لاتين 16224 جلد و تعداد كل كتابهاي مرجع 3607 جلد است. از سال 1386 ، مجلات فارسي صرفاً بهصورت الكترونيك و در قالب بانك اطلاعات نشريات فارسي كشور (فهرستگان) تهيه و از طريق شبكه در دسترس ميباشد. تعداد مجلات لاتين چاپي كتابخانه 82 عنوان و تعداد كل مجلات لات ين الكترونيك 5375 عنوان ميباشد كه در قالب كتابخانه ملي ديجيتال علوم پزشكي Elsevier, Blackwell, Ovid, و پايگاههاي اطلاعاتي مختلف از جمله قابل دسترس ميباشند. تعداد پاياننامه هاي موجود Proquest, MD Consult در كتابخانه 1877 عنوان، گزارش طرحهاي تحقيقاتي 473 عنوان و سي ديها و فيلمهاي آموزشي بيش از 920 عنوان ميباشند. پيشينه پژوهش در ايران ملكي نوجه دهي ( 1373 ) در تحقيق خود در خصوص بررسي نظرات دانشجويان در مورد خدمات كتابخانه هاي دانشگاه شه يد بهش تي، دريافت كه موارد مختلفي مانند روزآمد بودن نشريات، توان كتابخانه در ارتقاي سطح علم ي دانشجويان، تهيه كتب مورد نياز، دستيابي به منابع از طري ق مراجعه مستق يم به قفسه هاي كتابخانه و وجود نسخ متعدد از كتب توصيه شده توسط اساتيد در اكثر كتابخانه ها، رضايت خاطر دانشجويان را به همراه نداشته است. يكي از مهمتر ين پيشنهادهاي ارائه شده توسط دانشجويان، افزايش منابع علمي روزآمد بوده است. يافتههاي تحقيق منصور قناعي ( 1373 ) نشان داد كه بيشتر ين مي زان استفاده دانشجويان از مجموعههاي كتابخانه مركزي، مربوط به استفاده از مجلات علم ي و تخصصي داخلي است. بهكارگيري كتابداران متخصص و كادر قو ي، روزآمد كردن مجموعه و استفاده از تكنولوژي هاي جديد مانند كامپيوتر با توجه به ني از سيستم و امكانات موجود جهت افزايش استفاده از كتابخانه مركزي پيشنهاد شده است. صياميان ( 1378 ) دريافت كه ارتباط معناداري بين روزآمد بودن مجموعه منابع اطلاعاتي و گرايش بيشتر دانشجو يان در استفاده از آنها وجود دارد و جهت بررسي ميزان تناسب مجموعه منابع ..._________________________________________ 181 استفاده بهينه از نشريات و منابع پزشكي موجود و پا يگاه اطلاعاتي مدلا ين، برگزاري دورههاي آموزشي ضروري است. صفري راد ( 1379 ) در تحقيق خود در خصوص نيازهاي اطلاعاتي دانشجو يان تحصيلات تكميلي دانشگاه شيراز و نقش كتابخانه ها در تأمين اين نيازها، دريافت كه مهمترين عوامل عدم دسترس ي به اطلاعات ، محدود بودن ساعات كار كتابخانه ها، محدود بودن امكانات جهت دريافت اطلاعات از خارج و موجود نبودن منبع اطلاعاتي در كتابخانه مي باشد . دانشجو يان تحص يلات تكميل ي به منظور جستجوي اطلاعات از هر دو منبع چا پي و رايانه اي استفاده م ي كنند . همچنين، دانشجويان مورد بررسي، نقش كتابخانههاي دانشكدهها را از نظر تأ مين نيازهاي اطلاعاتي خود، بين متوسط و كم ارزيابي كردهاند. نتايج تحقيق عبادالله عموقين ( 1380 ) نشان داد كه مهمترين انگيزه و هدف پاسخگويان از جستجوي اطلاعات، انجام كارهاي پژوهشي، انتشار آثار علمي و انجام پروژه هاي درسي م يباشد. همچنين، يافته ها نشان داد كه در تأمين نيازهاي اطلاعاتي پاسخگويان، كتابخانه هاي دانشكده ها مهمترين نقش را دارند و پس از آن دانشجويان از كتابخانه مركزي دانشگاه جهت تأمين نيازهاي اطلاعاتي خود استفاده مي كنند. يافتههاي تحقيق قرباني ( 1380 ) نشان داد كه بين اولويت نيازهاي اطلاعاتي دانش آموزان و توانايي مجموعه منابع كتابخانه هاي دبيرستاني در برآوردن اين نيازها، همخواني وجود ندارد. پژوهش مراديمقدم ( 1384 ) نشان داد كه منابع اطلاعاتي موجود در كتابخانههاي دانشگاه شهيد چمران اهواز، با نيازهاي اطلاعاتي اعضاي هيأت علمي همخواني چنداني ندارد. ميزان همخواني در اكثر موارد "كم" و يا حداكثر "متوسط" بوده است و بنابراين منابع و خدمات كتابخانهها نتوانسته نيازهاي اطلاعاتي آنها را تأمين كند. يافتههاي پژوهش محمدي و دوستدار ( 1387 ) نيز حاكي از آن است كه كتابخانه مركزي دانشگاه امام صادق (ع) نتوانسته به بيش از 50 درصد نيازهاي 182 ___________________________________كتابداري، دفتر چهل و نهم، بهار و تابستان 1388 اطلاعاتي دانشجويان تحصيلات تكميلي پاسخ دهد. عواملي همچون بهروز نبودن منبع اطلاعاتي، محدوديت ساعات كار كتابخانه، عدم توجه به انتشارات علمي، عدم توجه به انتشارات الكترونيكي، عدم توجه به خواستهاي دانشجويان و ...، در اين امر دخيل بودهاند. پيشينه پژوهش در خارج از كشور در تحقيق مك كارتي 1 1995 ) موضوعات اثربخشي و كارآمدي منابع، دلايل ) رضايت يا نارضايتي استفاده از كتابخانه و عوامل مؤثر بر بهبود كارايي استفاده از منابع، مورد بررسي قرار گرفت. بر اساس يافتههاي پژوهش، 86 درصد دانشجويان ايجاد امكان دسترسي مستقيم به منابع و سيستم باز را توصيه نموده- اند. 1998 )، به بررسي بخش امانت كتابخانههاي دانشگاهي و نقش آنها در ) يانگ 2 تأمين نيازهاي اطلاعاتي استفادهكنندگان پرداخت. او بيان ميكند كه فقر مجموعه منابع اطلاعاتي و ناتواني آن در برآوردن نيازهاي مراجعان، عامل اصلي نارضايتي جامعه استفادهكننده ميباشد. 1999 ) نشان داد كه همه دانشجويان مورد بررسي، ) نتايج تحقيق موگان 3 صرفنظر از رشته تحصيلي، نسبت به آنچه كه انتظار ميرود از منابع محدودتري استفاده ميكنند. 2005 ) در مقاله خود ذكر ميكند كه ارزيابي مجموعه، در خصوص ) اجي 4 آنچه كه هست، آنچه كه مورد نياز است و حتي اينكه تا چه اندازه به اهداف مجموعهسازي دست يافتهايم، اطلاعات كاملي در اختيار كتابداران و اطلاعرسانان قرار ميدهد. بررسي مجموعه و تناسب آن با نيازهاي استفادهكنندگان ميتواند باعث مديريت مطلوب منابع مالي و انتخاب و تهيه شكل مناسب منابع اطلاعاتي شود. بررسي ميزان تناسب مجموعه منابع ..._________________________________________ 183 تجزيه و تحليل يافته هاي پژوهش در اين قسمت، يافتههاي استخراج شده از پرسشنا مههاي پژوهش در قالب جداول آماري ارائه و مورد بررسي قرار ميگيرند. 57 درصد استفاده كنندگان از كتابخانه / داده هاي جدول 1، نشان مي دهد كه 1 41 درصد استفاده كنندگان را مردان تشكيل مي / مركزي دانشگاه را زنان و 2 دهند. جدول 1: توزيع فراواني استفاده كنندگان از كتابخانه مركزي بر حسب جنسيت جنسيت تعداد درصد 57/1 زن 197 41/2 مرد 142 1/7 بي پاسخ 6 100 جمع 345 جدول 2 نشان ميدهد كه بيشترين درصد افراد استفادهكننده از كتابخانه 18 سال قرار دارند و پس از - 42 درصد) در محدوده سني 22 / مركزي دانشگاه ( 6 23 سال قرار دارند. - 22 درصد استفادهكنندگان نيز در محدوده سني 27 / آن، 3 جدول 2: توزيع فراواني استفادهكنندگان از كتابخانه مركزي بر حسب سن 74 درصد استفادهكنندگان از كتابخانه / دادههاي جدول 3 نشان ميدهد كه 2 12 درصد از استفادهكنندگان، عضو هيأت علمي و / مركزي دانشگاه دانشجو، 5 13/3 درصد از استفادهكنندگان را كارمندان و ساير موارد تشكيل ميدهند. گروه سني تعداد درصد 42/6 147 18 -22 22/3 77 23 -27 6/4 22 28 -32 10/1 35 33 -37 7 24 38 -42 4/7 43 به بالا 16 7 بي پاسخ 24 100 جمع 345 184 ___________________________________كتابداري، دفتر چهل و نهم، بهار و تابستان 1388 جدول 3: توزيع فراواني استفادهكنندگان از كتابخانه مركزي بر حسب وضعيت شغلي وضعيت شغلي تعداد درصد 74/2 دانشجو 256 12/5 عضو هياتعلمي 43 10/1 كارمند 35 3/2 ساير موارد 11 100 جمع 345 براي پاسخ به پرسش 1 پژوهش، جدول 4 تهيه شده است. اين جدول نشان مي- 40 درصد مراجعهكنندگان به كتابخانه مركزي، جهت دسترسي به منابع / دهد كه 9 30/ اطلاعاتي مورد نياز خود "اغلب اوقات" از اين كتابخانه استفاده ميكنند. 1 درصد افراد مورد بررسي نيز "گاهي" از كتابخانه مركزي استفاده مي كنند. جدول 4: توزيع فراواني ميزان استفاده از كتابخانه مركزي جهت دسترسي به منابع اطلاعاتي مورد نياز ميزان استفاده از كتابخانه مركزي تعداد درصد 16/5 هميشه 57 40/9 اغلب اوقات 141 30/1 گاهي 104 12/5 بندرت 43 100 جمع 345 در پاسخ به پرسش 2 پژوهش، جدول 5 تهيه شده است. اين جدول نشان 35 درصد استفادهكنندگان از كتابخانه مركزي دانشگاه، به / ميدهد كه نياز 9 34 درصد، نياز / كتابهاي فارسي موجود در اين كتابخانه، در حد "متوسط" و 5 37 درصد از استفاده- / خود را به كتابهاي فارسي در حد "زياد" دانستهاند. 4 كنندگان از كتابخانه مركزي دانشگاه، به كتابهاي انگليسي موجود در اين 36 درصد از پاسخدهندگان، به كتاب- / كتابخانه، به ميزان "متوسط" نياز دارند. 8 هاي مرجع و مجلات فارسي موجود كتابخانه مركزي، به ميزان "متوسط" نياز بررسي ميزان تناسب مجموعه منابع ..._________________________________________ 185 35 درصد از پاسخدهندگان، به مجلات انگليسي موجود در كتابخانه / دارند. 7 مركزي، در حد "متوسط" نياز دارند. 38 درصد از افراد مورد بررسي، به پايگاه - 31/ هاي اطلاعاتي، جهت كسب اطلاعات، به ميزان "متوسط" نياز دارند. 6 درصد از پاسخدهندگان نيز، به مجلات الكترونيك كتابخانه مركزي، در حد 35 درصد از پاسخدهندگان، به فيلمهاي موجود در / "متوسط" نياز دارند. 4 كتابخانه مركزي، به ميزان "بسيار كم" نياز دارند. جدول 5: توزيع فراواني ميزان نياز به هر يك از انواع منابع اطلاعاتي در كتابخانه مركزي دانشگاه ميزان نياز منابع اطلاعاتي بسيار زياد زياد متوسط كم بسيار كم بي پاسخ تعداد درصد تعداد درصد تعداد درصد تعداد درصد تعداد درصد تعداد درصد 2/9 10 6/7 23 10/4 36 35/9 124 34/5 119 9/6 كتابهاي فارسي 33 7 24 11/6 40 17/4 60 37/4 129 22/3 77 4/3 كتابهاي انگليسي 15 5/8 20 6/4 22 14/5 50 36/8 127 28/7 99 7/8 كتابهاي مرجع 27 7/8 27 9/3 32 15/9 55 36/8 127 23/8 82 6/4 مجلات فارسي 22 10/4 36 17/4 60 17/1 59 35/7 123 17/4 60 2 مجلات انگليسي 7 13/3 46 15/1 52 25/8 89 27/5 95 13/3 46 4/9 طرحهاي تحقيقاتي 17 15/1 52 15/4 53 23/5 81 28/1 97 14/5 50 3/5 پاياننامهها 12 8/7 30 7/2 25 16/5 57 25/8 89 25/5 88 16/2 اينترنت 56 11/3 39 9/9 34 16/5 57 38 131 19/1 66 5/2 پايگاههاي اطلاعاتي 18 13/3 46 16/2 56 18/8 65 31/6 109 17/7 61 2/3 مجلات الكترونيك 8 15/4 53 19/1 66 25/5 88 26/1 90 9 31 4/6 كتاب هاي الكترونيك 16 15/1 52 24/6 85 20/9 72 26/4 91 11 38 2 ها 7 CD 16/8 58 35/4 122 18/8 65 22 76 6/7 23 0/3 فيلمها 1 41 درصد استفادهكنندگان از كتابخانه / دادههاي جدول 6 نشان ميدهد كه 7 مركزي دانشگاه، ميزان تناسب بين تنوع موضوعي كتابهاي فارسي موجود در 37 درصد از افراد مورد / كتابخانه و نيازهاي خود را، در حد "متوسط" ميدانند. 1 بررسي، ميزان تناسب بين تنوع موضوعي كتابهاي انگليسي موجود در كتابخانه 40 درصد از پاسخ- / و نيازهاي خود را، در حد "متوسط" ارزيابي نمودهاند. 6 دهندگان، ميزان تناسب بين تنوع موضوعي كتابهاي مرجع موجود و نيازهاي 186 ___________________________________كتابداري، دفتر چهل و نهم، بهار و تابستان 1388 43 درصد از استفاده- / 42 و 2 / خود را، در حد "متوسط" ميدانند. به ترتيب، 6 كنندگان، ميزان تناسب بين تنوع موضوعي مجلات فارسي و مجلات انگليسي 34/ موجود در كتابخانه و نيازهاي خود را، در حد "متوسط" ارزيابي نمودهاند. 2 درصد از افراد مورد بررسي، ميزان تناسب بين تنوع موضوعي پايگاههاي 30/ اطلاعاتي خريداري شده و نيازهاي خود را، در حد "متوسط" ميدانند. 4 هاي موجود در CD درصد از پاسخدهندگان، تناسب بين تنوع موضوعي 31 درصد نيز، ميزان / كتابخانه و نيازهاي خود را، به ميزان "متوسط" ميدانند. 3 تناسب بين تنوع موضوعي فيلمهاي موجود در كتابخانه و نيازهاي خود را، "بسيار كم" ميدانند. جدول 6 پاسخگوي سوال 3 پژوهش نيز ميباشد جدول 6: توزيع فراواني ميزان تناسب تنوع موضوعي منابع اطلاعاتي كتابخانه با نيازهاي استفادهكنندگان ميزان تناسب منابع اطلاعاتي بسيار زياد زياد متوسط كم بسيار كم بي پاسخ تعداد درصد تعداد درصد تعداد درصد تعداد درصد تعداد درصد تعداد درصد 3/8 13 4/3 15 9 31 41/7 144 32/5 112 8/7 كتابهاي فارسي 30 5/5 19 10/4 36 19/4 67 37/1 128 22/3 77 5/2 كتابهاي انگليسي 18 4/9 17 5/5 19 13/3 46 40/6 140 26/4 91 9/3 كتابهاي مرجع 32 5/5 19 6/7 23 17/1 59 42/6 147 22 76 6/1 مجلات فارسي 21 8/1 28 12/8 44 15/7 54 43/2 149 17/4 60 2/9 مجلات انگليسي 10 10/1 35 15/4 53 22/6 78 34/2 118 14/2 49 3/5 پايگاههاي خريداري شده 12 13/9 48 20/9 72 24/6 85 30/4 105 8/1 28 2 ها 7 CD 15/4 53 31/3 108 27 93 19/4 67 6/1 21 0/9 فيلمها 3 35 درصد از استفادهكنندگان از كتابخانه / دادههاي جدول 7 نشان ميدهد كه 1 مركزي دانشگاه، ميزان پاسخگويي كتابهاي فارسي موجود به نيازهاي اطلاعاتي 42 درصد از استفادهكنندگان، ميزان / خود را در حد "زياد" ارزيابي نمودهاند. 3 پاسخگويي كتابهاي انگليسي موجود به نيازهاي خود را در حد "متوسط" 40 درصد نيز، ميزان پاسخگويي كتابهاي مرجع موجود به / ارزيابي نمودهاند. 3 32 درصد از جامعه مورد / نيازهاي خود را در حد "متوسط" ارزيابي نمودهاند. 5 بررسي، ميزان پاسخگويي مجلات فارسي موجود در كتابخانه مركزي به نيازهاي خود را در حد "متوسط" و 31 درصد نيز، ميزان پاسخگويي مجلات انگليسي بررسي ميزان تناسب مجموعه منابع ..._________________________________________ 187 موجود در كتابخانه به نيازهاي خود را در حد "متوسط" ارزيابي كردهاند. به 36 درصد از افراد مورد بررسي، ميزان پاسخگويي / 31 درصد و 8 / ترتيب، 9 گزارش طرحهاي تحقيقاتي و پاياننامههاي موجود در كتابخانه مركزي را به 31 درصد از جامعه مورد بررسي / نيازهاي خود، در حد "كم" ارزيابي نمودهاند. 3 نيز، ميزان پاسخگويي شبكه اينترنت دانشگاه به نيازهاي خود را در حد "متوسط" ارزيابي نمودهاند. 29 درصد از پاسخدهندگان، ميزان پاسخگويي پايگاههاي اطلاعاتي خريداري شده توسط دانشگاه را به نيازهاي خود در حد 36 درصد از افراد مورد / "متوسط" ارزيابي نمودهاند. به ترتيب، 31 درصد و 5 ها و فيلمهاي موجود در كتابخانه مركزي به CD بررسي، ميزان پاسخگويي نيازهاي خود را در حد "بسيار كم" ارزيابي نمودهاند. جدول 7 پاسخگوي سوال 4 پژوهش نيز ميباشد. جدول 7: توزيع فراواني ميزان پاسخگويي انواع منابع اطلاعاتي مورد بررسي به نيازهاي استفاده كنندگان ميزان تناسب منابع اطلاعاتي بسيار زياد زياد متوسط كم بسيار كم بي پاسخ تعداد درصد تعداد درصد تعداد درصد تعداد درصد تعداد درصد تعداد درصد 4/6 16 3/8 13 13/9 48 32/2 111 35/1 121 10/4 كتابهاي فارسي 36 7 24 10/1 35 18/8 65 42/3 146 17/4 60 4/3 كتابهاي انگليسي 15 6/7 23 6/4 22 15/9 55 40/3 139 24/6 85 6/1 كتابهاي مرجع 21 9/6 33 7/8 27 23/5 81 32/5 112 19/7 68 7 مجلات فارسي 24 10/7 37 13/6 47 25/8 89 31 107 16/8 58 2 مجلات انگليسي 7 12/8 44 14/5 50 31/9 110 29 100 9/9 34 2 طرحهاي تحقيقاتي 7 13/6 47 14/2 49 36/8 127 25/2 87 7/2 25 2/9 پاياننامهها 10 9/3 32 12/5 43 16/2 56 31/3 108 21/2 73 9/6 اينترنت 33 11/3 39 22 76 19/4 67 29 100 15/7 54 2/6 پايگاههاي اطلاعاتي خريداري شده 9 13/9 48 31 107 27/5 95 20 69 6/1 21 1/4 ها 5 CD 17/1 59 36/5 126 27/5 95 13/6 47 4/9 17 0/3 فيلمها 1 جهت پاسخگويي به پرسش 5 پژوهش، جدول 8 تهيه شده است. اين جدول 77 درصد از استفادهكنندگان از كتابخانه مركزي، "روزآمد بودن / نشان ميهد كه 7 منابع" را از عوامل مؤثر در افزايش تناسب بين منابع و نيازهاي اطلاعاتي خود 58 درصد از افراد مورد بررسي نيز "تهيه منابع در موضوعات / دانستهاند. 3 188 ___________________________________كتابداري، دفتر چهل و نهم، بهار و تابستان 1388 مختلف" را در افزايش تناسب بين منابع و نيازهاي اطلاعاتي خود مؤثر دانسته - 5 درصد پاسخدهندگان نيز "ساير موارد" را انتخاب نمودهاند كه در اين / ند. 5 خصوص، عواملي چون راهنمايي پرسنل كتابخانه و تهيه و ارائه ليست منابع جديد تهيه شده را ذكر كردهاند. جدول 8: توزيع فراواني عوامل مؤثر در افزايش تناسب بين منابع اطلاعاتي با نيازهاي استفادهكنندگان عوامل مؤثر در افزايش تناسب بين منابع اطلاعاتي و نيازهاي استفادهكنندگان تعداد * درصد * 77/7 روزآمد بودن منابع 268 58/3 تهيه منابع در موضوعات مختلف 201 26/4 تهيه انواع منابع به شكل الكترونيك 91 53/6 افزايش دسترسي به اينترنت 185 44/1 تهيه راهنماي استفاده از منابع جديد 152 46/7 توجه به درخواستهاي استفادهكنندگان 161 5/5 ساير موارد 19 * پاسخدهندگان مجاز بودهاند بيش از يك گزينه را انتخاب نمايند. نتيجهگيري خدمات كتابخانهها و مراكز اطلاعرساني، ارتباط نزديك و تنگاتنگي با جامعه استفادهكننده از آنها دارند به عبارت ديگر كه اهميت وجود اين گونه مراكز، به خدمات آنها و ميزان پاسخگويي به نيازهاي اطلاعاتي مراجعان و رضايت آنان وابسته است. در واقع، چكيده و عصاره تمامي خدمات كتابخانهها و مراكز اطلاعرساني، عرضه اطلاعات به جامعه استفادهكننده است. بررسي و بازنگري در مجموعه منابع اطلاعاتي و اهميت دادن به نظرات و خواستههاي استفادهكنندگان، اصل مهم هر نظام اطلاعرساني موفق به شمار مي- آيند و هر كتابخانه و مركز اطلاعرساني بدون در نظر گرفتن نقش استفادهكننده، نميتواند رسالت خود را به نحو كامل به انجام برساند. نظام اطلاعاتي با هدف نهايي برآورده ساختن نيازهاي استفادهكنندگان، سازمان مييابد و تمامي فعاليت- بررسي ميزان تناسب مجموعه منابع ..._________________________________________ 189 هاي آن اعم از خدمات، دستاوردها و مجموعه عملكردها، در جهت رسيدن به اين هدف صورت ميگيرد. كتابخانه دانشگاهي، بهويژه كتابخانه مركزي دانشگاه، به عنوان مهمترين منبع اطلاعاتي آموزشي و پژوهشي جامعه علمي خود، بايد مجموعهاي متوازن، سازمانيافته و جامع در رشتههاي مربوط و هماهنگ با اهداف و برنامههاي دانشگاه فراهم آورد. اين مجموعه بايد حاوي تازهترين اطلاعات و مدارك موجود در اشكال مختلف چاپي يا غير چاپي باشد. با بررسي نظرات و ديدگاههاي استفادهكنندگان در خصوص تناسب مجموعه با نيازهاي اطلاعاتي آنان، بهويژه در كتابخانههاي دانشگاهي، ميتوان نقاط قوت و ضعف را مشخص نمود و مجموعهاي مناسب و نزديك به معيارهاي علمي پذيرفته شده، تدارك ديد و گام مهمي در راستاي تحقق اهداف علمي، آموزشي و پژوهشي برداشت. پژوهش حاضر تلاشي در اين راستا ميباشد. در ذيل به بررسي خلاصه نتايج پژوهش ميپردازيم: 42/6 درصد افراد استفادهكننده از كتابخانه مركزي دانشگاه، در محدوده سني 57 درصد استفادهكنندگان از كتابخانه مركزي دانشگاه / 18-22 سال قرار دارند. 1 74 درصد / 41 درصد استفادهكنندگان را مردان تشكيل مي دهند. 2 / را زنان و 2 12 درصد استفاده- / استفادهكنندگان از كتابخانه مركزي دانشگاه، دانشجو و 5 كنندگان نيز عضو هيأت علمي دانشگاه ميباشند. اين امر نشانگر لزوم توجه بيشتر به تهيه متون درسي، آموزشي و ساير منابع مورد نياز دانشجويان در رشته - هاي مختلف مي باشد. 40 درصد مراجعهكنندگان / در پاسخ به پرسش 1 پژوهش، ميتوان گفت كه 9 به كتابخانه مركزي، جهت دسترسي به منابع اطلاعاتي مورد نياز خود "اغلب 30 درصد افراد مورد بررسي نيز / اوقات" از اين كتابخانه استفاده ميكنند. 1 "گاهي" از كتابخانه مركزي استفاده ميكنند. بطور كلي، ميتوان گفت ضرورت توجه و برنامهريزي به منظور سوق دادن استفادهكنندگان و بهويژه دانشجويان به مراجعه به كتابخانه و استفاده بيشتر از منابع آن، كاملاً محسوس ميباشد. 190 ___________________________________كتابداري، دفتر چهل و نهم، بهار و تابستان 1388 37/ 35 درصد، 4 / در پاسخ به پرسش 2 پژوهش، ميتوان گفت كه به ترتيب، 9 35 درصد و 38 درصد استفادهكنندگان از كتابخانه / 36 درصد، 7 / درصد، 8 مركزي دانشگاه، به كتابهاي فارسي ، كتاب هاي انگل يسي، مجلات فارسي، مجلات انگليسي و پايگاههاي اطلاعاتي موجود در اين كتابخانه، در حد "متوسط" نياز دارند. در خصوص ساير منابع ني ز، مي زان ني از بيشتر ين درصد استفادهكنندگان در حد متوسط و كم ميباشد. طبق به نظر اجي ( 2005 )، فقر مجموعه منابع اطلاعاتي و ناتواني آن در برآوردن نيازهاي مراجعان، عامل اصلي نارضايتي و استفاده كم مراجعان ميباشد. علت اصلي نتيجهگيري فوق را نيز مي- توان عدم توجه كافي به درخواستها و نظرات استفادهكنندگان در مجموعهسازي دانست. 41 درصد استفاده كنندگان از / در پاسخ به پرسش 3 پژوهش، ميتوان گفت 7 كتابخانه مركزي دانشگاه، ميزان تناسب بين تنوع موضوعي كتاب هاي فارسي موجود در اين كتابخانه با نيازهاي خود را، در حد "متوسط" ميدانند. به ترتي ب، 34 درصد از افراد مورد بررسي، / 43 درصد و 2 / 42 درصد، 2 / 37/1 درصد، 6 ميزان تناسب بين تنوع موضوعي كتابهاي انگليسي، مجلات فارسي، مجلات انگليسي و پايگاههاي اطلاعاتي خر ي داري شده با نيازهاي خود ر ا، در حد "متوسط" ارزيابي نمودند. بطور كلي، در تمامي انواع منابع اطلاعاتي ، بيشتر ين درصد استفادهكنندگان، مي زان تناسب ب ين تنوع موضوعي منابع اطلاعاتي و ارزي ابي نموده اند كه ا ي ن امر ، نيازمند « كم » و يا « متوسط » ، نيازهاي خود را بازنگري در امر مجموعهسازي منابع كتابخانه مركزي دانشگاه و تهيه منابع جدي د و متنوعتر در موضوعات مختلف مورد نياز و توجه به نظرات استفادهكنندگان به منظور افزايش ميزان تناسب بين منابع اطلاعاتي و نيازهاي مراجعان و پاسخگويي به نيازهاي آنان ميباشد. 35 درصد جامعه استفاده - / در پاسخ به پرسش 4 پژوهش، ميتوان گفت كه 1 كننده از كتابخانه مركزي دانشگاه، ميزان پاسخگويي كتابهاي فارسي موجود به 42/ نيازهاي اطلاعاتي خود را در حد "زي اد" ارزي ابي نموده اند . به تر تي ب، 3 بررسي ميزان تناسب مجموعه منابع ..._________________________________________ 191 32 درصد، 31 درصد و 29 درصد از استفادهكنندگان كتابخانه مركزي ، / درصد، 5 ميزان پاسخگويي كتابهاي انگليسي، مجلات فارسي، مجلات انگليسي و پايگاه- هاي اطلاعاتي موجود به نيازهاي خود را در حد "متوسط " ارزي ابي نموده اند . بطور كلي، در تمامي انواع منابع اطلاعاتي، به استثناي كتابهاي فارسي، بيشترين درصد استفادهكنندگان، ميزان پاسخگويي منابع اطلاعاتي به نيازهاي خود را، ارزيابي نموده اند . صفر ي( 1379 )، مرادي مقدم ( 1384 ) و « كم » و يا « متوسط » محمدي و دوستدار ( 1387 ) نيز در پژوهشهاي خود به نتا يج مشابهي دست يافتهاند. 77 درصد از جامعه / در پاسخ به پرسش 5 پژوهش، مي توان گفت كه 7 استفادهكننده از كتابخانه مركزي دانشگاه، "روزآمد بودن منابع" را از عوامل مؤ ثر در افزايش تناسب بين منابع و نيازهاي اطلاعاتي خود دانسته اند . سپس ، سا ير عوامل از جمله: تهيه منابع در موضوعات مختلف، افزايش دسترسي به اينترنت و توجه به درخواستهاي استفادهكنندگان در افزايش تناسب بين منابع و نيازهاي اطلاعاتي مؤثر ميباشند . ملكي نوجه دهي ( 1373 )، منصور قناعي ( 1373 ) و محمدي و دوستدار ( 1387 ) نيز در پ ژوهش خود، بر عوامل ياد شده در بالا و همچنين دريافت نظرات دانشجويان و اساتيد در تهيه منابع كتابخانه تأكيد نموده- اند. دقت و توجه به اين عوامل، ضمن افزايش ميزان تناسب بين مجموعه منابع و نيازهاي اطلاعاتي، باعث افزايش ميزان رضايت استفادهكنندگان و استفاده بهينه از منابع اطلاعاتي كتابخانه خواهد شد و اين به معني تحقق اهدافي است كه همه كتابخانهها و مراكز اطلاعرساني به دنبال آن هستند. پيشنهادها 1. ارزيابي مجموعه منابع اطلاعاتي در فواصل دورهاي به منظور بهرهگيري حداكثر از بودجه موجود و تهيه منابع اطلاعاتي متناسب با نياز استفادهكننده؛ 2. تهيه كتابها، مجلات، پايگاههاي اطلاعاتي و ساير منابع علمي در همه رشته- هاي موجود در دانشگاه و متنوع بودن منابع اطلاعاتي؛ 192 ___________________________________كتابداري، دفتر چهل و نهم، بهار و تابستان 1388 3. استفاده از نظرات جامعه استفادهكننده (اعضاي هيأت علمي، دانشجويان، محققان، كارشناسان و ... ) در زمينه ارزيابي و خريد انواع منابع اطلاعاتي علمي. 4. افزايش امكانات استفاده از اينترنت و پايگاههاي اطلاعاتي علمي در كتابخانه مركزي دانشگاه؛ 5. تهيه و ارائه منابعي كه شكل الكترونيكي آنها وجود دارد يا در دسترس است به شكل الكترونيك، از قبيل مجلات الكترونيك، كتابهاي الكترونيك و پايگاه- هاي اطلاعاتي مختلف. 6. بازبيني و حذف هر ساله منابع قديمي، فرسوده و بلااستفاده و تهيه منابع اطلاعاتي روزآمد و پراستفاده جهت غنيسازي و افزايش كارايي مجموعه. 7. استفاده از فارغالتحصيلان مجرب كتابداري و اطلاعرساني پزشكي در كليه بخشهاي كتابخانه مركزي دانشگاه. 8. راهنمايي مراجعان و استفادهكنندگان از كتابخانه مركزي دانشگاه در خصوص يافتن و استفاده از منابع كتابخانه مركزي، به وسيله تهيه بروشورها و راهنماها و همچنين راهنمايي كتابدار و اطلاعرسان. پينوشتها 1. Mc Carthy 2. Young 3. Maughan 4. Agee منابع .114-105 :(12) ساها، كارنا ( 1373 ). بررسي رفتار استفادهكنندگان. فصلنامه پيام كتابخانه، 4 صفري راد، فاطمه ( 1379 ). بررسي نيازهاي اطلاعاتي دانشجويان تحصيلات تكميلي دانشگاه شيراز و نقش كتابخانه ها در تأمين اين نيازها. پاياننامه كارشناسي ارشد كتابداري و اطلاعرساني، دانشگاه شيراز. صياميان، حسن ( 1378 ). بررسي ميزان علاقمندي و استفاده دانشجويان از كتابخانههاي دانشكدهاي .74-69 :(4) دانشگاه علوم پزشكي مازندران (ساري). فصلنامه كتاب، 10 عبادالله عموقين، جعفر ( 1380 ). بررسي نيازهاي دانشجويان تحصيلات تكميلي دانشگاه تبريز به منابع اطلاعاتي و نقش كتابخانه هاي دانشگاه در تأمين آن نيازها. پاياننامه كارشناسي ارشد كتابداري و اطلاعرساني، دانشگاه شيراز. بررسي ميزان تناسب مجموعه منابع ..._________________________________________ 193 قرباني، ولي ( 1380 ). بررسي نيازهاي اطلاعاتي دانش آموزان دبيرستاني شهر مشهد و ارزيابي توانايي .44-27 :(1) مجموعه كتابخانهها در برآوردن اين نيازها. فصلنامه كتابداري و اطلاع رساني، 4 .85-69 :( 3 و 4 ) گيلوري، عباس ( 1374 ). اطلاعرساني و تغيير خدمات مرجع. فصلنامه كتاب، 6 محمدي، كورش؛ دوستدار، يحيي ( 1387 ). نقش كتابخانه مركزي دانشگاه امام صادق (ع) در تأمين .202-175 ،(48) نيازهاي اطلاعاتي دانشجويان تحصيلات تكميلي آن دانشگاه. كتابداري، 42 مرادي مقدم، حسين ( 1384 ). بررسي ميزان رضايت از كتابخانههاي مركزي دانشگاه شهيد چمران و .158-145 :(1) علوم پزشكي اهواز. فصلنامه كتاب، 16 ملكي نوجه دهي، مجيد ( 1373 ). بررسي نظرات دانشجويان در مورد خدمات كتابخانه هاي دانشگاه 73 . پاياننامه كارشناسي ارشد كتابداري و اطلاع- - شهيد بهشتي در نيمسال دوم تحصيلي 72 رساني، دانشگاه تهران. منصورقناعي، جمشيد ( 1373 ). بررسي نظرات دانشجويان كارشناسي ارشد و دكتري درباره دلايل و چگونگي استفاده از كتابخانه مركزي دانشگاههاي تربيت مدرس، تهران و شهيد بهشتي. پايان- نامه كارشناسي ارشد كتابداري و اطلاعرساني، دانشگاه تهران. References Agee, J. (2005). Collection evaluation: A foundation for collection development. Collection Building, 24(3):92-95. Mc Carthy, C.A. (1995). Student perceived effectiveness using the university library. College and research libraries, 56(3):120-128. Maughan, P. (1999). Library Resources and Services: A Cross-Disciplinary Survey of Faculty and Graduate student use and satisfaction. The journal of Academic Librarianship, 25(5):345-366. Young, B. (1998). Circulation service- is it meeting the user’s needs? The journal of academic librarianship, 2(3):120-128

گردبادها می تواند مجموعه ها در راههای چندگانه ای صدمه بزند. اثر خالص از بادهای تند، باقی مانده از پرواز، رانندگی در باران و عجله و آب های رو به رشد می تواند شکستن پنجره ها، مقالات ضربه در اطراف، پراکنده و اسناد اشک آور، و دست کشیدن بیش از قفسه. حتی اگر کتاب ابتدا بر روی قفسه باقی می ماند، باران و سیل آب می تواند باعث این مقاله در کتاب به گسترش است، تورم اتصالات کتاب را به نقطه ای که در آن آزادانه انباشته کتاب ممکن است موسیقی پاپ خارج از قفسه. آب می تواند جوهر، رنگ و قطعات دیگر از نامه ها، چاپ ها، عکس ها و کتاب ها را حل می کنند. از همه مهمتر، سیل اغلب کثیف یا آلوده، واریز خاک، گل یا بدتر در گنجینه های ارزشمند خانواده است.

پس از باران یا جاری شدن سیل، رطوبت باقی مانده می تواند منجر به رشد از قالب که می تواند مشکلات بهداشتی برای انسان و کتاب و مقالات از شکل انداختن شود. برخی از مقالات، از جمله bookplates خاک رس پوشیده شده، همچنین می توانید یا چوب "بلوک" با هم.

با وجود این شرایط وخیم، اقداماتی است که می تواند انجام شود تا نجات مجموعه ای از مقالات طوفان آسیب دیده، چاپ، کتاب و حتی مواد سمعی و بصری از جمله فیلم، نوار، سی دی و دی وی دی وجود دارد.

آموزش از کاترینا: اول شخص Conservators حساب از پاسخ و بازیابی اطلاعات؛ پیشنهادات برای بهترین شیوه ها فراهم می کند مصاحبه با هفت داوطلب بازیابی ثبت شده در کتابخانه در ماه آوریل سال 2006.

لینک های توصیه شده برای موارد اضطراری مربوط به سیل می شوند به شرح زیر است:

پاسخ به خسارت سیل و آب برای کتابخانه ها، آرشیو ها، موزه ها، و مخازن دیگر - راهنمایی گسترده ای برای آمادگی، پاسخ و بازیافت را فراهم می کند.
هنگامی که ظهور واترز - به طور خلاصه مراحل کلیدی در پاسخ به سیل است.
سریع مرجع: پاسخ فاجعه و بازیابی - اطلاعات را برای استفاده فوری توسط موسسات و افراد مواجه با نجات جمع آوری و بازیابی فراهم می کند.
Hurricanes can damage collections in multiple ways. The sheer impact of high winds, flying debris, driving rain and rushing and rising waters can break windows, blow papers around, scatter and tear documents, and knock over bookshelves. Even if books initially remain on bookshelves, rain or flood water can cause the paper in the books to expand, swelling book bindings to the point where loosely stacked books may pop off the shelves. Water can dissolve inks, colorants and other components of letters, prints, photographs and books. More importantly, flood waters are often dirty or contaminated, depositing soil, mud or worse on precious family treasures.

 

Following rain or flooding, residual dampness can lead to the growth of mold which can cause health problems for humans and disfigure books and papers. Some papers, such as clay-coated bookplates, can also stick or “block” together.

 

Despite these dire circumstances, there are actions that can be taken to salvage collections of hurricane-damaged papers, prints, books and even audiovisual materials such as films, tapes, CDs and DVDs.

 

Learning from Katrina: Conservators' First-Person Accounts of Response and Recovery; Suggestions for Best Practice provides interviews with seven recovery volunteers recorded at the Library in April 2006

 

 

 

 

گردباد می تواند مجموعه ها در بسیاری از آسیب برساند. کتاب ها و مقالات را ممکن است از قفسه و میز دمیده شده است. مجموعه پراکنده، ممکن است آسیب دیده و خراب است. پشت بام ها ممکن است منفجر کردن و دیوار و ساختمان ها ممکن است سقوط، دفن مجموعه های زیر خاک، تیرها، مبلمان و حیاط باقی مانده، یا ترک مجموعه های آسیب پذیر و در معرض باد، باران و برف است. فروپاشی ساختاری ممکن است باعث آسیب به آتش مجموعه به دلیل گاز خراب و خطوط برق، و همچنین به عنوان آسیب آب از لوله های آب آتش و آبپاشها، یا آب شکسته یا ​​لوله های فاضلاب می شود. مجموعه ممکن است از آسیب بازیافت شوند اگر اقدامات مناسب هستند گرفته شده است. مجموعه های خشک ممکن است سالم و تمیز از خاک، مجموعه های مرطوب ممکن است یخ زده به جلوگیری از رشد قارچ و اتصالات کتاب شکسته، عکس ها و مقالات را می توان بسته بندی و یا تحت درمان با conservators حرفه ای.

. Tornados can damage collections in many ways. Books and papers may be blown from shelving and desks. Collections may be scattered, damaged and soiled. Roofs may blow off and walls and buildings may collapse, burying collections under dirt, beams, furniture and yard debris, or leaving collections exposed and vulnerable to wind, rain and snow. Structural collapse may cause fire damage to collections due to broken gas and power lines, as well as water damage from fire hoses and sprinklers, or broken water or sewer pipes. Collections may be recovered from damage if appropriate measures are taken. Dry collections may be salvaged and cleaned of soil, wet collections may be frozen to prevent mold growth, and broken book bindings, photographs and papers can be boxed or treated by professional conservators.

///////////////////////////////

رتبه سونامی در میان مخرب ترین بلایای طبیعی طبیعی زمین. آنها ایجاد سیل های ویرانگر و mudslides نیروی وحشتناک و سرعت با قدرت مخرب است که می تواند ساختمان ها، تخریب پراکندگی محتویات بیش از مایلی. فرهنگی و تاریخی مواد بازیافت شده از یک سونامی به احتمال زیاد مشکلات مشابه به عنوان مواد بازیافت شده از سیل و mudslides مواجه خواهند شد. برای اطلاعات در مورد بازیافت مواد، تهیه شده توسط اداره حفاظت کتابخانه سیل / آب و گلرود.

پس از 11 مارس، 2011 های توهوکو زلزله و سونامی پس از آن در ژاپن، مقاله Tokushu شرکت بازرگانی در توکیو درخواست اجازه برای ترجمه محتوای وب ارائه شده توسط اداره حفاظت کتابخانه، حفظ گنجینه های پس از یک فاجعه است. "

ترجمه ژاپنی را می توان در

http://www.tokushu-papertrade.jp/digimon/mon-blog/2011/04/post-124.html

Introduction | Earthquake | Fire | Flood/Water | Hurricane | Mudslide | Tornado | Tsunami | Volcano | Winter Storm

Tsunamis rank among the Earth’s most destructive natural disasters. They create devastating floods and mudslides of terrifying force and speed with a destructive power that can demolish buildings, scattering contents over miles. Cultural and historical materials recovered from a tsunami will likely face similar problems as materials recovered from floods and mudslides. For information on salvage of such materials, prepared by the Library’s Preservation Directorate see Flood/Water and Mudslide.

 

Following the March 11, 2011 Tōhoku earthquake and subsequent tsunami in Japan, the Tokushu Paper Trading Company in Tokyo requested permission to translate web content provided by the Library’s Preservation Directorate, “Preserving Treasures After a Disaster.”

 

The Japanese translation can be found at

 

http://www.tokushu-papertrade.jp/digimon/mon-blog/2011/04/post-124.htm

l  

///////////

پاسخ فوران های آتشفشانی و بازیابی


نسخه قابل چاپ اشتراک / ذخیره
صفحه اصلی اورژانس: بیمه / مدیریت ریسک | برنامه ریزی | پاسخ و بازیابی اطلاعات | منابع دیگر
مقدمه | زلزله | آتش | سیل / آب | طوفان | گلرود | گردباد | سونامی | آتشفشان | طوفان زمستانی
فوران های آتشفشانی می تواند در معرض خطر از دست دادن مجموعه به عنوان یک نتیجه از انفجار خشونت قرار داده، لکه دار از خاکستر، و / یا سوزش از cinders. خاکستر و زباله از فوران و آتش نیز می تواند ساختمان ها، سیستم های تصفیه، طرفداران، کانالهای، سیستم های الکتریکی، و زیرساخت های دیگر، قرار دادن مجموعه کامل در معرض خطر آسیب برساند. آسیب ساختاری می تواند مجموعه ها به عوامل دیگر زوال قرار دهد.

برای اطلاعات بیشتر در مورد چگونه به حفظ و نجات مجموعه های خود را در این رویداد از یک فوران آتشفشانی، نگاه کنید به اطلاعات زیر است.

آتشفشانها می تواند خطرات قابل توجهی را به مخازن، مجموعه، کارکنان، و بازدید کنندگان را در برخواهد داشت. علاوه بر خطر ابتلا به زیر گدازه به خاک سپرده شد اگر مخازن بیش از حد نزدیک به جریان های گدازه، آتشفشان ها منتشر می کنند گازها به طور بالقوه کشنده اسیدی است که می تواند تا 100 مایل گسترش یابد. آتشفشانها باعث mudslides و سیل فلش است که تحت پوشش صدها مایل مربع است. آتشفشانها می تواند به امواج جزر و مدی، زلزله، سقوط سنگ، و انفجار مواد منفجره جانبی که ممکن است سنگ های گرم تا 20 مایل شلیک منجر شود.

بزرگترین خطر آتشفشانی به بسیاری از مخازن است که توسط خاکستر اسیدی و خورنده، که می تواند بیش از 1،000 مجموعه پوشش مایل و امکانات را با یک لایه نازک و خورنده خاکستر ساینده گسترش نهفته است.

فرکانس فوران: هر دهه حدود 160 آتشفشان فوران، با اعداد سالانه از فوران های آتشفشانی فعال به طور متوسط ​​بین 50-70. بین سالهای 1990-1999، 154 فوران رخ داد. در هر زمان، به طور جدی به حدود 20 آتشفشان در حال فوران است. دوره رویش متفاوت است، با مدت زمان متوسط ​​از هفت هفته، حدود 10 درصد از فوران به مدت یک روز، در حالی که بسیاری از فوران کمتر از سه ماه است. تعداد نسبتا کمی از بیش از سه سال، هر چند که 15 آتشفشان شده اند فوران در سه دهه گذشته است. برای کشف بسیاری از آتشفشان فعال در منطقه هستند و یا برای قرار دادن یک آتشفشان فوران منطقه، نام، و یا تاریخ، استفاده از برنامه جهانی آتشفشان "آتشفشان جهان" وب سایت موسسه اسمیتسونیان در:

http://www.volcano.si.edu/world/~~V یا دیدن

http://www.geo.mtu.edu/volcanoes/world.html

محل آتشفشان: در ایالات متحده، آتشفشان در آلاسکا، ساموای امریکا، آریزونا، کالیفرنیا، کلورادو، هاوایی، آیداهو، می سی سی پی، میسوری، نوادا، نیومکزیکو، جزایر ماریانای شمالی، اورگون، داکوتای جنوبی، یوتا، واشنگتن، و وجود دارد وایومینگ. هجده از ایالات متحده، آتشفشان ها در نظر گرفته می شود خطر بسیار بالا که توسط سازمان زمین شناسی ایالات متحده، با پنج با بودن در آلاسکا، 4 هر موجودی در اورگان و واشنگتن، با سه نفر از خطرناک ترین آتشفشان در کالیفرنیا و دو نفر در هاوایی است. برای جزئیات بیشتر نگاه کنید به: http://geology.com/most-dangerous-volcanoes.shtml

آسیب پذیر ترین مجموعه آیتم ها: در بسیاری از مخازن مواد آسیب پذیرترین به خاکستر آتشفشانی:

همه مجموعهها را در قفسه های باز، که می تواند با خاکستر خورنده و بالقوه اسیدی آتشفشانی پوشیده شده است،
مواد آرشیوی، به ویژه معماری نقشه ها و طرح ها، رسانه های دیجیتال، اسناد را روی کاغذ، ضبط مغناطیسی، میکروفیلم، و حرکت در تصویر و ضبط صدا و عکس و فیلم، که ممکن است دچار سایش، برابر شکنندگی، اکسیداسیون، از دست دادن داده ها، و silvering خارج،
آثار هنری، به ویژه گچ، زغال، کلاژ، کونته مداد رنگی مومی، گواش، مونتاژهای، نقاشی، هر دو در بوم و بر روی پانل ها، مجسمه های رنگارنگ، و آبی،
استخوان و عاج، که ممکن است ساییده می شود، تغییر رنگ و یا رنگ آمیزی، و یا از دست دادن رنگ اعمال شده،
سبدهای و مواد مشابه، لیفی مانند صندل، که ممکن است توسط ذرات خاکستر تیز، رنگ آمیزی، و یا از دست دادن رنگ ساییده شده
سرامیک، که ممکن است ساییده، ها خراشیده، و یا از دست دادن رنگ،
مبلمان / چوب، که ممکن است در پایان سطح و یا از دست رنج می برند و اکسیداسیون فلزات متصل شده،
شیشه ای، که ممکن است خراشیده و یا ساییده،
اشیاء فلزی، که ممکن است خراشیده و یا اکسیده شده، به عنوان نقره ممکن است به علت زنگ زدن به دود و گازهای سمی،
نمونه های تاریخ طبیعی، که ممکن است رنگ آمیزی و یا پوشیده از خاکستر، و
منسوجات، که ممکن است از رنگ آمیزی و یا تضعیف رنج می برند.
معمول ترین نوع از مجموعه خسارت: گازهای آتشفشانی، گل، گدازه و خاکستر برخواهد داشت تهدیدهای خاصی آنها به عنوان:

پوسیدن و اکسید فلز، فیلم، میکروفیلم، و عکس
سطح خسارت پس از اتمام بر روی کاغذ، عکس، چوب، منسوجات، و اشیاء دیگر،
نابود کردن رسانه های دیجیتال و مغناطیسی، به خصوص نوارهای است، در فایل های دیجیتال، نرم افزار، و فیلم،
کاغذ ترد کردن، عکس ها، منسوجات، و اشیاء دیگر، و
محو و / یا لکه اثر هنری و یا کاغذ.
آتشفشان خسارت پیشگیری: به هنگام طراحی تسهیلات جدید:

اجتناب از قرار دادن مخزن و یا هر ذخیره سازی متشکرم، کار، نمایشگاه، یا خواندن مناطق اتاق در عرض 100 مایل از آتشفشانهای فعال.
اجتناب از قرار گرفتن مخزن خود را در نزدیکی هر جاده، رودخانه، دره، یا دیگر ویژگی های زمین شناسی است که می تواند گدازه های آتشفشانی، گل، یا آب به مخزن منجر شود.
آماده سازی پایه: آماده سازی مخزن خود را برای مقابله با مسائل آتشفشانی:

خرید جارو تجهیزات با سیستم تصفیه آب برای استفاده در تمیز کردن دور خاکستر.
خرید فیلتر کوره برای غربالگری خاکستر ذرات.
آموزش اعضای کارکنان را به طور کلی تعطیل مخزن هوا سیستم مکش و نوار تا تمام کانالهای ها، دریچه ها، دریچه ها و پنجره ها.
آیا اضطراری مناسب، وسایل حفاظتی شخصی، تخلیه حمل و نقل، سوخت، راه فرار و کارکنان، برنامه ریزی شده است.
در طول فعالیت های آتشفشانی هشدار: اگر فعالیت های آتشفشانی آماده باش اعلام شده است:

تخلیه بازدید کنندگان و کارمندان غیر ضروری برای اولین بار.
کار با کارکنان ضروری به تخلیه مجموعه با ارزش بالا در بالاترین زمین موجود در تاسیسات خود را به قبل از انتخاب مرکز امن و آماده شده (حداقل 20 مایل) از راه دور از آتشفشان یا.
اگر تخلیه به نظر می رسد:

گوش دادن به رادیو های اضطراری باند دستورالعمل.
کارکنان باید به پیراهن های آستین بلند و شلوار کردهاید عینکی که اطرافش پوشیده شده وبرای محافظت چشم بکار میرود و گرد و غبار ماسک، و جایی که ممکن است، دستگاه تنفس و دارای امتیاز شده اند که به هر عضو هیات نصب شده است.
غیرفعال کردن تمام تجهیزات مصرف هوا.
اطمینان حاصل شود که کانالهای، منافذ، شکاف پنجره، مناطق ضعیف grouted، دودکش ها، و مصرف هوا بسته ضبط شده است. محل پوشش های اضافی بیش از دودکش ها و ورودی های هوا در صورت امکان.
بستن تمام کتاب ها و کابینت ها را قبل از ترک.
خاموش کردن، قطع، خاموش کردن تمام آتش ها، و پوشش تمام تجهیزات دفتری و اداری، به ویژه کامپیوتر و پرینتر، لوازم خانگی، تجهیزات الکتریکی و به جز تجهیزات اساسی ضروری است.
خاموش آب و برق.
قرار دادن مواد شکننده و قفسه در پلاستیک به منظور جلوگیری از تجمع خاکستر آتشفشانی.
حذف تمام منابع از جمله تابه dehumidifier و ایستاده آب، رطوبت، خاکستر آتشفشانی همراه با آب می تواند در برخی موارد تولید هر یک از اسید سولفوریک یا مرکب مانند سیمان که encases موارد.
سعی کنید برای حفظ رطوبت کم از طریق روش های غیر فعال مانند ژل سیلیس شرطی در کابینت gasketed برای مواد با ارزش بالا.
بسته و قفل درها و پنجره ها، نوارچسب بسته آنها را در صورت امکان به منظور محدود کردن توانایی شناور خاکستر و دود را به داخل ساختمان.
انتخاب همه اقلام ضروری و تجهیزات اضطراری قبل از تخلیه.
پر کردن تخلیه مخازن گاز خودرو، همراه گالن اورژانس گاز، و اطمینان حاصل شود که وسایل نقلیه عامل.
در هنگام تخلیه: انجام موارد زیر است:

ارائه کمک به افرادی که از کار افتاده و زخمی.
اطمینان حاصل شود که هیچ کس به دام افتاده در ساختمان، مانند در آسانسور.
با خبر سازی مقامات هیچکدام از افراد به دام افتاده و محل به احتمال زیاد خود را.
نگاهی به طرح های اضطراری و ورود بازدید کنندگان با شما.
نگه داشتن وسیله نقلیه تخلیه مخازن گاز صدر تا حد امکان.
اجتناب از ترک موتور خودرو در حال اجرا طولانی تر از ضروری به عنوان دود و خاکستر آتشفشانی می تواند موتور ماشین و کامیون را نابود.
گوش دادن به رادیوهای باند اضطراری.
تخلیه به عنوان دستور داد هنگامی که هشدار اتفاق می افتد.
استفاده از تلفن همراه و یا تلفن همراه، در صورت امکان، برای تعیین اگر مسیر تخلیه بی خطر است و همه پل ها هنوز هم در دسترس است. اجتناب از مسیرهای پل های متعدد، دره ها، تونل ها، یا تنگناها.
کلاه، دستگاه تنفس نصب و عینکی که اطرافش پوشیده شده وبرای محافظت چشم بکار میرود، در صورت امکان، در غیر این صورت نگه داشتن یک پارچه مرطوب روی دهان و بینی خود را بپوشید. افراد می توانند از تنفس بخارات سمی آتشفشانی می میرند.
برو به زمین بالا نگه دارید و در حال دور شدن از آتشفشان. دور ماندن از مناطق کم دروغ گفتن و همه جریان های گدازه، مناطق خاکستر آتشفشانی سقوط، و mudflows، که در آن گازهای ممکن است تجمع. آگاه بودن از توپوگرافی ممکن است زندگی شما را نجات دهد.
تا آنجا که ممکن است از آتشفشان. در کمتر از 20 مایل از آتشفشان را متوقف کند. به یاد داشته باشید که برخی از خطر از دود و گازهای هنوز هم وجود دارد تا 100 مایل دور.
آیا به خانه یا انبار خود را بر نمی گرداند تا "همه روشن" اعلام شده است و مقامات نشان می دهد آن بی خطر است.
پس از انفجار تمیز کردن عملیات نجات انبار شما: شما پس از پاکسازی منطقه را وارد کنید دوباره:

عینکی که اطرافش پوشیده شده وبرای محافظت چشم بکار میرود، یک روسری و یا کلاه، و مناسب دارای دستگاه تنفس نصب به پوشنده لباس، و همچنین به عنوان یک روپوش زنانه آستین بلند، دستکش، و شلوار در طول کار بازیابی بپوشید. پوشیدن عینک ایمنی را بیش از شیشه برای جلوگیری از خاراندن سطوح لنز.
اعضای ستاد را با مشکلات تنفسی یا آسم باید کار نجات بعد از آتشفشانی اجتناب کنند. مشورت با دکتر خود اگر شما مطمئن نیستید که آیا شما باید درگیر می شود.
اجتناب از دست زدن به مو، صورت، دهان یا چشم در هنگامی که شما شروع به کار.
را به مخزن خود را تا زمانی که امن توسط مهندس سازه در نظر گرفته است.
سقف شفاف، ناودان، و بیرون از خاکستر پاییز به سرعت می تواند به اندازه کافی سنگین به ساختمان سقوط.
به یاد داشته باشید که حیوانات، مارها و حشرات ممکن است در مخزن خود را به عنوان یک پناهگاه امن در طول فوران، استفاده می شود. که در آن دست و پا خود را به شما محل محتاط باشید.
آیا دست زدن به سیستم هوای مخزن را روشن نکنید تا زمانی که هوا در فضای باز از خاکستر و دود پاک و خاکستر از ناودان ساختمان برداشته شده است.
نگهداشتن درها و پنجره ها را ببندید.
هنگامی که شما برای اولین بار وارد ساختمان، تشک خارج از ساختمان برای جلوگیری از ردیابی داخل خاکستر.
هنگامی که شما برای اولین بار وارد ساختمان، لفاف های پلاستیکی جای طبقه در نزدیکی هر نقطه ورود و پنجره ها را به تصرف خود خاکستر.
به عنوان خاکستر آتشفشانی بسیار تیز، ریگ دار و ساینده است، اجتناب از لمس کردن آن و یا مالش از آن که آن را مانند کاغذ سنباده اسیدی بر روی مجموعه ها و مبلمان عمل می کنند.
جاروبرقی تمام فاصله ها را از پایین بالا، تخلیه کیسه های خلا از خاکستر را در خارج از ساختمان به دور از مناطق مصرف هوا.
هیچ چیز را بشویید، به عنوان خاکستر آتشفشانی و آب می تواند به اسید و یا ماه مه سخت را به تولید سیمان مانند پوشش را با آب مخلوط.
اجتناب از مالش، پاک کردن، مسواک زدن، یا شستن مبلمان ذخیره سازی، دیوارها، سطوح آیتم یا مجموعه ای، به جای خلاء کار از اتاق پایین.
مراقبت به هم بزنید تا خاکستر به عنوان کوچک که ممکن است در هنگام حرکت را از طریق یک فضای به تمیز کردن یا کار.
تغییر ساختمان فیلترهای هوا و خلاء، اغلب، با قرار دادن زباله در خارج از دریچه های هوای ورودی است.
محیط داخل ساختمان بسیار خشک نگه دارید، ترجیحا از طریق روش غیر فعال است.
ارسال فعالیتهای فوران آتشفشانی را نجات مجموعه شما:

شروع اقدامات بهبود با ارزش ترین و حساس ترین مجموعه اقلام.
دریافت کمک از یک نگهدارنده آموزش دیده.
آلوده مجموعه موارد باید در مد به دقت پشتیبانی شود در غیر خاکستر کار منطقه آلوده منتقل می شود و تمیز.
پاک کردن آیتم از طریق یک خلاء HEPE دستی که دارای مکش متغیر، microbrush فایل پیوست کنید.، مش روی صفحه نمایش پلاستیکی ضبط سر مکش، و دلبستگی دستگاه یا جعبه تنظیم مقاومت برای محدود کردن جریان برق به خلاء.
تست یک آیتم قبل از جارو، با قرار دادن خلاء به طور مستقیم بیش از یک نقطه کوچک به دیدن اگر هر پوسته پوسته شدن سطح، قطعات سست، و یا مشکلات دیگر اتفاق می افتد. اگر مشکلی پیش می آید، فورا متوقف و آیتم تمیز نگهدارنده است.
اجتناب از تلاش برای تمیز کردن پاره پاره، ترک خورده، شکسته، و یا آسیب دیده عنوانها و یا هر مورد با سطوح شکننده یا سست. به طور کلی، نقاشی ها، زغال، کونته نقاشی مداد رنگی مومی، نقاشی مداد رنگی مومی، عکس از بین برود، و شکننده و موارد مشابه های شکننده تمیز نگهدارنده.
هنگام جارو، اجتناب از لمس، مالش، یا حرکت در خلاء بر روی سطح از قلم دوم از اقلام در حال تمیز. در عوض در خلاء به طور پیوسته در کمی بالاتر از سطح مورد برگزاری خاکستر مکیده تا به منظور تسهیل.
تمیز خلاء اغلب در خارج از ساختمان دور از سوپاپ مکش هوا.
بازگشت آیتم های تمیز به ذخیره سازی اصلی خود را تنها پس از ذخیره سازی به طور کامل پاکسازی شده است.
سوالات باید به نگهبان خود را خطاب می شود. conservators قرارداد را می توان از طریق موسسه آمریکایی برای حفاظت از محیط زیست (AIC) واقع شده است.

 بازگشت به ابتدای صفحه

 

 

 

Print Subscribe Share/Save

Emergencies Home: Insurance/Risk Management | Planning | Response & Recovery | Additional Resources

Introduction | Earthquake | Fire | Flood/Water | Hurricane | Mudslide | Tornado | Tsunami | Volcano | Winter Storm

Volcanic eruptions can put collections at risk of loss as a result of violent explosions, soiling from ash, and/or burning from cinders. Ash and debris from eruptions and fire can also damage buildings, filtration systems, fans, ducts, electrical systems, and other infrastructure, putting whole collections in jeopardy. Structural damage can expose collections to other agents of deterioration.

 

For more on how to protect and salvage your collections in the event of a volcanic eruption, see the information below.

 

Volcanoes can pose significant risks to repositories, collections, staff, and visitors. Besides the risk of being buried under lava if repositories are too close to lava flows, volcanoes emit potentially lethal acidic gases that can spread up to 100 miles.  Volcanoes cause mudslides and flash floods that cover hundreds of square miles.  Volcanoes can lead to tidal waves, earthquakes, rock falls, and explosive lateral blasts that may shoot hot rocks for up to 20 miles.

 

The biggest single volcanic risk to most repositories is of being impacted by acidic and corrosive ash, which can spread over 1,000 miles coating collections and facilities with a fine and corrosive layer of abrasive ash.

 

Frequency of Eruptions: Each decade roughly 160 volcanoes erupt, with the annual numbers of active volcanic eruptions averaging between 50-70.  Between 1990-1999, 154 eruptions occurred.  At any one time, about 20 volcanoes are actively erupting.  Eruption periods vary, with the median duration being seven weeks, roughly 10% of eruptions lasting a day, while most eruptions last less than three months.  Relatively few last longer than three years, although fifteen volcanoes have been erupting for the last three decades.  To discover how many active volcanoes are in an area or to locate a volcano by region, name, or eruption date, use the Global Volcanism Program “Volcanoes of the World” website of the Smithsonian Institution at:

 

http://www.volcano.si.edu/world/ or see

 

http://www.geo.mtu.edu/volcanoes/world.html

 

Locations of Volcanoes: In the United States, volcanoes exist in Alaska, American Samoa, Arizona, California, Colorado, Hawaii, Idaho, Mississippi, Missouri, Nevada, New Mexico, Northern Mariana Islands, Oregon, South Dakota, Utah, Washington, and Wyoming.   Eighteen of the U.S., volcanoes are judged to be very high threat by the U.S. Geological Survey, with five being in Alaska, four each being in Oregon and Washington State, with three of the most dangerous volcanoes being in California and two in Hawaii.  For details see: http://geology.com/most-dangerous-volcanoes.shtml

 

Most Vulnerable Collections Items:  In most repositories the most vulnerable materials to volcanic ashes are:

 

all collections on open shelves, which can be coated with corrosive and potentially acidic volcanic ash,

archival materials, particularly architectural drawings and plans, digital media, documents on paper, magnetic recordings,  microfilm, moving image and sound recordings, and photographs and film, which may suffer abrasion, embrittlement, oxidation, loss of data, and silvering out,

artworks, particularly chalk, charcoal, collages, conte crayon, gouache, montages, paintings, both on canvas and on panels, polychrome sculptures, and watercolors,

bone and ivory, which may be abraded, discolored or stained, or lose applied color,

baskets and similar fibrous materials, such as sandals, which may be abraded by sharp ash particles, stained, or lose color

ceramics, which may be abraded, scratched, or lose color,

furniture/wood, which may loose surface finish or suffer oxidation of attached metals,

glass, which may be abraded or scratched,

metal objects, which may be scratched or oxidized—as silver may corrode due to fumes and toxic gases,

natural history specimens, which may be stained or covered with ash, and

textiles, which may suffer from staining or weakening.

Most Frequent Types of Collection Damage: Volcanic gases, mud, lava, and ash pose particular threats as they:

 

corrode and oxidize metal, film, microfilm, and photographs,

damage surface finishes on paper, photographs, wood, textiles, and other objects,

destroy digital and magnetic media, particularly audiotapes, digital files, software, and videotapes,

embrittle paper, photographs, textiles, and other objects, and

fade and/or stain art work or paper.

Volcano Damage Prevention: When designing a new facility:

 

Avoid placing the repository or any offsite storage, work, exhibit, or reading room areas within a 100 miles of active volcanoes.

Avoid situating your repository near any road, or river, valley, or other geological feature that could lead volcanic lava, mud, or water to the repository

Basic Preparations:  Prepare your repository to deal with volcanic issues:

 

Purchase vacuuming equipment with a water filtration system for use in cleaning away ash.

Purchase special furnace filters for screening out particulate ash.

Train staff members how to totally shut down the repository air intake system and tape up all ducts, valves, vents, and windows

Have adequate emergency supplies, personal protective equipment, evacuation transportation, fuel, and staff escape routes planned.

During a Volcanic Activity Alert: If a volcanic activity alert is announced:

 

Evacuate visitors and non-essential staff first.

Work with essential staff to evacuate high value collections to either the highest available ground within your facility or to a pre-selected safe and prepared facility remote (at least 20 miles) from the volcano.

If Evacuation Seems Likely

 

Listen to emergency band radio for instructions.

Staff should change into long-sleeved shirts and pants, locate goggles and dust-masks, and where possible, rated breathing apparatuses that have been fitted to each staff member.

Turn off all air intake equipment.

Ensure that the ducts, vents, window gaps, poorly grouted areas, chimneys, and air intakes are taped shut. Place additional coverings over chimneys and air intakes if possible.

Close all books and cabinets before leaving.

Turn off, disconnect, extinguish all fires, and cover all office equipment, especially computers and printers, appliances, and electrical equipment except essential emergency equipment.

Shut down utilities.

Wrap fragile materials and shelves in plastic to prevent volcanic ash buildup.

Remove all sources of humidity, such as dehumidifier pans and standing water, as volcanic ash combined with water can in some cases produce either a sulfuric acid or a cement-like composite that encases items.

Try to keep the humidity low through passive means such as conditioned silica gel in gasketed cabinets for high value materials

Close and lock doors and windows, taping them shut if possible to limit the ability of drifting ash and fumes to get into the building.

Check all emergency supplies and emergency equipment before evacuating.

Fill evacuation vehicle gas tanks, bring along emergency gallons of gas, and ensure that the vehicles are operating properly.

During Evacuation: Do the following:

 

Provide assistance to disabled and injured people.

Ensure that no one is left trapped in the building, such as in an elevator.

Notify authorities of any trapped individuals and their likely location

Take the emergency plan and visitor log with you.

Keep evacuation vehicle gas tanks topped off to the extent possible.

Avoid leaving vehicle engines running longer than necessary as volcanic ash and fumes can destroy car and truck engines.  

Listen to emergency band radios.

Evacuate as ordered when the alert occurs.

Use a cell phone or mobile phone, if possible, to determine if your evacuation route is safe and that all bridges are still available. Avoid routes with numerous bridges, valleys, tunnels, or bottlenecks

Wear a hat, a fitted breathing apparatus and goggles, if possible; otherwise keep a damp cloth over your mouth and nose. People can die from breathing toxic volcanic fumes.

Go to high ground and keep moving away from the volcano.  Stay away from low lying areas and all lava flows, volcanic ash fall areas, and mudflows, where fumes may accumulate.  Being aware of topography may save your life.

Get as far from the volcano as possible.  Do not stop in less than 20 miles from the volcano.  Be aware that some danger from fumes and gases still exists up to 100 miles away.

Don’t return to your home or repository until an “all clear” is announced and authorities indicate it is safe.

Post-Eruption Clean-up Actions to Salvage Your Repository:  After you are cleared to enter the area again:

 

Wear goggles, a scarf or hat, and an appropriately rated breathing apparatus fitted to the wearer, as well as a long-sleeved smock, gloves, and slacks during recovery work. Wear goggles over glasses to prevent scratching of lens surfaces.

Staff members with breathing problems or asthma should avoid post-volcanic salvage work.  Consult with your doctor if you are unsure whether you should be involved.

Avoid touching your hair, face, mouth or eyes once you begin working.

Don’t go into your repository until it has been judged safe by a structural engineer.

Clear roofs, gutters, and drains of ash fall speedily as it can become heavy enough to collapse buildings.

Be aware that animals, snakes, and insects may have used your repository as a safe haven during the eruption. Be cautious about where you place your hands and feet.

Don’t turn on the repository’s air handling system until the outdoor air has cleared of ash and fumes and ash has been removed from the building gutters.

Keep doors and windows closed

When you first enter the building, place mats outside the building to avoid tracking ash inside.

When you first enter the building, place plastic sheeting on the floors near any entry points and windows to capture ash.

As volcanic ash is extremely sharp, gritty and abrasive, avoid touching it or rubbing it as it will act like an acidic sandpaper on collections and furnishings.

Vacuum all spaces from the top down ,emptying vacuum bags of ashes outside the building far from air intake areas.

Wash nothing, as volcanic ash and water can produce acids or may harden into a cement-like covering when mixed with water.

Avoid rubbing, wiping, brushing, or washing storage furniture, walls, or collection item surfaces, instead vacuum working from the top of the room on down.

Take care to stir up the ash as little as possible when moving through a space to clean or work.

Change building and vacuum air filters very frequently, placing the trash outside far from air intake valves.

Keep the indoor environment very dry, preferably via passive methods.

Post Volcanic Eruption Activities to Salvage Your Collections:

 

Start recovery actions with your most valuable and sensitive collections items.

Obtain assistance from a trained conservator.

Contaminated collections items should be moved in a carefully supported fashion and cleaned in a non-ash contaminated work area.

Clean items via a handheld HEPE vacuum which has variable suction, microbrush attachments, a plastic mesh screen taped over the suction head, and a rheostat attachment to restrict the flow of electricity to the vacuum

Test an item before vacuuming, by placing the vacuum directly over a small spot to see if any surface flaking, loose parts, or other problems occur.  If problems occur, stop immediately and have the item cleaned by a conservator

Avoid attempting to clean ripped, cracked, broken, or damaged items or any items with friable or loose surfaces.  In general, have paintings, charcoals, conte crayon drawings, crayon drawings, flaking photographs, and similar friable and fragile items cleaned by a conservator.

When vacuuming, avoid touching, rubbing, or moving the vacuum over the surface of the item being cleaned. Instead hold the vacuum steadily slightly above the item’s surface to facilitate the ash being sucked up.

Clean the vacuum often outside of the building away from the air intake valves.

Return the cleaned items to their original storage only after the storage area has been thoroughly cleaned.

Questions should be addressed to your conservator.  Contract conservators can be located via the American Institute for Conservation (AIC). 

 

 Back to Top

 

 

زمین لرزه می تواند مجموعه ها در بسیاری از آسیب برساند. کتاب ها ممکن است از قفسه ها و مقالات ارائه شده از فایل کابینت ها انداختند. مجموعه ممکن است پراکنده شده، خرد شده یا خاکی است. پشت بام ها، اتاق ها و ساختمان ها ممکن است سقوط، دفن مجموعه تحت مبلمان، تیرها، خاک و زباله های حیاط، یا ترک مجموعه های آسیب پذیر و در معرض باد، باران و برف است. فروپاشی ساختاری ممکن است باعث آسیب به آتش مجموعه به دلیل گاز خراب و خطوط برق، و همچنین به عنوان آسیب آب از لوله های آب آتش و آبپاشها، یا آب شکسته یا لوله های فاضلاب می شود. مجموعه ممکن است در بهبود آسیب را از آتش و آب اگر اقدامات مناسب هستند گرفته شده است. مجموعه های خشک ممکن است سالم و تمیز از خاک، مجموعه های مرطوب ممکن است یخ زده به جلوگیری از رشد قارچ و اتصالات کتاب شکسته، عکس ها و مقالات را می توان بسته بندی و یا تحت درمان با conservators حرفه ای. به طور کلی، منابع برای نجات و بهبود پس از سیل اعمال می شود.

چه خسارت زلزله به کتابخانه ها و بایگانی شود؟
زلزله ممکن است سقوط کل ساختاری که منجر به مرگ کارکنان و محققان و یا نابود شده، آسیب دیده و یا به خاک سپرده شد مجموعه اقلام شود. فروپاشی سازه ممکن است آتش سوزی به دلیل خطوط گاز شکسته، و همچنین صدمه آب به مجموعه ای از لوله های شکسته، و فاضلاب، سوخت، و خطوط برق می شود.

حتی اگر ساختمان مخزن تا حد زیادی دست نخورده مانده است، زمین لرزه، ممکن است مجموعه از اقلام قفسه بندی بازی شیر یا خط، دفن مجموعه اقلام زیر مبل و یا قلوه سنگ، سقف خسارت و دیوار ترک آیتم های مجموعه به معرض عناصر، یا غرق مجموعه های مخزن در
mudslides، سیل، و یا تحت امتناع از چشم انداز (به عنوان مثال، درخت سیم و یا بخش هایی از ساختمان های مجاور). زلزله نیز ممکن است باعث از دست دادن عمده ای از منظور اصلی مجموعه های بایگانی شده و خاص و از دست دادن جهت قفسه بندی و آسیب احتمالی به سیستم های توصیفی کتابخانه ها و آرشیوها در صورتی که سیستم های تحت حمایت به بالا مناسب است. کارکنان مخزن نیاز به دانستن چه سطح خطر آنها از زمین لرزه و برنامه ریزی مناسب است.

تعیین سطح از آسیب ناشی از زلزله چگونه است؟ به طور کلی سطح خسارت زلزله باعث می شود تا یک کتابخانه، موزه ها بستگی به مدت زمان و بزرگی زلزله، فاصله مخزن شما را از کانون زلزله، و همچنین:
فرکانس 1.
Earthquake: با توجه به سوابق طولانی مدت زمین شناسی ایالات متحده (USGS)، دانشمندان انتظار دارند حدود 18 زمین لرزه بزرگ (7.0 قدر یا بیشتر) و یک زلزله بزرگ (8.0 یا بیشتر قدر) در سال در سراسر جهان است.
2.
Earthquake احتمال: FEMA کارشناسان تخمین می زنند که 39 از 50 ایالت در آمریکا در معرض خطر زلزله قرار دارند. احتمال خود را از زلزله توسط محل متفاوت است. بعضی مناطق بیشتر زلزله مانند آلاسکا و کالیفرنیا فعال هستند. به یاد داشته باشید از محل مخزن خود را در ارتباط با گسل تکتونیک صفحه و خطوط برابر در منطقه خود، که ممکن است از طریق برنامه خطرات زلزله USGS قرار دارد. در بسیاری از مناطق، کارشناسان پیش بینی اندازه واقعی و منطقه تاثیر زلزله های آینده است.
بار تقویت 3.
Soil زلزله: ضخیم تر و شل تر از خاک که در آن ساختار خود را استوار، بیشتر تقویت اثر زلزله خواهد بود.
نوع 4.
Building: اگر مجموعه خود را بر قفسه unreinforced در ساختار unreinforced در منطقه زلزله قرار دارد، شما در معرض خطر بالا قرار دارند.
5.
Preparedness: آسیب پذیری مجموعه ها وابسته به چه گام هایی را که گرفته اند برای کاهش ریسک، مانند قرار دادن میله مهار و یا کابل در قفسه بندی و حصول اطمینان از قفسه بندی مناسب با هم به عناصر ساختمان پایدار پیچ.
6.
Trained کارکنان و طرح اعمال: سطح خطر تجربه مخزن شما ممکن است تا حدودی با پاسخ اضطراری پرسنل آموزش دیده و با تجربه با یک برنامه فعالیتی به خوبی اعمال شده است که آنها راحت انجام کاهش است.
برای کسب اطلاعات در مورد طرحهای اضطراری، وب سایت های زیر:

وب سایت مدیریت اضطراری فدرال در زمین لرزه ها و نشریات
برنامه خطرات زلزله
USGS
گروه آتش نشانی لس آنجلس آمادگی برای زلزله دفترچه راهنما [
PDF: 1.9 MB / 40p.]
مرکز کنترل بیماری های زلزله آمادگی اضطراری و پاسخ
موزه اس (کمک): آمادگی و کاهش، کاهش سازه
چگونه زلزله را به مخزن خود را به شما جلوگیری کنم؟ هنگام ساخت یا نوسازی مخزن، اجتناب از ساختمان در نزدیکی خطوط گسل زمین شناسی، رودخانه های بزرگ و مناطق سیل، آتشفشان ها، سایت های با خاک فقیر، و عوامل خطر مرتبط است. اگر این غیر ممکن است، با یک مهندس حرفه ای آموزش دیده و با تجربه ساختاری را تغییر دهید ساختمان خود را به مقاومت در برابر زلزله کار می کنند. اطلاعات ممکن است که چگونه مهندسین سازه حفاظت از ساختمان ها در وب سایت
FEMA:

تکنیک های توانبخشی لرزه ای ساختمان های موجود
طراحی برای زلزله: راهنمای معماران
چگونه به ساختار خود را مقاوم در برابر زلزله: برای سازه های سنگ تراشی، پیچ سقف به دیوار و دیوار به پایه با استفاده از براکت های فولادی. پاسخ نقطه ملات در صورت لزوم. برای سازه های دیگر اضافه کردن ورق های سقف و کف و پرانتز فولاد، قاب و براکت در سراسر. تقویت دیوارها، تیرها، دودکش ها، و ملات آسیب دیده است. ایمن نور از نوع پیگیری را نصب کنید. تقویت دهانه ساختمان، مانند فضاهای خزیدن، درها، و پنجره ها را با قرار دادن فریم های فولاد در اطراف آنها و یا تیرهای فولادی در آنها. اجتناب از بارگذاری بیش از حد کف تا زمانی که تمامیت ساختاری و ظرفیت بارگیری طبقه می تواند تعیین خواهد شد.

کنترل ریسک: کنترل سایت مربوط به خطرات آنها را شناسایی و سپس اقدام لازم. به عنوان مثال، بررسی خطرات ناشی از اطراف سازه یا درختان، قطع دست و پا مرده و قرار دادن سیم مرد درختان نزدیک و یا ساختمان در صورت لزوم.

کنترل خطرات فضای ذخیره سازی: هنگامی که برنامه ریزی فضایی خود را، فولاد قفسه بندی با فریم های جوش داده شده و متقابل پرانتز اما بدون جیب محکم مهر و موم شده و محصور در خشکی هوا که ممکن است در هنگام سیل شناور ارتقاء را انتخاب کنید. دائما تمام راهرو ها، گردشگاهها، و درگاه روشن نگه می دارد. قفسه بندی پیچ، کابینت تشکیل پرونده، موارد نقشه و مبلمان های بزرگ به اجزای ساختاری جامد، مانند دیوارها، سقف و طبقه، به دور از درها، راه فرار و کامپیوتر.

عمل توسعه قفسه بندی با ورقه های فوم پلی اتیلن را محدود به آسیب های جنبشی، اما ممکن است موافقت از مارشال آتش خود را نیاز است. قرار دادن اقلام کوچک شل در کابینت
gasketed و خالی، مورد نقشه و یا جعبه. فروشگاه اقلام، شکننده مانند صفحات شیشه ای، در داخل جعبه خالی را در قفسه ها به خوبی و محکم. استفاده از میله های مهار یا کابل و دستگاه های مشابه برای جلوگیری از مواد را از سقوط کردن قفسه. پیچ مبلمان به عناصر ساختمانی پایدار.

حفاظت از مجموعه از شیشه ای: در حالت ایده آل ذخیره سازی تصاویر و یا گواهی تحت پوشش قاب شیشه جلوگیری از به جای ذخیره قطعات مسطح در جعبه
solandar،. اگر شما تصمیم به حذف آثار هنری از فریم استفاده از فولاد S-قلاب یا پیچ دو پایان جرقه بزند برای ایمن سازی اشیاء قاب در بالا و پایین خود را به صفحات ذخیره سازی است. به جای شیشه استاندارد موارد نمایشگاه و قفسه با شیشه یا پلکسی گلاس. لغزش یک میله چوبی به دستگیره کابینت بایگانی اطمینان حاصل شود که آنها بسته برگزار می شود. خرید نوع نوار چسب کراوات، فراز برای کامپیوتر. با استفاده از آینه به عنوان عناصر دکوراتیو ساختمان ایده خوبی در مناطق مستعد زلزله است.

بقا زلزله: اتاق با گسترده سقف دهانه، مانند کتابخانه و فضاهای ذخیره سازی آرشیوی، به جای رفتن به اتاق های کوچک پنجره داخلی را بدون بسیاری از مبلمان و یا مواد سست و یا بیرون رفتن از سازه ها و یا درختان است. اگر در داخل، در زیر یک قطعه سنگین مبلمان، مانند میز. اردک، پوشش سر خود را، اقامت و فر کردن تا لرزش است. دوری از پنجره ها، وسایل هزینه های بالاسری، کتابخانه، قفسه بایگانی، ابزارهای شل، و تجهیزات الکتریکی. آماده شدن برای پس لرزه ها است.

قبل از تخلیه، بازرسی مسیر تخلیه و مرحله بندی منطقه اطمینان حاصل کنند که ایمن و نه در حالت سقوط هستند. از آسانسور، اما گوش افراد به دام افتاده است. پس از زلزله را متوقف کرده است، تخلیه با احتیاط با استفاده از پله و یا یک درب یا پنجره. مسابقات، شمع، و یا فندک برای روشنایی استفاده کنید نه به عنوان لوله گاز ممکن است شکسته شود، چراغ قوه استفاده است. حرکت با احتیاط، شوک های اضافی و بی ثباتی ساختاری آماده است. دور ماندن از پنجره های شیشه ای، درب ها، نمایشگاه وسایل روشنایی در بالای سر، و کتابخانه ها به عنوان شما تخلیه. اجتناب از مبلمان بلند، سنگین و نا امن است. سعی کنید برای تعیین اگر همه با خیال راحت تخلیه کرده است. با خبر سازی مقامات گم شده و یا افراد به دام افتاده و محل به احتمال زیاد خود را. تماس با مقامات هنگامی که شما با خیال راحت و دور از ساختمان

 

 

 

 

 

Earthquakes can damage collections in many ways. Books may be tossed from shelving and papers from file cabinets. Collections may be scattered, crushed or soiled. Roofs, rooms and buildings may collapse, burying collections under furniture, beams, dirt and yard debris, or leaving collections exposed and vulnerable to wind, rain and snow. Structural collapse may cause fire damage to collections due to broken gas and power lines, as well as water damage from fire hoses and sprinklers, or broken water or sewer pipes. Collections may be recovered from fire and water damage if appropriate measures are taken. Dry collections may be salvaged and cleaned of soil, wet collections may be frozen to prevent mold growth, and broken book bindings, photographs and papers can be boxed or treated by professional conservators. In general, resources for salvage and recovery after floods apply.

 

What Damage do Earthquakes cause to Libraries and Archives?

Earthquakes may cause total structural collapse leading to the death of staff and researchers or destroyed, damaged or buried collections items. Structural collapse may cause fires due to broken gas lines, as well as water damage to collections from broken pipes, and sewer, fuel, and power lines. 

 

Even if the repository building largely survives intact, earthquakes may toss collections items from shelving;  bury collections items under furniture or rubble; damage roofs and walls leaving collection items exposed to the elements; or drown repository collections in mudslides, flooding, or under refuse from the landscape (i.e., downed trees or parts of nearby buildings).  Earthquakes also may cause libraries and archives a major loss of original order for archival and special collections and a loss of shelf order and potential damage to descriptive systems if the systems are not backed-up appropriately.  Repository staff need to know what their risk level is from earthquakes and plan appropriately.

 

What Determines the Level of Damage Caused by an Earthquake?  Generally the level of damage an earthquake causes to a Library, Archives, or Museums depends upon the earthquake duration and magnitude, your repository’s distance from the epicenter of the quake, as well as:

1.Earthquake Frequency:  Based on long-term records of the U.S. Geological Survey (USGS), scientists expect about 18 major earthquakes (7.0 magnitude or greater) and one great earthquake (8.0 or greater magnitude) annually worldwide.

2.Earthquake Likelihood:  FEMA experts estimate that 39 out of 50 states in the U.S. are at risk of an earthquake. Your likelihood of an earthquake varies by location.  Some areas are more seismically active such as Alaska and California.  Be aware of your repository’s location in relationship to tectonic plate fault and fold lines in your area, which may be located via the USGS Earthquake Hazards Program. In many areas experts have predicted the actual size and impact area of future earthquakes.

3.Soil Amplification of Quakes: The thicker and looser the soil on which your structure rests, the more amplified the earthquake effect will be.

4.Building Type:  If your collections are housed on unreinforced shelving in an unreinforced structure in an earthquake zone, you are at high risk.

5.Preparedness:  Vulnerability of collections is also dependent on what steps you have taken to mitigate risk, such as placing restraining bars or cords on shelving and ensuring the shelving is appropriately bolted together to stable building elements.

6.Trained Staff and Exercised Plans:  The level of risk your repository experiences may be somewhat mitigated by having a trained and experienced emergency response staff with a well exercised plan that they are comfortable carrying out.

For information on Emergency Plans, see the following Web sites:

 

Federal Emergency Management Website on earthquakes and publications

USGS Earthquake Hazards Program

Los Angeles Fire Department Earthquake Preparedness Manual  [PDF: 1.9 MB / 40p.]

Center for Disease Control Earthquakes Emergency Preparedness and Response

Museum SOS: Preparedness and Mitigation, Structural Mitigation

How do you prevent earthquake damage to your repository?   When building or renovating your repository, avoid building near geological fault lines, major rivers and flood zones, volcanoes, sites with poor soil, and related risk factors. If this is impossible, work with a professionally trained and experienced structural engineer to  modify your building to withstand an earthquake. Details may be found on how Structural Engineers protect buildings at FEMA's website:

 

Techniques for the Seismic Rehabilitation of Existing Buildings

Designing for Earthquakes: A Manual for Architects

How to make your structure earthquake resistant:   For masonry structures, bolt roofs to walls and walls to foundations using steel brackets. Re-point mortar as necessary.  For other structures add sheeting to roofs and floors and steel braces, frames and brackets throughout.  Reinforce walls, beams, chimneys, and damaged mortar. Securely install track-type lighting. Reinforce building openings, such as crawl spaces, doors, and windows by placing steel frames around them or steel beams in them. Avoid excessive floor loading until structural integrity and floor loading capacity can be determined.

 

Control Site Risks:  Control site-related risks by first identifying them then taking necessary action.  For example, review risks from surrounding structures or trees, cutting down dead limbs and placing guy wires on nearby trees or buildings as necessary. 

 

Control Storage Space Risks:  When planning your space, select steel shelving with welded frames and cross-braces but without tightly sealed and enclosed air pockets that may promote floating during a flood.  Constantly keep all aisles, walkways, and doorways clear.  Bolt shelving, filing cabinets, map cases, and major furniture to solid structural components, such as walls, ceilings, and floors, far from doors, escape routes, and computers.

 

Padding shelving with polyethylene foam sheets limits kinetic damage, but may require approval of your fire marshal.  Consider placing small loose items in gasketed and padded cabinets, map cases, or boxes.  Store fragile items, such as glass plates, within padded boxes on well-braced shelves.  Use restraining bars or cords and similar devices to prevent materials from falling off shelves.  Bolt furniture to stable building elements.

 

Protect Collections from Glass:  Ideally avoid storing images or certificates in glass-covered frames; instead store the pieces flat in solandar boxes. If you decide not to remove artwork from frames, use steel S-hooks or double-end bolt snaps to secure framed objects at their top and bottom to storage screens. Replace standard glass exhibit cases and shelving with tempered glass or Plexiglas. Slip a wooden rod into the handles of filing cabinets to ensure that they are held closed. Purchase Velcro type tie-downs for computers.  Using mirrors as decorative building elements is not a good idea in earthquake prone areas.

 

Earthquake Survival: Stay out of rooms with wide span roofs, such as library or archival storage spaces, instead going to small interior windowless rooms without a lot of furniture or loose materials or going outside far from structures or trees.   If inside, get under a heavy piece of furniture, such as a desk. Duck, cover your head, and stay curled up until the shaking is over. Stay away from windows, overhead fixtures, bookcases, filing cabinets, loose tools, and electrical equipment. Prepare for aftershocks.

 

Before evacuating, inspect the evacuation route and staging area to ensure that they are safe and not in a state of collapse. Stay out of elevators, but listen for trapped individuals. Once the earthquake has stopped, evacuate cautiously using the stairs or a door or window. Don’t use matches, candles, or lighters for illumination as gas pipes may be broken; use flashlights. Move cautiously, being prepared for additional shocks and structural instability.  Stay away from glass windows, doors, exhibit areas, overhead lighting fixtures, and bookcases as you evacuate. Avoid tall, heavy, and unsecured furniture. Try to determine if everyone has safely evacuated. Notify authorities of missing or trapped individuals and their likely location. Call authorities once you are safely away from the building

 

برنامه ریزی حوادث
صفحه 1/8
برنامه ریزی حوادث
پیشگیری، آمادگی، پاسخ، بهبود
علل اصلی از بلایای .............................................. .................................................. .. 2
- طبیعی
- بلایای
برخی از عمده اثرات بلایای ............................................. .............................................. 3
آتش
آب
زلزله
عوامل بیولوژیکی
برنامه مقابله با سوانح
فاز 1:
فاز 2:
مرحله 3:
فاز 4:

دایرکتوری وب سایت
برنامه ریزی حوادث
صفحه 2/8
برنامه ریزی حوادث
پیشگیری، آمادگی، پاسخ، بهبود
فاجعه کتابخانه یا بایگانی یک رویداد غیر منتظره قرار می دهد که مجموعه های در معرض خطر است. هیچ نهادی
از حذف یا به احتمال مصون است. برنامه ریزی فاجعه موضوع امنیت اولیه برای
کتابخانه و آرشیو، به کارکنان خود و مجموعه خود را. در نظر گرفته شده است به یک بخش اساسی از هر
برنامه حفظ به هر نوع از کتابخانه یا بایگانی اجرا شده است. طرح رسمی نوشته شده است
یک موسسه را قادر می سازد برای پاسخ موثر و به سرعت به اورژانس، و برای به حداقل رساندن صدمه به
ساختمان و محتویات آن است.
علل اصلی از حوادث
- بلایای طبیعی
• توفان باران و باد
• سیل
• عوامل زیستی (میکرو ارگانیسم ها، هجوم حشرات یا جانوران موذی)
• زلزله
• آتشفشان
- بلایای
• اعمال جنگ و تروریسم
• آتش سوزی
• آب (لوله های شکسته، نشت پشت بام، مسدود بیرون، آتش خاموش)
• انفجار
• نشت مواد شیمیایی مایع
• کمبود ساختمان (ساختار، طراحی، محیط زیست، تعمیر و نگهداری)
• نقص در سیستم برق رسانی
بلایای طبیعی می تواند به پیشگیری نیست، اما اقداماتی می توان برای از بین بردن و یا کاهش
امکان مشکل. صرف نظر از اشکال مختلف ممکن است یک فاجعه، خسارت واقعی به
مجموعه های است که معمولا ناشی از آتش سوزی یا آب است. حتی زمانی که آنها نمی تواند عامل اولیه، آتش سوزی و سیل
تقریبا همواره به عنوان عوامل ثانویه از کتابخانه و آرشیو حوادث رخ می دهد.
برنامه ریزی حوادث
صفحه 3/8
برخی از عمده اثرات بلایای
آتش
کتاب سوختگی نسبتا به آرامی. کاراکتر های مقاله و اینو بدونیم در صورت استفاده شده است. کتاب بی رنگ دود و دوده فراوان
در غیر این صورت نمی شود. ریزنگاشتها و مواد سمعی و بصری را می توان به طور کامل نابود و یا
آسیب دیده فراتر از تعمیر.
آب
کاغذ را جذب آب در سطوح مختلف با توجه به سن، شرایط و ترکیب
مواد. به طور کلی، کتاب ها و نسخه های خطی مورخ زودتر از 1840 به جذب آب
به طور متوسط
​​80٪ از وزن اصلی خود را. کتاب های مدرن، به غیر از کسانی که بیشتر شکننده ساخته شده از
مقاله، که به طور متوسط
​​از 60٪ از وزن اصلی خود را جذب.
پیچ و تاب چرم و پوست، چین و چروک یا کوچک. آسیب وارده به جلد کتاب ممکن است جبران ناپذیر.
آب می تواند باعث ژلاتینه شدن در پوست شود.
پس از سیل، قالب به سرعت در شرایط مرطوب تشکیل می دهد آغاز می شود.
مواد سمعی و بصری، عکس، ریزنگاشتها، رسانه های مغناطیسی و دیسک های دیگر، نیز آسیب پذیر هستند
به آب، و آسیب بستگی به نوع ماده، طول مدت قرار گرفتن در معرض آب، خود را
درجه حرارت، و غیره
زلزله
قفسه بندی ممکن است درهم شکسته و محتویات آن را به زمین پرتاب است. چند کتاب از جمله مقاومت در برابر
درمان است. آتش و آب آسیب اغلب از فعالیت های لرزه ای منجر شود.
عوامل بیولوژیکی
مواد ممکن است خورده شود، خاکی، رنگ آمیزی و خرد شده است.
برنامه مقابله با سوانح
این معمولا شامل چهار مرحله است:
1. پیشگیری
2. آمادگی
3. پاسخ
4. بهبود
راهنمای زیر را برای تولید یک برنامه مقابله با سوانح، به تشریح اقدامات توصیه شده در تمام چهار مرحله است، اما
پیشگیری بهترین محافظت در برابر فاجعه طبیعی و انسان ساخته شده است.
فاز 1: پیشگیری
شناسایی و به حداقل رساندن خطرات ناشی از ساختمان، تجهیزات و اتصالات آن، و طبیعی
خطرات منطقه.
• انجام بازرسی ساختمان و تغییر عوامل است که تشکیل یک خطر بالقوه است.
• تاسیس خانه داری معمول و اقدامات تعمیر و نگهداری به مقاومت در برابر فاجعه در ساختمان و
مناطق اطراف آن است.
• نصب خودکار تشخیص آتش و سیستم های خاموش، و سنجش از هشدار دهنده آب.
• از اقدامات احتیاطی خاصی را در طی دوره های غیر معمول از افزایش خطر، مانند نوسازی ساختمان.
• ترتیبات ویژه برای اطمینان از ایمنی مواد کتابخانه و بایگانی زمانی که به نمایش گذاشته است.
• فراهم می کند که نسخه امنیتی از سوابق مهم مانند موجودی جمع آوری و ذخیره این خارج از سایت.
برنامه ریزی حوادث
صفحه 4/8
• حفاظت از رایانه ها و داده ها از طریق تدارک منبع تغذیه بدون وقفه است.
• بیمه جامع برای کتابخانه یا آرشیو، محتویات آن، هزینه های نجات
عملیات، و جایگزین بالقوه، اتصال مجدد و ترمیم مواد آسیب دیده است.
فاز 2: آمادگی برای
آماده شدن برای مقابله.
• نوشته آمادگی، پاسخ و بهبود است.
• نگه داشتن برنامه به روز و تست آن.
• نگه داشتن با هم لوازم و تجهیزات مورد نیاز در یک فاجعه و حفظ آنها.
• تاسیس و آموزش در خانه تیم پاسخ فاجعه. آموزش در:
- واکنش فاجعه تکنیک،
- شناسایی و علامت گذاری و غیر قابل تعویض و مهم در طبقه برنامه ها و ضمائم
مواد لازم برای نجات اولویت.
• تهیه و نگه دارید تا به یک مجموعه از اسناد از جمله:
- ساختمان طبقه از طرح ها، با محل قطع سوئیچ ها و شیر آلات.
- انبار منابع، با اولویت برای نجات مشخص شده در طبقه برنامه.
- فهرست نام، آدرس، شماره تلفن و خانه از پرسنل اورژانس
مسئولیت.
- فهرست نام، آدرس، و شماره تلفن خانه پاسخ فاجعه در خانه
تیم.
- فهرست اسامی، آدرس و شماره تلفن خانه از
conservators آموزش دیده
تجربه در زمینه بازیافت مواد آسیب دیده در آب، سازمان منابع و امکانات دیگر
قادر به ارائه حمایت در صورت بروز فاجعه.
- فهرست خدمات کنترل فاجعه، در خانه لوازم و تجهیزات، و در هر فروشگاه مرکزی
از جمله محل و نام تماس با ما با شماره تلفن خانه.
- لیست تامین کنندگان از خدمات و منابع تجهیزات اضافی و منابع، از جمله
اسامی مخاطبین و شماره تلفن خانه.
- ترتیبات ساخته شده برای دسترسی به امکانات انجماد.
- ترتیبات برای نیازهای اضطراری بودجه.
- کپی از بیمه نامه.
- روشهای نجات.
• پخش برنامه و مستندات را به نقاط مناسب و خارج از سایت.
• روش های موسسه را به اطلاع مردم مناسب از فاجعه و جمع آوری آنها را به سرعت در حال.
فاز 3: پاسخ
زمانی که یک برخورد فاجعه آمیز.
• اقدامات تاسیس اضطراری برای بالا بردن زنگ هشدار، تخلیه پرسنل و
سایت فاجعه امن
• تماس با رهبر تیم فاجعه پاسخ به نجات پرسنل آموزش دیده مستقیم و کوتاه
• وقتی که اجازه ورود مجدد به سایت داده می شود، یک ارزیابی اولیه از میزان
آسیب، و تجهیزات، لوازم و خدمات مورد نیاز است.
• ایجاد ثبات در محیط زیست برای جلوگیری از رشد کپک.
برنامه ریزی حوادث
صفحه 5/8
• عکس آسیب دیده مواد برای مقاصد خسارت بیمه.
• راه اندازی منطقه ای برای ضبط و مواد بسته بندی که نیاز به انجماد، و منطقه برای
airdrying
کمی مرطوب مواد و روش های درمانی دیگر جزئی است.
• حمل و نقل آب آیتم های آسیب دیده به نزدیکترین مرکز انجماد در دسترس است.
فاز 4: بازیابی
برگردیم به حالت عادی.
• ایجاد برنامه هر دو فاجعه و مواد آسیب دیده برای بازگرداندن ثبات و
شرایط قابل استفاده.
• تعیین اولویت برای کار مرمت و به دنبال توصیه نگهبان به عنوان بهترین
روش ها و گزینه ها، و به دست آوردن برآورد هزینه.
• توسعه فاز برنامه حفاظت از محیط زیست که در آن مقادیر زیادی از مواد درگیر هستند.
• دور انداختن اقلام ارزشی ندارد حفظ و جایگزینی یا، اتصال مجدد مورد حفاظت ویژه توجیه نیست
درمان است.
• تماس با شرکت های بیمه.
• تمیز کردن و بازسازی سایت فاجعه است.
• به جای درمان مواد در محل مرمت شده است.
• آنالیز فاجعه و بهبود طرح با توجه به تجربه.
- برای هر نوع فاجعه آماده شده است. تماس و مشورت کتابخانه های دیگر و یا آرشیو و کتابخانه و یا
آرشیو انجمن برای به اشتراک گذاشتن اطلاعات و تجربه، و با توجه به همکاری های منطقه ای است.
- امکان استفاده از جلسات آموزشی، به ویژه فاجعه کارگاه های آموزشی برنامه ریزی و
تمرینات آمادگی.
- به دنبال مشاوره و کمک به از دفاتر حفاظت از کتابخانه های تحقیقاتی ملی و بزرگ،
اعضای کمیته های دائمی از بخش حفاظت از ایفلا، مراکز
برنامه
IFLA PAC، و کمیته های فنی ICA و بین المللی
FIAF انجمن آرشیو سمعی و بصری، فیات و IASA.
برنامه ریزی حوادث
صفحه 6/8
فهرست کتب
ALEGBELEYE، Bunmi. کنترل سوانح برنامه ریزی برای کتابخانه ها، آرشیو ها و داده های الکترونیکی
پردازش مراکز در آفریقا. -
Ibadan: گزینه خدمات کتاب و اطلاعات، 1993.
اندرسون، هازل و مک اینتایر، جان
E. دستی برنامه ریزی برای کنترل بحران در اسکاتلند
کتابخانه ها و دفاتر رکورد. - ادینبورگ: کتابخانه ملی اسکاتلند، 1985.
کتابشناسی در بلایای طبیعی، آمادگی مقابله با سوانح و بازیابی می شود. موری، توبی، کامپیوتر. -
تلسا: کنگره اوکلاهما حفاظت از محیط زیست، مارس 1994. (به طور منظم تجدید نظر شده) است.
بردی،
E. آیلین و گیدو، جان اف. هنگامی که یک فاجعه است نه یک فاجعه؟ در "کتابخانه و آرشیو
امنیت "،
V.، 8، N ° 3/4 (پاییز / زمستان 1988)، ص 11-23.
بوکانان، سالی
A. برنامه ریزی بحران، آمادگی و بازیابی برای کتابخانه ها و بایگانی:
رمپ مطالعه با استفاده از رهنمودهای. - پاریس:
UNESCO، 1988.
بوکانان، سالی
A. آمادگی برای حوادث: یک بسته آموزش برنامه ریزی و بازیابی اطلاعات.
آماده شده برای
IFLA PAC مرکز بین المللی (کتابخانه کنگره) و مرکز منطقه ای ایفلا
آمریکای لاتین و حوزه دریای کارائیب). - واشنگتن:
IFLA PAC، پاریس: UNESCO، 1991.
CUNHA، جورج D.M. برنامه ریزی حوادث و راهنمای بازیابی منابع است. در "کتابخانه و فناوری
گزارش "، در برابر 28 (سپتامبر / پاییز 1992)، صص 533-624.
حوادث در کتابخانه ها: پیشگیری و کنترل. 2
nd ویرایش. اد. با Borchardt و حداکثر W. Camberwell. -
ویک.
Caval Ltd می باشد.، 1988.
انگلستان، کلر و ایوانز، کارن. مدیریت بلایای طبیعی برای کتابخانه ها: برنامه ریزی و فرآیند. -
اتاوا: انجمن کتابخانه های کانادا، 1988.
فلوریان، مری، لو. میراث خواران - حشرات و قارچ ها در مجموعه های میراث. - لندن: جیمز و
جیمز با مسئولیت محدود، 1997.
FORSTON، جودیت. برنامه ریزی حوادث و بازیابی: کتابچه راهنمای کاربر-To-Do به آن برای کتابداران و
بایگانی. - نیویورک: نیل شومان ناشران، شرکت، 1992.
گریفیث،
J.W. پس از فاجعه: بازگرداندن خدمات کتابخانه. در "بولتن کتابخانه ویلسون"، V. 58، N ° 4
(دسامبر 1983)، صص 258-265 است.
HENDRIKS، B. کلاوس و کمتر، برایان. آمادگی در مقابل بلایا و بازیابی: عکاسی
مواد. در "بایگان آمریکا"،
V. 46، N ° 1 (زمستان 1983)، صص 52-68.
اگر یک برخورد فاجعه آمیز! (ویدئو). - لندن: بریتانیا کتابخانه ملی (اداره حراست)، 1988. 1
videocassette.
JENKIN، ایان T. فاجعه برنامه ریزی و آمادگی: نمای کلی کنترل فاجعه است. - بوستون اسپا:
کتابخانه بریتانیا، 1987.
کان، میریام
B. پاسخ بحران و پیشگیری برای رایانه ها و داده ها است. - کلمبوس: MBK
مشاوره، 1994.
کان، میریام ب گام اول را برای دست زدن و خشک کردن آب، مواد آسیب است. - کلمبوس:
MBK
مشاوره، 1994.
LANGELIER، ژیل و رایت، ساندرا. برنامه ریزی احتمالی برای تماس با ما نقشه. در:
"
Archivaria"، N ° 13 (زمستان 1981/82)، صص 47-58.
برنامه ریزی حوادث
صفحه 7/8
کتابخانه و آرشیو حوادث: آمادگی و بازیابی (ویدئو). ها -
Oakton، VA: BiblioPrep فیلم ها،
سال 1986. 1 ویدئو کاست و 1 کتابچه راهنمای کاربر.
حوادث کتابخانه و پاسخ. تهیه و همکاران
mesures D'مداخله EN CAS د
dans désastre له bibliothèques. - اتاوا: شورای کتابخانه های فدرال، 1994.
LUNDQUIST، اریک نجات G. کتاب آب های آسیب دیده، اسناد، Micrographic و مغناطیسی
رسانه ها. - سانفرانسیسکو:
Reprocessors های سند سان فرانسیسکو، 1986.
LYALL ژانویه برنامه ریزی فاجعه برای کتابخانه ها و آرشیوها: درک مسائل اساسی. -
کانبرا: کتابخانه ملی استرالیا، 1988.
McCLEARY، جان خلاء M. یخ خشک کردن: روش مورد استفاده برای نجات آب آسیب دیده آرشیوی
و مواد کتابخانه: مطالعه سطح شیب دار با استفاده از رهنمودهای. - پاریس:
UNESCO، 1987.
میلر، آر. بروس. کتابخانه ها و رایانه: پیشگیری از فاجعه و بازیابی. در "اطلاعات
فن آوری و کتابخانه ها "،
V.، 7، N ° 4 (دسامبر 1988)، صص 349-358.
موریس، جان. هندبوک آمادگی برای کتابخانه فاجعه. - شیکاگو: کتابخانه های آمریکا
انجمن، 1986.
اولسون، نانسی
B. معلق نرم افزار خود را تا خشک. در "کالج و پژوهش اخبار کتابخانه"، V. 47،
N ° 10 (نوامبر 1986)، صص 634-636.
آزبورن، لری
N. کسانی که دیسک () انهدام پذیر و یا یکی دیگر از افسانه منفجر شد. : سلام نرم افزار "کتابخانه" در مقابل
N ° 3 (1989)، صفحات 7-10-28
یک اونس پیشگیری: هندبوک در حوادث احتمالی برنامه ریزی برای آرشیو، کتابخانه و
مراکز رکورد. بارتون، جان
P. و یوهانا G. Wellheiser، EDS. - تورنتو: بایگانی تورنتو منطقه
گروه آموزش بنیاد، 1985.
پارکر، توماس مطالعه
A. در مدیریت تلفیقی آفات برای کتابخانه ها و بایگانی: یک سطح شیب دار
مطالعه (
PGI-88/WS/20). - پاریس: UNESCO، 1988.
SHAPKINA، لاریسا ب و همکاران. بازگرداندن مقاله کتاب و کتاب خشک کردن بعد از یک فاجعه است. در:
"
Restaurator، V. 13، N ° 2 (1992)، ص 47-57.
شلتون، جان
A. استاندارد ایمنی لرزه ای قفسه کتابخانه. - ساکرامنتو: ایالتی کالیفرنیا
کتابخانه بنیاد، 1990.
اسمیت، ریچارد
D. بازیابی: مشکلات و روش. در: "ایفلا مجله"، V. 18، N ° 1
(1992) صص 13-24.
والش، بتی. نجارت کسی از خطر عملیات برای مجموعه های آب آسیب دیده. : "انجمن هنر غربی
عضویت در خبرنامه حفاظت "،
V. 10، N ° 2 (مای 1988)، صص 2-5.
والش، بتی. نجارت کسی از خطر عملیات برای آب آسیب دیده آرشیوی از کلکسیون ها: دوم نگاه. در:
"خبرنامه
WAAC 19"، N ° 2، ماه مه سال 1997.
آب، پیتر. روش برای نجات از مواد کتابخانه آب آسیب دیده. 3rd اد. - واشنگتن
D.C.: کتابخانه کنگره است. (در مطبوعات)
WELLHEISER، G. یوهانا مراحل درمان Nonchemical برای Disinfestation حشرات و قارچ ها
مجموعه های کتابخانه. - مونیخ:
K.G. ثور، 1992.
چوب لی مری. پیشگیری و درمان با تاکید بر قالب در مجموعه های کتابخانه
اقلیم گرمسیری: مطالعه سطح شیب دار. - پاریس:
UNESCO، 1988.
برنامه ریزی حوادث
صفحه 8/8
دایرکتوری وب سایت
عوامل زوال و مدارک آسیب دیده
نمایشگاه مجازی از نابسامانی های گرد و غبار، آب، انواع قالب، قارچ،
Bookworms و آفات دیگر
شهادت هولناک به آسیب وارده به مجموعه با توجه به عدم اقدامات پیشگیرانه.
http://www.knaw.nl/ecpa/expo.htm
"آنها می توانند میراث فرهنگی ما را از بین ببرد"
اطلاعات ضروری است و یک پایگاه داده در حشرات مضر به موزه، کتابخانه و بایگانی
مجموعه (صفحات از سایت
OCIM به).
http://www.ocim.fr/htposter/presins.htm
مدیریت آفات
فهرستی از منابع اطلاعاتی آنلاین در اثر آفات و قارچ ها در کتابخانه ها است.
http://palimpsest.stanford.edu/bytopic/pest/~~V
جنبه های
Mycological از کیفیت زیست محیطی داخل سالن
منبع پایان ناپذیر اطلاعات در مورد قارچ ها. (وب سایت دانشگاه مینه سوتا).
http://www.dehs.umn.edu/fungus/myco.html
مدیریت ریسک
خطرات و ریسک کتابخانه مجازی - اثرات - میراث فرهنگی
فهرستی از منابع (پروژه ها، مقالات، گزارش ها ...) در مدیریت ریسک های طبیعی و تکنولوژی
میراث فرهنگی.
http://life.csu.edu.au/hazards/9CulturalHeritage.html
آمادگی در مقابل بلایا و پاسخ
فهرست منابع آنلاین در دسترس بر روی وب سایت سرد.
http://palimpsest.stanford.edu/bytopic/disasters/
روش اورژانس خشک کردن برای مجموعه های آب آسیب دیده
اضطراری در مورد خسارت سیل به مجموعه گرفته شود.
http://lcweb.loc.gov/preserv/emerg/dry.html
برنامه ریزی فاجعه برای کتابخانه ها و آرشیوها: درک مسائل اساسی
مقاله ارائه شده توسط جان
Lyall در کنفرانس پان آفریقا در حفظ و حراست
مواد کتابخانه و آرشیو. نایروبی (کنیا)، 21-25 ژوئن، 1993.
http://www.nla.gov.au/nla/staffpaper/lyall1.html
میراث فرهنگی آتش سرکوب سیستم جایگزین
Halon 1301
چه هستند جایگزین هایی برای
Halon 1301 گاز (که برای محیط زیست مضر است) برای مبارزه با آتش سوزی در
موزه؟
http://www.museum-security.org/halon-alternative.htm
وب سایت آخرین بازدید: 2
ND آگوست سال

 

 

 

سیل و آب می تواند مجموعه ها در راه های متعدد آسیب برساند. اثر خالص از عجله و افزایش آب می تواند بیش از قفسه دست کشیدن و اشک آور و / یا اسناد پراکنده. حتی اگر کتاب در ابتدا در قفسه باقی می ماند، آب می تواند باعث این مقاله در کتاب به گسترش است، تورم اتصالات کتاب را به نقطه ای که در آن آزادانه انباشته کتاب ممکن است موسیقی پاپ خارج از قفسه. آب می تواند جوهر، رنگ و قطعات دیگر از نامه ها، چاپ ها، عکس ها و کتاب ها را حل می کنند. از همه مهمتر، سیل اغلب کثیف یا آلوده، واریز خاک، گل یا بدتر در گنجینه های ارزشمند خانواده است. به دنبال جاری شدن سیل، رطوبت باقی مانده می تواند به رشد کپک، که می تواند مشکلات بهداشتی برای انسان و از شکل انداختن کتاب ها و مقالات می شود منجر شود. برخی از مقالات، از جمله bookplates خاک رس پوشیده شده، همچنین می توانید یا چوب "بلوک" با هم. با وجود این شرایط وخیم، اقداماتی است که می تواند انجام شود تا نجات مجموعه ای از سیل آسیب دیده مقالات، چاپ، کتاب و حتی مواد سمعی و بصری از جمله فیلم، نوار، سی دی و دی وی دی وجود دارد.

لینک های توصیه شده برای سیل و آب مربوط به شرایط اضطراری به شرح زیر است:

پاسخ به خسارت سیل و آب برای کتابخانه ها، آرشیو ها، موزه ها، و مخازن دیگر - راهنمایی گسترده ای برای آمادگی، پاسخ و بازیافت را فراهم می کند.
هنگامی که ظهور واترز - به طور خلاصه مراحل کلیدی در پاسخ به سیل است.
سریع مرجع: پاسخ فاجعه و بازیابی - اطلاعات را برای استفاده فوری توسط موسسات و افراد مواجه با نجات جمع آوری و بازیابی فراهم می کند.


Flood and Water Response and Recovery

 

 

Print Subscribe Share/Save

Emergencies Home: Insurance/Risk Management | Planning | Response & Recovery | Additional Resources

Introduction | Earthquake | Fire | Flood/Water | Hurricane | Mudslide | Tornado | Tsunami | Volcano | Winter Storm

Floods and water can damage collections in multiple ways.  The sheer impact of rushing and rising waters can knock over bookshelves and tear and/or scatter documents. Even if books initially remain on bookshelves, water can cause the paper in the books to expand, swelling book bindings to the point where loosely stacked books may pop off the shelves.  Water can dissolve inks, colorants and other components of letters, prints, photographs and books. More importantly, flood waters are often dirty or contaminated, depositing soil, mud or worse on precious family treasures. Following flooding, residual dampness can lead to the growth of mold, which can cause health problems for humans and disfigure books and papers.  Some papers, such as clay-coated bookplates, can also stick or “block” together.  Despite these dire circumstances, there are actions that can be taken to salvage collections of flood-damaged papers, prints, books and even audiovisual materials such as films, tapes, CDs and DVDs.

 

Recommended links for flood- and water-related emergencies are listed below:

 

Response to Floods and Water Damage for Libraries, Archives, Museums, and Other Repositories - provides extensive guidance for preparedness, response, and salvage.

When the Waters Rise - summarizes key steps in flood response.

Quick Reference: Disaster Response and Recovery - provides information for immediate use by institutions and individuals faced with collection salvage and recovery.

 

حفظ و مرمت شاهكارهاي هنري به كمك فناوري‌نانو

منبع: http://www.nano.ir/newstext

اخيراً فناوري‌نانو در نگهداري و مرمت ميراث فرهنگي جهان کاربردهاي عملي پيدا کرده است. نانوذرات هيدروکسيد و کربنات کلسيم و منيزيم براي مرمت و نگهداري نقاشي‌هاي ديواري از قبيل نقاشي‌هاي Maya در مکزيک يا شاهکارهاي هنري قرن 15 ميلادي در ايتاليا مورد استفاده قرار گرفته‌اند. نانوذرات همچنين جهت ترميم اسناد کاغذي قديمي که اسيد موجود در جوهر سبب از بين رفتن الياف سلولزي آنها شده است، به‌کار برده شده‌اند.
شهر فلورانس كه غني از منابع فرهنگي بسيار با ارزش است، يکي از مناسب‌ترين مکان‌هاي براي مطالعات حفظ و مرمت اين آثار به حساب مي‌آيد. پس از وقوع طوفان فلورانس در سال 1966 مرکز تحقيقات علوم سطح و کلوئيد (CSGI) توسط پروفسور Enzo Ferroni در دانشگاه فلورانس تأسيس شد. اين مرکز نخستين مؤسسه دانشگاهي است که با يک رويکرد علمي به بررسي تخريب ميراث فرهنگي پرداخته است.

                  تفاوت قبل و بعد از عمليات مرمت با استفاده از روش‌هاي مبتني بر نانوذرات روي سه نقاشي ديواري ايتاليايي

اكنون CSGI پيشرفته‌ترين روش‌هاي مبتني بر فناوري‌نانو را براي ترميم نقاشي‌هاي ديواري توسعه داده است. اين روش‌ها شامل روش‌هايي براي تميز کردن و حذف صمغ‌ها از نقاشي‌هاي ديواري و روغني، تقويت و تثبيت نقاشي‌هاي آبرنگي، و براي حذف اسيد از کاغذ مي‌باشند که هم اکنون در نقاط مختلف جهان از آنها استفاده مي‌شود.
کاربرد فرآيندهاي مبتني بر فناوري‌نانو جهت تقويت و تثبيت نقاشي‌هاي ديواري و اسيدزدايي کاغذها گواه روشني بر پتانسيل فراوان فناوري‌نانو در حراست از ميراث فرهنگي است. پراكندگي نانومقياس مواد، محلول‌هاي مايسل، ژل‌ها و ميکروامولسيون‌ها راه‌هاي جديدي براي حفظ و مرمت آثار هنري از طريق ترکيب ويژگي‌هاي و خواص اصلي مواد نرم و سخت ارائه مي‌دهند که امکان ساخت سيستم‌ها و ترکيباتي براي مقابله با فرآيندهاي مخرب که بسياري از شاهکارهاي هنري را تهديد مي‌کنند، را فراهم مي‌سازند.

نقاشي‌هاي Maya در Calakmul: با استفاده از نانوذرات Ca(OH)2 استحکام لايه رنگي بيشتر شده و در برابر پديده‌هاي جداشدگي و پودر شدن مقاومتر شده‌اند. پس از عمل مرمت، نقاشي جلا و رنگ‌بندي خود را دوباره به دست مي‌آورد. زيرا پيوستگي مجدد رنگدانه‌ها به لايه سطحي باعث به حداقل رساندن پخش نور که عامل کدر شدن نقاشي است، مي‌شود.

ترکيباتي براي مقابله با فرآيندهاي مخرب که بسياري از شاهکارهاي هنري را تهديد مي‌کنند، را فراهم مي‌سازند.
مطالعات اخير Piero Baglioni و Rodorico Giorgi نشان داد که استفاده از نانوذرات، روش ساده و موفقي براي مرمت آثار هنري است. مطابق نتايج مطالعات اين افراد تا چندي پيش در بيشتر روش‌هاي مرمت يا حفاظت آثار هنري و مصنوعي از محصولات تجاري استفاده مي‌شد که عموماً پليمرهاي سنتزي بودند و براي کاربردهاي خاص و ويژه طراحي نشده بودند. استفاده از اين پليمرها در يک محيط کنترل شده براي ترميم رنگ‌هاي پوسته پوسته و پودري شده يا چسباندن تکه‌هاي گچ‌کاري رنگي جدا شده، نتايج رضايت بخشي داده است. ولي در بيشتر اين حالات، استفاده از اين پليمرهاي سنتزي پس از چند سال اثرات چشمگيري بر روي اين آثار به صورت پوسته پوسته و جدا شدن سطوح و تسريع واکنش‌هاي شيميايي تخريب كننده آنها، دارد.
Baglioni عوامل مهم در مرمت موفقيت‌آميز اين آثار را اينچنين شرح مي‌دهد كه فرآيند مرمت و بازسازي بايد سبب تقويت ساختار متخلخل و استحکام لايه‌هاي سطحي اثر هنري شود. چند قاعده ساده بايد براي تعيين يک روش مناسب مورد توجه قرار گيرد:
1- عمليات بازسازي بايد برگشت‌پذير باشد به گونه‌اي که هر وقت که بخواهيم بتوانيم به حالت اوليه برگرديم.
2- بايد اطمينان حاصل کرد که مواد شيميايي به‌کار رفته بيشترين دوام و بي‌اثري شيميايي را دارند.
3- مواد شيميايي به‌کار رفته بايد بدون تغيير ترکيب شيميايي اثر مورد عمل و خواص شيميايي فيزيکي و مکانيکي آن، فرآيند تخريب را معكوس كنند. يعني مواد اوليه بايد تا حد ممکن با جنس و ماده اثر هنري سازگاري داشته باشند.
نقاشي‌هاي ديواري مخصوصاً در اروپا اغلب با آهک آبدار و به شيوه آبرنگي درست شده‌اند. تخريب شيميايي و فيزيکي به وسيله باران، باد، گرد و غبار، مواد آلاينده و عوامل محيطي ديگر باعث ضعيف شدن ساختار متخلخل و لايه‌هاي سطحي سنگ‌ها يا نقاشي‌هاي ديواري مي‌شود. اين امر به واسطه خوردگي شيميايي پيونددهنده (binder) که معمولاً کربنات کلسيم است و از بين رفتن چسبندگي بين رنگدانه‌ها و بستر نقاشي، ايجاد مي‌شود.
روش Ferroni-Dini (شامل دو مرحله: استفاده از محلول اشباع کربنات کلسيم  (NH4)2CO3 و سپس عمليات با محلول هيدروکسيد باريم Ba(OH)2 ) که به روش باريم نيز معروف است، روشي براي حذف نمک‌هاي تهديدکننده نقاشي‌ها و هم زمان تقويت ساختار متخلخل به حساب مي‌آيد. ولي پودرهاي کربنات و هيدروکسيد تجاري موجود داراي ابعاد ميکروني بوده و خيلي بزرگتر از حفره‌هاي موجود در سطح رنگ نقاشي هستند. در نتيجه نمي‌توانند در بستر نقاشي نفوذ کرده و همچنين ممکن است با تشکيل لعاب سفيد بر روي سطح، سبب تخريب آثار هنري شوند.
انجام فرآيند فوق با نانوذرات در واقع توسعه روش Ferroni-Dini است. پراكندگي نانوذرات پايدار Ca(OH)2 در حلال‌هاي غيرآبي بسياري از عيب‌هاي پودرهاي ميکروني را رفع مي‌کند. پراكندگي پايدار هيدروکسيد کلسيم در بسياري از کارگاه‌هاي مرمت آثار هنري در ايتاليا و اروپا به عنوان مواد ثابت‌کننده براي چسباندن دوباره لايه‌هاي رنگي جدا شده از سطح، همچنين به عنوان عامل تقويت و استحکام آنها، (به جاي پليمرها) با موفقيت‌آميز به‌کار رفته‌ است.
عمليات نگهداري مبتني بر نانوذرات براي حفظ و مرمت درجا ي نقاشي‌هاي رنگي و آبرنگي در محل‌هاي باستاني شهر باستاني Maya مورد استفاده قرار گرفته و نتايج بسيار خوبي به همراه داشته است.
هيدروکسيدها و کربنات‌ها جهت نگهداري و بقاي کاغذ و چوب نيز به‌کار مي‌روند. نانوذرات قليايي (پراكنده در محلول‌هاي غير آبي) تأثير خوبي در حفظ مواد مبتني بر سلولز دارند. کاربرد جالب ديگر نانوذرات هيدروكسيدي نقش اسيدزدايي چوب‌هاي اسيدي کشتي غرق شده معروف Vasa است که حدود 44 سال پيش، پس از 333 سال از اعماق دريا بيرون کشيده شد. چوب‌هاي اين کشتي به واسطه توليد بسيار اسيد سولفوريک شديداً اسيدي شده بودند و pH آنها پايين آمده بود. استفاده از نانوذرات هيدروکسيد کلسيم و منيزيم در اين مورد باعث خنثي شدن اثر اسيدي و در نتيجه محافظت چوب شد.

http://www.nano.ir/newstext.php?Code=2737

نکته: یکی از سوالات دکتری مرمت اشیاء که در ۲۹ آذرماه در اصفهان برگزار شد از مقاله فوق طرح شده بود.

+ نوشته شده توسط حمزه حمزه در یکشنبه 17 آذر1387 و ساعت 11:14 | یک نظر

حفاظت و نگهداري مواد كتابخانه

جان پي بيكر[39](WELIS)

ترجمه: مهرداد نيكنام

واژه‌هاي حفاظت[1] و نگهداري[2] اغلب به‌جاي يكديگر به‌كار مي‌روند، و به‌نظر مي‌رسد وجه تمايز روشني ميان اين دو واژه وجود ندارد. واژه نگهداري، واژه‌اي اخص و عينيت‌مدار است، و حال آنكه واژه حفاظت، مفهوم وسيع‌تري دارد كه واژه‌هاي محافظت[3]، نگهداري[4] ، و مرمت[5] را نيز دربر مي‌گيرد. حفاظت از مواد كتابخانه بخشي از مسئله گسترده‌تري است كه گاه با عنوان حفاظت از اموال فرهنگي يا حفاظت از ميراث فرهنگي به آن اشاره مي‌شود. برخي صاحب‌نظران گذشته حفاظت را در عصر رنسانس و كشف ويرانه‌هاي پمپئي و هركولانوم جست‌وجو مي‌كنند. برخي ديگر مدعي هستند كه پيشينه حفاظت و نگهداري به‌قدمت تمدن بشري است، و ريشه در تفكري دارد كه انسان از گذشته مي‌آموزد، و اينكه آثار پيشينيان داراي اهميت و ارزش حفاظت و نگهداري هستند. كتابخانه‌ها و ديگر سازمان‌هايي كه مجموعه آنها خدمات آرشيوي ارائه مي‌كنند، نقش اصلي را در گردآوري و حفظ اسناد بشري برعهده دارند. البته، اين بدان معنا نيست كه هر آنچه ارزش حفظ و نگهداري دارد توسط كتابخانه‌ها گرد مي‌آيد، يا هر آنچه كتابخانه‌ها گردآوري مي‌كنند لزوماً ارزش حفظ و نگهداري دارد.

تاريخچه:

در دهه 1980 با حمايت چند سازمان حرفه‌اي، موسسه دولتي، و بنياد خصوصي، برنامه‌هاي حفاظت و نگهداري در ايالات متحده و ديگر كشورها گسترش يافت. نقش اصلي را، در اين كار، جامعه آرشيويست‌هاي امريكا[6]، انجمن كتابداران امريكا، انجمن كتابخانه‌هاي تحقيقاتي[7]، شوراي منابع كتابخانه[8]، و دفتر برنامه ملي حفاظت و نگهداري كتابخانه كنگره برعهده داشتند. انگيزه و حركت بعدي بر اثر اعطاي كمك‌هاي مستقيم به كتابخانه‌هاي خاص، براي حمايت از طرح‌هاي ويژه، توسط مؤسساتي چون موقوفات ملي براي علوم انساني، كميسيون ملي انتشارات و اسناد تاريخي[9]، و وزارت آموزش و پرورش (تحت عنوان  فصل دوم از قانون آموزش عالي)، پديد آمد. بنياد اندرو ملون[10]  با دست‌ودلبازي در زمينه‌هايي چون برگزاري دوره‌هايي براي متخصصان برنامه‌هاي حفاظت و نگهداري و مجريان يا مديران اين برنامه‌ها، ايجاد تجهيزات مرمت، و كمك به برنامه‌هاي تعاوني ذخيره اطلاعات به روش ريزنگار فعاليت داشت.

در 1984، فقط تعدادي از كتابخانه‌هاي بزرگ و كنسرسيوم‌هاي كتابخانه‌اي پست‌هاي اداري براي هدايت برنامه‌هاي سازماني ايجاد كردند كه از جمله مي‌توان به دانشگاه نورث وسترن، دانشگاه شيكاگو، دانشگاه كورنل، دانشگاه ايالتي اُهايو، دانشگاه ايالتي نيويورك[11] ، و شبكه كتابخانه‌هاي جنوب شرق[12] اشاره كرد. در 1983 كتابخانه بريتانيا فعاليت‌هاي خود را در زمينه حفاظت و نگهداري تحت نظر مسئولي اداري قرارداد و در سال 1984 دفتر ملي حفاظت و نگهداري را براي كمك به حفظ و نگهداريِ بهتر مجموعه‌هاي كتابخانه در سراسر بريتانيا تأسيس كرد. در 1984، در ايالت نيويورك طبق قانوني كه نقطه عطفي به‌حساب مي‌آمد، كمك‌هاي بلاعوض سالانه‌اي به ميزان 90000 دلار براي پنج سال متوالي به يازده كتابخانه تحقيقاتي جامع در آن ايالت اختصاص يافت.

تا دهه 1960، حفاظت و نگهداري مواد كتابخانه‌اي و آرشيوي، به نظر اغلب كتابخانه‌هاي تحقيقاتي ضرورتي عمده محسوب نمي‌شد. بزرگ‌ترين تأثير بر گسترش آتي اين حوزه در ايالات متحده، ناشي از اظهارات هشداردهنده ويليام جي. بارو[13]  بر اساس تحقيقاتش در اين زمينه بود كه تحت عنوان >نابودي مخازن كتاب: علل و راه‌هاي درمان: دو مطالعه درباره دوام كاغذ كتاب<[14]  در 1959 انتشار يافت. وي اظهار  داشت كه اغلب كتاب‌هايي كه در نيمه اول قرن بيستم چاپ شده در قرن آينده بلااستفاده خواهند ماند. انگيزه عمده، به‌دنبال بروز دو سانحه در 1966، به‌وجود آمد. نخستين حادثه، آتش‌سوزي در حوزه علميه يهود در شهر نيويورك بود كه به‌سبب آن 70000 جلد كتاب سوخت و نابود شد و به 150000 جلد ديگر خسارت آمد آورد؛ و ديگري سيل ناشي از طغيان رودخانه آرنو در فلورانس ايتاليا بود كه 1000000جلد كتاب را، كه در زيرزمين و طبقه همكف كتابخانه ملي مركزي فلورانس ذخيره شده بود، زير آب برد. كتاب‌هاي صدمه‌ديده شامل 150000 جلد از مجموعه ماگليابكيانا[15] بوده كه طي قرن 17 توسط انسان‌مداران فلورانسي براي تأسيس نخستين كتابخانه عمومي ايتاليا گردآوري شده بود. اين وقايع يادآور آسيب‌پذيري كتاب‌ها، به‌ويژه آنهايي است كه اموال فرهنگي نيز محسوب مي‌شوند. اين حوادث در پيدايش شيوه‌هاي نجات اضطراري براي مواد صدمه‌ديده از آب مؤثر بود و باعث تكاپوي كتابخانه براي انجام فعاليت‌هايي در اين زمينه‌ها نظير برنامه‌ريزي براي آمادگي در برابر سوانح، و به نظم درآوردن دستورالعمل‌هاي بازيافت مواد صدمه‌ديده بر اثر رطوبت شد.

مشخصه‌هاي اين حوزه:

حفاظت و نگهداري كتابخانه را مي‌توان چنين تبيين كرد: 1) حفاظت و نگهداري مسئله‌اي كاملاً فني است و با موضوع‌هاي پيچيده‌اي چون شيمي مواد، هدايت نظام‌هاي كنترل محيط، و طراحي ساختارهاي كتاب پيوند دارد؛ 2) چارچوب اخلاقي و فلسفي كه تصميم‌هاي مربوط به حفاظت و نگهداري بر اساس آن بايد اتخاذ شود، به‌خوبي گسترش نيافته است؛ 3) مسائل حفاظت و نگهداري كتابخانه بسيار متنوع است كه از گستردگي قالب‌هاي فيزيكي در مجموعه كتابخانه‌ها و مشكل تفكيك مواد موزه‌اي، از موادي كه فقط به‌سبب محتواي انديشمندانه ارزشمندند، ناشي مي‌شود؛ 4) نياز به حفاظت و نگهداري مواد كتابخانه، حياتي و فوري است؛ 5) حفاظت و نگهداري با توجه به كمّيت موادي كه در حال نابودي است بسيار گران بوده و تهيه ميكروفيلم؛ مرمت؛ و نيز ظهور، آزمايش، و به‌كارگيري فن‌آوري‌هاي جايگزين، نظير اسيدزدايي در سطح انبوه، و ذخيره بر روي صفحه‌هاي نوري بسيار هزينه‌بر است؛ 6) حفاظت مواد كتابخانه‌اي موضوعي در حال گسترش است و در حال حاضر تعداد معدودي دوره آموزشي جامع در اين زمينه وجود دارد؛ آثار مكتوب در اين حوزه به‌سرعت در حال رشد است كه بعضي از آنها بي‌ثمرند يا از كيفيت‌هاي متفاوتي برخوردارند؛ استانداردهاي معدودي براي اين كار وجود دارد؛ و پرسش‌هاي فني بسياري باقي است كه هنوز هم نيازمند راه‌حل است؛ و 7) حفاظت و نگهداري فعاليتي ميان‌رشته‌اي است و نيازمند همكاري نزديك حرفه كتابداري، حرفه حفاظت و نگهداري، فراهم‌آورندگان مواد و خدمات، و جامعه علمي شامل متخصصان شيمي و رايانه است.

طبيعت و گستره فرسودگي:

مجموعه‌هاي امروزي عمدتاً شامل كتاب‌هاي چاپي است كه بر روي كاغذهاي بي‌دوام چاپ شده است و كتابخانه‌ها به فراهم آوردن آثار چاپي مهم بر روي اين‌گونه كاغذها ادامه مي‌دهند.

دانشمندان پوسيدگي را فرايند انتقال از سطحي بالاتر به سطحي پايين‌تر از انرژي تعريف كرده‌اند. سلولز، عنصر اصلي تشكيل‌دهنده اغلب مواد كتابخانه‌اي، در شكل خالص خود به نحو بارزي پايدار است، ولي در شرايط خاصي تمايل به شكستن و تبديل شدن به ملكول‌هاي ساده‌تر دارد، كه بر اثر آن در نهايت به دي‌اكسيد كربن بدل مي‌گردد. اكسيداسيون طبيعي بر اثر دو واكنش شيميايي تسريع مي‌شود: حمله تجزيه‌اي آب به الياف سلولزي اسيد موجود در خود كاغذ و تجزيه فتوشيميايي ناشي از تابش نور و ديگر انواع انرژي تابشي. عوامل زيست‌محيطي (نظير هواي آلوده موجود در اغلب مراكز شهري، بي‌ثباتي گسترده سطوح دما، و رطوبت نسبي) و عوامل زيست‌شناختي (مانند كپك، حشرات، و حتي نوع بشر) نيز در فرايند پوسيدگي و فساد شركت دارند.

براي كمّي كردن وسعت پوسيدگي در مجموعه، بهبود منابع، و طرح راهبردهايي براي اين مسئله چند كتابخانه تحقيقاتي در ايالات متحده، در اوايل دهه 1980 بررسي‌هايي را به انجام رسانده‌اند كه از آن جمله مي‌توان به كتابخانه‌هاي دانشگاه ييل[16] ، كتابخانه كنگره، و كتابخانه عمومي نيويورك[17] اشاره كرد. نتايج اين بررسي‌ها مؤيد پيش‌بيني‌هاي بارو بود. به‌طور مثال، دانشگاه ييل اعلام كرد كه 3/44  درصد از كتاب‌هاي انتخاب‌شده به‌عنوان نمونه، كاغذي شكننده دارند كه پس از سه چهار بار تاشدن مي‌شكنند، و 7/82 درصد از نمونه‌ها، كاغذي با اسيديته بالا دارند كه در نهايت، نيازمند نوعي مرمت خواهند بود. بررسي‌هاي كتابخانه كنگره و كتابخانه عمومي نيويورك نيز يافته‌هاي مشابهي داشتند.

پيشگيري:

حفاظت و نگهداري پيشگيرانه عبارت است از اقداماتي كه پيش از بروز خسارت انجام مي‌گيرد و پوسيدگي بيشتر را به تعويق مي‌اندازد. اين اصطلاح يكي از مفاهيم پايه در اين رشته محسوب مي‌شود. يكي از مؤثرترين گام‌هاي كتابخانه‌ها براي كند كردن فرايند پوسيدن كاغذ، كاهش دماي هوا در مخازن كتاب است. هرچه درجه حرارت بالاتر باشد، سرعت واكنش‌هاي شيميايي، افزايش بيشتري مي‌يابد و برعكس. متخصصان كاغذ عموماً معتقدند هر ده درجه سانتي‌گراد كاهش دما عمر كاغذ را تقريباً دو برابر مي‌كند.

كتابخانه‌ها مي‌توانند برخي گام‌هاي فوري براي افزايش عمر مفيد مجموعه خود بردارند. كتابخانه‌هاي كوچك‌تر، با بودجه محدود و كاركنان اندك، مي‌توانند كتاب‌هايي را كه كاغذشان شكننده شده و در چنان شرايط بدي هستند كه تجديد صحافي آنها مقدور نيست شناسايي كنند و، تا زمان مرمت يا جايگزيني، در پوششي از كاغذ بدون اسيد بپيچند. مواد كاغذي صاف مثل نسخه‌هاي خطي و نقاشي‌ها را مي‌توان با قراردادن صفحات نازك كاغذ قليايي بين اوراق مورد نظر، در پوشه‌ها يا جعبه‌هاي داراي ويژگي‌هاي آرشيوي، نگهداري كرد. مواد كاغذي فوق‌العاده شكننده را كه به‌صورت اوراق مجزا هستند، مي‌توان در پاكت‌هايي از ورقه نازك پلي‌استر، كه با نام‌هاي مايلار[18] ، اسكاچ‌پَر[19] ، و ملينكس[20] در دسترس است، قرار داد.

بحث و گفت‌وگوي آغازشده در اواسط دهه 1970 ميان كتابداران مسئول حفاظت و نگهداري، نمايندگان كارگاه‌هاي صحافي كتابخانه‌اي، و اعضاي مؤسسه صحافي كتابخانه‌اي[21] موجب گرديد كه شمار روزافزوني از كارگاه‌هاي صحافي انواع گسترده‌اي از شيوه‌هاي صحافي و ديگر امكانات حفاظتي را ارائه كنند. به‌طور مثال، در حال حاضر برخي كارگاه‌ها جلدهاي سفارشي آماده درست مي‌كنند كه مي‌تواند جانشيني براي تجديد صحافي مجلدات شكننده باشد.

در كتابخانه‌هاي بزرگي كه با مشكلات پوسيدگي در حجم انبوه مواجه هستند، برنامه‌اي ويژه حفاظت و نگهداري، با رهيافتي مرحله‌بندي‌شده مي‌تواند طراحي شود؛ به اين شكل كه ابتدا كارهاي ساده‌تر و كم‌هزينه‌تر را انجام دهند و كارهاي پرهزينه‌تر و پيچيده‌تر را به بعد موكول كنند. عنصر كليدي در اينجا اقدام به برنامه‌ريزي اجرايي است. نخستين گام‌ها بايد مشتمل بر موارد زير باشد: بازرسي تسهيلات فيزيكي ذخيره، بررسي مجموعه براي تعيين گستردگي پوسيدگي بين مواد موجود در مجموعه (در قالب‌هاي مختلف)، ترسيم چارچوب برنامه‌اي واقع‌بينانه از اقداماتي كه با بودجه و واقعيت‌هاي مربوط به كاركنان كتابخانه‌اي خاص تناسب داشته باشد، طراحي برنامه آمادگي در برابر سوانح، و بازيافت مواد.

در اوايل سال 1980، انجمن كتابخانه‌هاي تحقيقاتي انجام طرح بلندپروازانه‌اي در زمينه حفاظت و نگهداري را در برنامه كار خود قرار داد كه براي ترغيب يكايك كتابخانه‌ها جهت گسترش و بهبود تلاش‌ها در زمينه حفاظت و نگهداري طراحي شده بود. شماري ابزار برنامه‌ريزي و راهنماي كاربردي توليد گرديد و نظامنامه‌اي نيز براي برنامه‌ريزي فراهم آمد كه رهيافتي نظام‌مند جهت تصميمات متعدد اداري و سازماني بود كه بايد هماهنگ و متناسب با اهداف خدماتي كتابخانه‌ها و منابع موجود و بالقوه آنها اتخاذ شود.

آموزش:

در زمينه حفاظت و نگهداري كتابخانه، ايجاد و گسترش برنامه‌هاي آموزشي براي چهار گروه ضرورت دارد: كتابداران و آرشيويست‌ها و مرمت‌كاران تازه‌كار و تجربي، متخصصان حفاظت، مجريان برنامه‌هاي حفاظت و نگهداري، و تكنسين‌هاي حفاظت و نگهداري كه زير نظر متخصص مرمت كار مي‌كنند.

تعداد روزافزوني از مدارس كتابداري در امريكاي شمالي و اروپا دروسي را در زمينه حفاظت و نگهداري مواد كتابخانه ارائه مي‌كنند. در امريكاي شمالي >راهنماي آموزش حفاظت و نگهداري<[22]  كه توسط انجمن كتابداران امريكا منتشر شده است، منبع اطلاعاتي مهمي به‌شمار مي‌رود. تا 1981 هيچ دوره كارشناسي ارشدي براي آموزش مرمت‌كاران كتاب و مسئولان حفاظت و نگهداري وجود نداشت. در آن سال، مدرسه خدمات كتابداري دانشگاه كلمبيا[23]  هر دو برنامه را آغاز كرد كه به مدرك كارشناسي ارشد و تحصيلات تكميلي تخصصي منتهي مي‌شد. تا 1992 كه اين مدرسه تعطيل شد، قريب يكصد فارغ‌التحصيل، اين برنامه‌ها را گذرانده بودند و فعالانه در اين زمينه كار مي‌كردند. پل ان. بنكز مؤسس و مدير اين برنامه‌ها در كتاب >تاريخچه و سمت‌وسوي آينده آموزش حفاظت و نگهداري در امريكاي شمالي<[24]  (1984) مفصلاً در اين باره مطالبي نوشته است. اين دوره‌ها در سال 1992 به دانشگاه تگزاس در آوستين منتقل شد. ثمره برنامه‌هاي دانشگاه كلمبيا افزايش قابل توجه تعداد دوره‌هاي كارآموزي در زمينه تجهيزات كتابخانه و آرشيو در ايالات متحده و مكان‌هاي ديگر بود. بعضي از آنها نظير "مركز هنرهاي كتاب‌آرايي"[25]  در شهر نيويورك و "مدرسه صحافي و مرمت كپرنيك"[26]  در بركلي كاليفرنيا، دوره‌هاي كوتاه‌مدتي در زمينه شيوه‌هاي اسيدزدايي كاغذ، تميز كردن و مرمت كاغذ، صحافي، و ساختن جعبه ارائه مي‌كنند. كتابخانه ملي آلمان در لايپزيك به‌عنوان بخشي از كتابخانه ملي جديد آلمان در اوايل دهه 1990 به اين برنامه‌ها افزود.

پژوهش:

علي‌رغم آگاهي در حال افزايش نسبت به اهميت مسئله حفاظت و نگهداري، بودجه پژوهش‌هاي بنياني و كاربردي به‌شكل نگران‌كننده‌اي اندك است. هزينه بالاي نيروي انساني و تجهيزات پژوهش اغلب كتابخانه‌ها را ملزم مي‌سازد كه بر برنامه‌هاي تهيه انواع ريزنگارها و درمان‌هاي فيزيكي تأكيد ورزند تا بر تحليل و پژوهش. آزمايشگاه‌هاي تحقيقاتي، كه امروزه وجود دارند، معمولاً در موزه‌ها يا مؤسساتي واقع شده‌اند كه از انواع گسترده‌اي از اموال فرهنگي مراقبت مي‌كنند.

علي‌رغم آگاهي از وجود چنين امكاناتي در برخي كشورها، در سال 1990 هيچ راهنماي بين‌المللي از مراكز تحقيقاتي حفاظت و نگهداري وجود نداشت. شناسايي اين‌گونه امكانات و افرادي كه به تحقيق در اين حوزه اشتغال دارند و نيز حوزه تحقيقاتي آنها، به‌طور غيرمستقيم و از طريق مجلات اين حوزه امكان‌پذير است. از ميان اين مجلات مي‌توان به اسامي زير اشاره كرد:> اخبار اداره حفاظت<[27] >چكيده فني هنر و باستان‌شناسي<[28] ، >مطالعات حفاظت<[29] ، و >مجله مؤسسه امريكايي حفاظت<[30] .

فن‌آوري‌ها و روندهاي آينده:

گام‌هاي بلند مهمي در ايجاد فن‌آوري‌هاي جديد و تطبيق دادن فن‌آوري‌هاي موجود، براي كاهش مسائل و مشكلات حفاظتي كتابخانه‌ها و آرشيوها برداشته شده است. نمونه پيشرفت‌هاي اخير عبارتند از: كار تودور استامبولوو[31]  و ديگران در آزمايشگاه تحقيقات مركزي بر روي اشياي هنري و علمي در آمستردام هلند، در زمينه حفاظت و نگهداري چرم؛ تحقيقات بروسي جي. هامفري از شركت نوواتران، در كليرليك ويسكانسين[32]  در مورد كاربرد فن‌آوري پوشش يكدست پاري‌لن[33]  به‌عنوان وسيله‌اي براي استحكام بخشيدن به كاغذ؛ و موفقيت ريچارد اسميت در به‌وجود آوردن نظام اسيدزدايي كتاب به روش غيرمحلول به نام وي‌تو[34]  كه در آرشيوهاي عمومي كانادا مورد استفاده قرار گرفته است. از شيكاگو نيز ويليام مينتر مرمت‌كار كتاب با همكاري پيتر مالوش، نخستين دستگاه جوشكاري پلي‌استر را براي قرار دادن اسناد شكننده بين دو لايه پلي‌استر به‌منظور حفاظت آنها، كه مؤثرتر از روش‌هاي سنتي است، ساختند.

چند شركت بازرگاني، كه وجود بازار بالقوه‌اي را در روش‌هاي حفاظت و نگهداري حس كردند، برنامه‌هايي را براي ارائه خدمات اسيدزدايي بر اساس فن‌آوري‌هايي نظير استفاده از بخار دي‌اتيل روي اعلام داشتند. به هر حال، تا اوايل دهه 1990 فقط شركت شيميايي آكزو باقي ماند. اين شركت با كتابخانه كنگره كار مي‌كرد و خدمات خود را بر اساس استفاده از فرايند بخار دي‌اتيل روي متمركز كرده بود.

كتابخانه ملي بريتانيا، با همكاري گروه اوپترونيكز[35]  در كمبريج انگلستان، اسكنر و رقمي‌ساز مخصوص كتاب درست كرده‌اند كه اجازه مي‌دهد محتواي كتاب‌ها و ديگر مواد كتابخانه‌اي براي ذخيره در رايانه و انتقال به مقصدهاي دور، به‌شكل رقمي الكترونيكي درآيند. اين تبديل به‌سرعت، و بدون وارد آمدن خسارت به اصل مواد، انجام مي‌گيرد.

كتابخانه كنگره، از طريق برنامه آزمايشي ديسك نوري كه در 1982 آغاز گرديد، كاربرد فن‌آوري ديسك نوري را براي حفاظت و مديريت مجموعه‌اش مورد ارزيابي قرار داد و هزينه و مزاياي چنين فن‌آوري را به هنگام استفاده در محيط كار تعيين كرد. اولين دستگاه از شش دستگاه ويدئو ديسك قياسي، همراه با گرداننده و صفحه نمايش آن، در حال حاضر در قرائت‌خانه مواد چاپي و عكس نصب شده است. به‌كمك اين وسيله، هر مراجعه‌كننده به كتابخانه مي‌تواند به‌سرعت، 40000 عكس، پوستر، و ديگر اقلام تصويري پراستفاده را دسته‌بندي كرده يا مورد مطالعه قرار دهد.

در مرحله ديگر اين برنامه، در حال حاضر نظامي آزمايشي در دست اجراست كه از صفحه‌هاي فشرده رقمي براي ذخيره رايانه‌اي اطلاعات در حجم انبوه، حفاظت، و بازيابي مواد چاپي شامل متن و تصاوير نيمسايه استفاده مي‌كند.نقطه عطف مهم در پيدايش استانداردها با انتشار استاندارد ملي امريكا تحت عنوان >دوام كاغذ براي مواد چاپي كتابخانه‌اي<[36]  (استاندارد ملي امريكا 1984-48/39Z) شكل گرفت. اين استاندارد حاصل كار "كميته رهنمودهاي توليد كتاب‌هاي داراي عمر طولاني" بود كه توسط شوراي منابع كتابخانه‌اي در فاصله سال‌هاي 1979-1982 سازماندهي شده و بودجه آن توسط بنياد ملون تأمين مي‌گرديد. كار بر روي دومين استاندارد يعني "استاندارد روش ذخيره اسناد كاغذي كتابخانه و آرشيو"[37]  در حال پيشرفت  است. اين كار توسط مؤسسه ملي حفاظت و نگهداري[38] ، و با حمايت مالي كميسيون ملي انتشارات و اسناد تاريخي، سازماندهي شده است.

به دنبال گزارش نهايي انجمن دانشگاه‌هاي امريكا و شوراي منابع كتابخانه‌اي در زمينه حفاظت و نگهداري، كميسيون جديدي در زمينه دستيابي به حفاظت تأسيس گرديد تا نوعي راهبرد جهاني براي فعاليت‌هاي حفاظتي سازماندهي و هماهنگ كند. پاتريشيا باتين به‌عنوان نخستين رئيس اين كميسيون منصوب گرديد. اين كميسيون تاكنون مطالعاتي را سازماندهي كرده، ميزبان چندين همايش بوده، و هزينه اجراي طرح‌هاي بسياري را در زمينه حفاظت و نگهداري تأمين كرده است.

بلایای طبیعی
بوسیله Milad 2010-11-05


مقدمه :

بلایای طبیعی در طول زندگی بشر به فراوانی رخ داده اند . هر ساله هزاران نفر قربانی گردباد ، فوران آتشفشان ، سیل ، خشکسالی ، زلزله و حوادث مشابه آن میشوند . تنها مناطق معدودی در جهان از خطراتی که به فاجعه منجر میشوند ، مصون هستند . حتی در مکانهایی که شرایط زمین ساختی بسیار با ثبات بنظر میرسد ، زلزله بوقوع می پیوندد .گردبادها دورترین مناطق را درمی نوردند و سیلابهای ناگهانی حتی خشکترین بیابانها را نیز مورد تاخت و تاز قرار می دهند .

متأسفانه کشورهای در حال توسعه ، بیش از همه از اثر بلا های طبیعی رنج میبرند . اغلب این کشورها فاقد سیستم هشدار دهنده بوده ، سازمانهای دفاع غیر نظامی آنها نیاز به تقویت داشته و اقتصاد شکننده شان به آنها توانایی کافی برای ایستادگی در مقابل بار عظیم مالی خسارات ناشی از فاجعه را نمیدهد .

باید توجه داشته باشیم که یک حادثه طبیعی ناگوار زمانی تبدیل به یک بلای طبیعی می شود که موجب تحمیل تلفات و خساراتی به جوامع و فعالیتهای انسانی گردد . بلا های طبیعی علاوه بر داشتن اجزای تشکیل دهنده ای که علوم طبیعی به آن میپردازند دارای جنبه های اجتماعی قدرتمندی نیز هستند . اگر چه نمیتوان از وقوع آنها جلوگیری کرد ولی میتوان آثار و عواقب فاجعه آمیز آنها را به کمک برنامه ریزیهای قبلی و آمادگی برای انجام اقدامات اضطراری کاهش داد .

امروزه انسان با بهره گیری از فن آوریهای موجود و نیز با شناخت بیشتر از محیط اطراف خود توانسته است از ابعاد روزافزون خسارات ناشی از بلایای طبیعی و جوی مانند : طوفان ، سیل ، یخبندان ، آتش سوزی جنگل ها و خشکسالی بکاهد .

این روند البته به دلایل مختلف و از جمله عدم آگاهی از زمان وقوع آنها با توقف هایی نیز روبرو بوده است .

در حال حاضر سازمان هواشناسی کشور با ایجاد سیستم های پایش ، پیش بینی و صدور اخطاریه درمقیاس های زمانی کوتاه و بلند مدت ، توانسته است نقش موثر خود را در کاهش خسارات به منصه ظهور رساند . این سازمان همچنین در بسیاری از پروژه های تحقیقاتی ـ کاربردی با موضوع کاهش اثرات بلایای طبیعی ، حضوری فعال داشته است .

بلایای طبیعی چیست ؟

زمین اتمسفر و اقیانوسها به طور پیوسته در حال حرکتند ، پوسته زمین از صفحاتی تشکیل شده که بر روی مواد ماگما شناور می‌باشند و سرعت حرکت آنها فقط در مقیاس زمانی زمین شناسی قابل توجه است . ر امتداد رشته های میان اقیانوسی ، پوسته زمین شکسته و باز شده و سپس مجدداً توسط بالا آمدن مواد مذاب بسته می‌شود ، به این طریق پوسته جدید تشکیل شده و صفحات اقیانوسی به اطراف انده میشوند ، در چنین نقاطی بیشترین آتشفشانها تشکیل شده و زلزله اتفاق میافتد .

جریانهای اتمسفری با سرعتهای مختلف و در طی مقیاسهای زمانی متفاوت در حال حرکت بوده و در طی مسیر خود از کوهها و دره ها توسط فرایندهای ترمودینامیکی تاثیر میپذیرند .حرکات چرخشی و گردابی شکل بوسیله بادهای شدید شکل گرفته و سیکلون حاره ای آب در دریا را به صورت امواج بر روی سواحل کم ارتفاع ریخته و آنها را به زیر آب میبرد .

در اثر برخورد توده های هوا یا تراکم ارتفاع آب ، بارش اتفاق می افتد ولی این بارش گاهی با شدت زیاد ، سیل ، فرسایش سطحی و زمین لغزه ها را به وجود میآورد و یا اینکه نقاط دیگری به علت فقدان بارش با خشکسالی مواجه میگردد .

زمین سیاره ای فعال و پر حرکت بوده و بیشتر رویدادهای طبیعی دامنه وسیعی از تغییرات را در طی زمان در استفاده از انرژی و مواد نشان میدهد . در نهایت این گونه رفتارهای طبیعت وقایع شدید طبیعی میباشند ولی این وقایع شدید طبیعی هنگامیکه برای انسان و محیط نتایج جدی و خطرناکی را از نظر آسیب دیدگی ، مرگ و یا تخریب محیط بوجود بیاورند تبدیل به بلای طبیعی میگردند. بنا به تعریف بلایای طبیعی : به آن دسته از پدیده هایی گفته میشود که انرژی فوق العاده زیادی در مدت زمان کوتاهی آزاد شود و خسارت و ویرانی را برای انسانها به بار آورد . به عبارت بهتر بلاهای طبیعی با سه مشخصه زیر تعریف می گردند :

1- پدیده شدیدی اتفاق افتد یا به عبارتی : ( حادثه طبیعی خیلی بزرگ اتفاق بیفتد) .

2- این پدیده طبیعی شدید در محل زندگی اتفاق افتد : ( در جایی که مردم بسیار زندگی می‌کنند) .

3- این پدیده طبیعی شدید با اثر ناگهانی و مخرب همراه است : ( مردم از حادثه شگفت زده میشوند زیرا حوادث ناگهانی و یا ، زیاد است) . بنابراین به عنوان مثال وقوع یک زلزله شدید در یک نقطه بیایانی دور افتاده و فاقد سکنه یک واقعه طبیعی شدید است که فقط از لحاظ زلزله شناسی قابل توجه است ، در حالیکه یک حادثه کوچک در یک شهر بویژه اگر شرایط ایمنی در آن ضعیف باشد قادر است خطر عظیمی به وجود آورد . انسان در معرض اینگونه نیروهای طبیعی است به طوریکه سعی دارد از مکانهایی که مکرراً تحت تأثیر چنین وقایعی هستند اجتناب نماید و یا حداقل در جستجوی پناهگاهی در این مکانهای ناامن است ولی انسان همیشه آگاه از حوادث طبیعی نیست و یا بعلت وجود سکون طولانی بین این وقایع ، احساس امنیت میکند لذا سکونتها و مکانها ی صنعتی و نظایر آن را در نواحی متعدد بلایای طبیعی مستقر میسازد بطوریکه اگر عملا این وقایع اتفاق بیفتد ، انسان بدون هیج کمکی در معرض گرفتار شدن این قدرتها است.

بلایای طبیعی قادرند عمیقا ساختارها را تحت تأثیر قرار دهند ، بطوریکه جوامع کنترول یافته را در عرض چند دقیقه نابود سازند به ساختمانها آسیب رسانده و بناهایی را که به لحاظ قدمت ارزشمند است تخریب نمایند .

بازسازی این مناطق نیروی انسانی زیاد و فعال شدن منابع طبیعی را طلب مینماید که در این راستا برنامه ریزیهای ملی و حمایتهای بین المللی و وامهای منابع خارجی نقش عمده ای را در جهت تجدید ساختار این جوامع ایفا مینمایند .


تعریف بلایای طبیعی :
کاربرد واژه طبیعی در عبارت فوق اشاره به پدیده هایی مانند : آتش سوزی ، سیل ، زمین لرزه ، توفان ، صاعقه ، تگرگ ، بهمن ، … دارد و کلمه بلیه ‏‏‎‏‏بصورت میزان آسیب پذیری جوامع بشری از پدیده های طبیعی تعریف میشود .

بنابراین پدیده های طبیعی که موجب خسارات گسترده انسانی ، مادی و محیطی شود و جامعه آمادگی و توانایی کافی جهت مقابله با آن را نداشته باشد به عنوان یک بلیه طبیعی بیان می گردد . بطور کلی بلایای طبیعی بر اساس عوامل بوجود آورندهشان که میتواند طبیعی یا ناشی از دخالت بشر باشد طبقه بندی میشوند :

الف) بلایای طبیعی ناگهانی :

1- بلایایی که منشاء زمین شناختی دارند ، نظیر زلزله ، رانش زمین ، بهمن ، آتشفشان و امواج عظیم دریایی .

2- بلایایی که منشاء آب و هوایی دارند : نظیر سیل ، طوفانهای شدید ، گردبادها ،سرما و گرمای شدید.

ب) بلایای طبیعی تدریجی :

نظیر خشکسالی ، قحطی و بیماریهای فراگیر که بتدریج جامعه را تحت تأثیر قرار میدهند .

عامل وقوع بلایای طبیعی انسان است یا طبیعت ؟

وقایع طبیعی میتواند بلایای طبیعی زیادی را موجب شوند . بعضی از این بلایا طبیعی بنظر میرسند ولی عامل ایجادآنها خود انسانها میباشند . بارندگی بسیار زیاد میتواند عامل سیل شدهو در مقابل بارندگی بسیار کم نیز خشکسالی ، کمبود و مصرف زیاد آب را در پی خواهد داشت . اگر ما بخشهایی از طبیعت مانند جزایر مرجانی و جنگل گیاهان لطیف کوهستانی را منهدم کنیم ، در این صورت ما در حقیقت سدهایی را که باعث محافظت ما از تسونامی ( امواج دریا ناشی از آتشفشانها و زلزله های زیر دریایی ) ، خشکسالی ، زمین لرزه و یا وقایع دیگر میشوند ، از بین برده ایم .

تا کنون بر اساس آمارهای بین المللی حدود 43 بلیه طبیعی شناخته شده است که میتوان به این موارد اشاره نمود :

(خشکسالی) ، (چرخندحاره ای) ، (سیل منطقه ای) ، (زلزله) ، (آتشفشان) ، (طوفان برون حاره ای) ، (تسونامی) ، (آتشسوزی در مراتع و مزارع) ، (فرسایش خاک) ، (بالاآمدن سطح آب دریا) ، (کوه یخ شناور) ، (طوفان غبار) ، (زمین لغزه) ، (فرسایش ساحل) ، (بهمن سنگریزه) ، (لغزش و خزش خاک) ، (تورنادو) ، (طوفان برف) ، (یخهای ساحلی) ، (سیل آنی) ، (طوفان تندری) ، (صاعقه) ، (کولاک برف) ، (امواج اقیانوسی) ، (طوفان تگرگ) ، (تگرگ ریزه) ، (باد شدید محلی) ، (فرو نشینی هوا) ، (جریانهای سطحی و واریزه از ماسه شن و رس) ، (جریاناتی که با باد پشتیبانی میشوند)، (ریزش تخته سنگی) ، (سرمازدگی محصولات کشاورزی) ، (گرمازدگی) ، (گردباد) ، (سوز باد) ، (سیاه باد دریایی) ، (موج گرما) ، (تهاجم آفات) ، (آزاد شدن مواد خطرناک) ، (مقادیر نهایی درجه حرارت) ، (قحطی) ، (بیماریهای فراگیر) .

34 بلیه طبیعی در کشور ما وجود دارد که 90% تا 95% آن منشا آب و هوایی دارند که با توجه به شرایط اقلیمی و زمین ساختی کشور ایران ، مهمترین بلایای طبیعی آن عبارتند از : زلزله ، رانش زمین ، بهمن ، سیل ، خشکسالی ، طوفان ، صاعقه ، سرما و گرماهای شدید ، بیابان زایی ، تگرگ و یخبندان .

غالبا عقیده بر این است که آب و هوا کلیه اعمال بشر را تحت تاثیر قرار میدهد . این مطلب درمواردی که بلایای طبیعی اتفاق می افتد بیشتر آشکار میشود . علاوه بر این آب و هوا مسبب اصلی بسیاری از بلایای طبیعی عمده میباشد .
چنانچه بخواهیم این وقایع را بر اساس تعداد تلفاتی که در سالهای گذشته در کل جهان اتفاق افتاده بررسی کنیم بجز خشکسالی و دیگر بلایای وارد بر قلمرو کشاورزی 10 مورد اصلی آن عبارتند از :
1- طوفانهای حاره ای ، گردبادها ، طوفانهای مهیب 2- سیل ، 3- طوفان هوا ، با آذرخش و صاعقه ، 4- کولاک برف ، 5- امواج گرمایی ، 6- بهمن ، 7- امواج خروشان دریا ، 8- زمین لرزه ، 9- آتشفشان ، 10- رانش زمین که از فهرست فوق آب و هوا دلیل اصلی ایجاد 7 مورد اول میباشد.

طوفانهای حاره ای ، سیل و طوفان همراه با رعد و برق ، همه ساله و بطور متناوب در مناطق وسیعی از جهان بوقوع پیوسته و صدها میلیون نفر را تحت تأثیر قرار میدهند . علاوه بر آن آب و هوا در بسیاری دیگر از حوادث تهدید کننده زندگی نظیر خشکسالی که موجب ویرانی و تخریب بسیاری از نواحی دنیا میشود دخالت دارد .

* بعضی از بلایای طبیعی مهم دهه 90 :

بلایای طبیعی‌ تقریبا همه جا میتواند روی دهد . در اینجا چند مثال از بلایای طبیعی خیلی بزرگ دهه 90 را ملاحظه میکنیم :

« سیل = آب بسیار زیاد در یک محل نامناسب : (1993 و 1995 : هلند ، فرانسه ، آلمان و بلژیک) ، (1991 و 1994 : چین) ،
(1993 : کامبوج و ویتنام) ، (1993 : آمریکای مرکزی) ».

« خشکسالی = آب به مقدار بسیار کم از آنچه مردم و گیاهان نیاز دارند : (1992 و 1993 : آفریقای جنوبی) ، (1993 : پرو) » . « زمین لغزه ‍= خاک و سنگی که بسرعت به طرف پائین تپه می لغزد : (1993 : اکوادور) » .
زلزله = تکان شدید و ناگهانی زمین : (1994 : کوبه در ژاپن) ، (1995 : لوس آنجلس در آمریکا) ، (1993 : قاهره در مصر) ،
(1992 : ارین زکان در ترکیه) ، (1990 یا خرداد 1369 : منجیل و رودبار در ایران) » .

« فوران آتشفشان = انفجار صخره ، خاکستر ، گاز و یا جریان گدازه از اعماق داخلی زمین : (1994 : رابوئل ، پایوا در گینه جدید) ،
(1991 : کوه پیناتوبو در فیلیپین) » .
« ترنادو = طوفان و گردباد شدید قیفی شکل که در روی خشکی در محدوده کوچکی به دور خود میچرخد :
( 1994 : نیمه غربی آمریکا) » .

« طوفان حاره ای = باران شدید و باد قوی به روی دریا و سواحل . این طوفان را هاریکن ، سیکلون و تیفون هم مینامند :
(1994: تیفون – چین و تایوان) ، (1993 = سیکلون – کنیا و فیجی) ، (1992:هاریکن – آندره در ایالت کارائیب آمریکا) ،
(1991 : چیتا کونگ در بنگلادش) » .

« تسونامی یا طوفان دریا = دسته هایی از امواج بزرگ که در نواحی وسیعی گسترده شده و مهار شدنی نیست :
(1992 : جزیره فلور در اندونزی و نیکاراگوای غربی) » .

« آتش سوزی خود به خود = آتش سوزی بزرگی که در نواحی وسیعی گسترده شده و مهار شدنی نیست :
(1993 : مغولستان) ، (1994 : نیوساوت ویلز در استرالیا) » .

« حمله آفات = تعداد زیادی از حشرات یا حیوانات که محصولات را تخریب میکنند : (1990 –1994 : تانزانیا) ،
(1993 : هندوستان ، پاکستان ، افغانستان) ، (1992 : اتیوپی) » .

((سازمان هواشناسی جهان WMO )) به عنوان یک سازمان تخصصی ، مسئولیت سازماندهی هواشناسی و آبشناسی رابر عهده دارد و با توجه به اینکه زندگی و به حداقل رسانیدن ویرانیهای حاصل از بلایای طبیعی جزء مسئولیتهای اصلی سرویس های هواشناسی است در مورد برنامه های ویژه سازمان ملل در خصوص کاهش تلفات جانی و مالی آسیب های اجتماعی و اقتصادی ناشی از بلایای طبیعی پاسخ گو میباشد .
فعالیتهای هواشناسی به عنوان یک علم جدید از اوایل قرن نوزدهم شروع و در سال 1820 اولین نقشه های هواشناسی تهیه گردید . با اختراع هواپیما نقش و ضرورت اطلاعات هواشناسی در امر ایمنی پرواز مشخص شده و با گذشت زمان و پیشرفت دانش هواشناسی کاربرد آن در تمام بخشها بارزتر گردید .

سازمان هواشناسی کشور در سال 1338 به عنوان یکصدو سومین عضو سازمان هواشناسی جهانی پذیرفته و با تأسیس و راهبری انواع ایستگاهای هواشناسی در سطح کشور نسبت به جمع آوری داده های جوی اقدام و پس از پردازش در بخش خدمات ماشینی خود در اختیار کاربران قرار داده و با سیستم های مخابراتی مدرن نسبت به تبادل اطلاعات با سایر کشورها اقدام مینماید .در سالیان اخیر با محوریت کشاورزی در کشور ، سازمان نیز خدمات خود را به سمت تهیه اطلاعات هواشناسی کشاورزی معطوف داشته و همچنین با ایجاد مراکز تحقیقاتی در مرکز و استانها اطلاعات جامع و کاملی جهت طرحهای صنعتی ، کشاورزی ، آب ، شهرسازی و . . . ارائه نموده است . علاوه بر این در مراکز فوق در گرایشهای زیر فعالیت داشته که عبارتند از :

« گرایش هواشناسی دینامیکی و سینوپتیکی (همدیدی) » ، « گرایش هواشناسی فیزیکی و تعدیل آب و هوا » ، « گرایش هواشناسی کشاورزی » ،« گرایش هواشناسی آب شناسی » ،« گرایش هواشناسی اقلیم شناسی» ، « گرایش هواشناسی شیمی جو – ازون و آلودگی هوا » ،« گرایش هواشناسی دریایی واقیانوس شناسی فیزیکی» ، « گرایش هواشناسی کاوشهای جوی » و « گرایش هواشناسی هوانوردی » .

مراکز پیش بینی هواشناسی با صدور انواع اطلاعیه ها و پیش آگاهیها مسئولین و مردم را قبل از وقوع پدیده های مخرب جوی آگاه نموده و در این راستأ کمک موثری در کاهش آثار بلایای جوی و اقلیمی مینمایند.
http://forum.geomapia.net/showthread.php?t=3532

اصول و معیارهای حفاظت و ایمنی در ساختمانهای آرشیو

اسناد و مدارک مکتوب و غیر مکتوب که به عنوان میراث فرهنگی کشور محسوب می شوند، برای مصون ماندن از بلایای طبیعی و غیر طبیعی باید محیط ایمن داشته باشند.  ضروری است کتابداران و آرشیویستها که پاسبان این میراث گرانبها هستند،  برای حفاظت و سپردن آنها به نسلهای آینده بهترین شرایط محیطی را فراهم آورند.

مبحث ذیل تلخیصی است از مقاله آقای دکتر کیانی هفت لنگ در مورد حفاظت و ایمنی در آرشیوها که در دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی به چاپ رسیده است. مطالعه آن می تواند در ارزیابی وضعیت موجود ساختمانهای آرشیو ی و کتابخانه ای و یا در صورت تصمیم برای ساخت ساختمان جدید آرشیوی جهت پیش بینی نکات لازم موثر باشد.

ساختمان آرشیو.

در طرح و اجرای ساختمان آرشیو باید کارکردهای آرشیو را مدنظر داشت. این کارکردها عمومآ شامل موارد زیر است:

  • حفظ و در امان نگهداشتن منابع از سرقت، آتش‌سوزی، رطوبت، نور شدید خورشید، حشرات، جوندگان، و نظایر آن
  • فراهم‌سازی شرایط مناسب و فضای کافی برای فعالیت‌هایی چون بسته‌بندی، فهرستنویسی، صورت‌برداری، فتوکپی، و مانند آن
  • آسیب‌شناسی و آسیب‌زدایی و مرمت
  • اشاعه اطلاعات از طریق فراهم‌سازی امکان مطالعه، و پذیرش مراجعان، و ارائه اطلاعات به آنها.

ویژگی‌های ساختمان آرشیو.

عوامل قابل توجه در زمینه مخازن ویژه و امن عبارتند از:

 الف) شرایط و وضعیت مناسب برای حفظ و نگهداری؛ ب) شرایط مطلوب کار برای کارمندان آرشیو؛ و ج) تسهیل شرایط دسترسی و دستیابی به منابع برای پژوهشگران و مراجعه‌کنندگان

محل ساختمان.

موارد زیر باید در نظر گرفته شود:

  • انتخاب درست زمین
  • وضعیت محیط زیست
  • آفتابگیر بودن
  • در مسیر باد قرار داشتن به‌منظور تهویه ساختمان
  • میزان آلودگی محیط
  • وجود برق فشار قوی
  • دور بودن از تأسیسات نظامی، انبارهای مواد منفجره، تأسیسات هسته‌ای و شیمیایی
  • بنا شدن در مجاورت مراکز فرهنگی و آموزشی
  • ملاحظه پدیده‌های طبیعی(عدم انتخاب مناطقی که احتمال سیل، آبگرفتگی، زلزله، و طوفان در آن زیاد باشد و یا زمین‌هایی که امکان رانش، ریزش، و لغزش در آنها وجود دارد).
  • خودداری از احداث ساختمان آرشیو در کنار رودخانه، دریاچه، دریا، و به‌طور کلی مناطق مرطوب
  • خودداری از قرار دادن اسناد و مدارک در زیرزمین‌ها
  • پیش‌بینی‌های لازم برای مقابله با پیامدهای جنگ و آمادگاه‌هایی برای انتقال و نگهداری منابع
  • تهیه نسخه‌های پشتیبان از نسخه اصلی منابع

 

استحکام ساختمان.

  • فلزی یا بتونی بودن سازه اصلی ساختمان آرشیو، به‌خصوص مخازن
  • اتصال قفسه‌های حاوی مدارک به تیرآهن‌های عمودی در سازه‌های اسکلت فلزی
  • عدم اتصال قفسه‌ها به کف اتاق‌ها در سازه‌های بتونی
  • پوشیدن کف طبقات از صفحات بتن مسلح یکپارچه در سازه اسکلت فلزی برای جلوگیری از آسیب اسکلت ساختمان هنگام آتش سوزی
  • داشتن مقاومت کافی مصالح به‌کار رفته در ساختمان در برابر آتش، رطوبت، سرما، حرارت، و خشکی

کنترل صدا و نور.                                                                          

  • توجه به عایق‌سازی صوتی ساختمان آرشیو برای آرامش و سکوت
  • استفاده از وسایل و تجهیزات مناسب آرشیو برای جلوگیری از انعکاس صوت‌های ناخواسته
  • کاستن مساحت پنجره‌های ساختمان آرشیو برای کاهش اثرات مخرب نور طبیعی بر مدارک
  • کاستن تعداد پنجره‌ها و سطوح شیشه‌ای برای جلوگیری از راکد ماندن هوا
  • قرار نگرفتن مخازن مدارک و محوطه کار و اتاق‌های مطالعه در جهت شمال یا جنوب (زیرا در تابستان خطرِ به‌شدت گرم شدن مخازن وجود خواهد داشت).
  • استفاده از شیشه‌های مخصوص برای کاهش نفوذ اشعه ماورای بنفش و مادون قرمز

شیشه زرد با سولفور کادمیوم نتایج رضایت بخشی دارد.

شیشه با رنگ سبز(اسناد کاغذی زیر شیشه‌های ذکر شده کمترین آسیب را دیده‌اند.)

کنترل دما و رطوبت.

  • دشمنان قدیمی آرشیوها آب و هوای خشک و مرطوب

تاثیر رطوبت بر مدارک از دو جهت است(اول آنکه رطوبت در بافت کاغذ باعث نرمی آن و پخش جوهر می‌شود؛ دیگر آنکه رطوبت موجب رشد و تکثیر قارچ‌ها و تخریب مواد آلی کاغذها و نوشته‌ها می‌گردد. )

  • ایجاد دیوارهای خارجی دو جداره با فضای خلاء در بین آنها برای جلوگیری از نفوذ رطوبت و آب و حرارت
  • ایجاد فضای خالی بین سقف اتاق‌ها و تالارهای طبقه بالا و پشت‌بام و جز آن برای کنترل گرما و تغییرات دما
  • عایق کردن پشت‌بام با یک لایه پشم شیشه برای محافظت در برابر گرما
  • بهترین دما برای نگهداری مدارک پوستی و کاغذی ۱۸ درجه سانتیگراد، رطوبت نسبی ۵۵ درصد؛ برای ریزفیلم‌ها و عکس‌های سیاه و سفید ۱۲ درجه، رطوبت ۳۵ درصد؛ برای عکس‌ها و فیلم‌های رنگی ۵ درجه، رطوبت ۳۵درصد؛ و برای مدارک مغناطیسی ۱۸درجه، رطوبت ۴۰درصد است
  • تجهیز مخازن‌ به دستگاه‌های ثبت دما و رطوبت

مقابله با آلودگی هوا.

 

هر ماده‌ای که بر عمر مدارک تأثیر منفی و مخرب بگذارد، آلودگی محسوب می‌شود. آلودگی ممکن است به‌صورت جامد، مایع، گاز، یا بخار باشد. آلودگی به هر علت که به‌وجود آید منجر به تجزیه مواد پلیمری از قبیل فیبر، کاغذ، چسب، پلاستیک، و امثال آنها می‌گردد

  • کسب اطلاعات کافی درخصوص آلودگی محیط و منطقه قبل از احداث ساختمان
  • انتخاب مناطقی برای احداث ساختمان که در مسیر بادهای ملایم قرار دارند.
  • شناسایی آلوده کننده های مهم و تاثیر گذار بر مدارک

آلوده‌کننده‌های عمده عبارتند از: دود، گردوغبار معدنی، گردوغبار حاوی نمک (در کنار دریا)، سوخت بنزینی، اکسیژن، آب، دی‌اکسید گوگرد، اکسید نیتروژن، اُزُن، سولفید هیدروژن، آمونیاک، هیدروکربن‌ها، اسیدها، آلدئیدها، و پرواکسیدها (۶: ۱).

  • استفاده از فیلترهای مناسب در ورودی‌ها برای جلوگیری از نفوذ گازها و گردوخاک و انواع آلودگی‌های هوا
  • نصب تجهیزات مناسب و استاندارد مانند هواکش، تهویه مطبوع، و دستگاه‌های هواساز در داخل ساختمان برای رفع آلودگی‌های داخلی
  • حفاظت مدارک در لفاف، پوشه، و جعبه‌های مناسب

حفاظت در برابر آتش.

  • مناسب نبودن اسکلت فلزی به‌دلیل خطرات احتمالی آن در زمان وقوع آتش‌سوزی
  • در صورت به‌کارگیری اسکلت فلزی، پوشاندن تیرآهن‌ها با مواد و رنگ‌های ضدآتش
  • ساختن اسکلت بتونی ستون‌ها و کف‌ها از بتن مسلح
  • عدم اتصال قفسه‌ها به کف اتاق‌ها برای احتیاط در مقابل آتش‌سوزی
  • ساختن کف‌ها از صفحات سخت و یکپارچه  برای جریان پیدا نکردن آتش‌سوزی به طرف بالا
  • تفکیک فضای مربوط به نگهداری مدارک و محل کار کارکنان برای جلوگیری از سرایت آتش به مخازن
  • استفاده از دیوارها و درها و کف‌پوش‌های ضدحریق
  • ساختن دیوار ضدآتش برای مقاومت در برابر خمیدگی و انحنا
  • ساختن درهای ضد آتش برای ساختمان آرشیو (از دو تکه فولاد آب‌دیده تشکیل می‌شوند که لایه عایق گرما آنها را از یکدیگر جدا می‌کند. و در صورت وقوع حادثه حداقل یک‌ساعت در برابر گرما مقاومت می‌کنند)
  • خودداری از ساخت تالارهای وسیع (وسعت هر تالار باید حداکثر ۲۰۰مترمربع باشد.)
  • وجود دستگاه اعلام حریق
  • تجهیز مخازن به دستگاه‌های آتش خاموش‌کن دستی علاوه بر دستگاه اطفاء حریق خودکار

تخصیص فضا.

  • تفکیک مخازن از محل کار کارکنان
  • قرار گرفتن مخازن در ساختمان‌های مرتفع در طبقات پایین و محل کار کارکنان و کارگاه‌ها در طبقات بالا

اصول و معیارهای حفاظت و ایمنی در ساختمانهای آرشیو

اسناد و مدارک مکتوب و غیر مکتوب که به عنوان میراث فرهنگی کشور محسوب می شوند، برای مصون ماندن از بلایای طبیعی و غیر طبیعی باید محیط ایمن داشته باشند.  ضروری است کتابداران و آرشیویستها که پاسبان این میراث گرانبها هستند،  برای حفاظت و سپردن آنها به نسلهای آینده بهترین شرایط محیطی را فراهم آورند.

مبحث ذیل تلخیصی است از مقاله آقای دکتر کیانی هفت لنگ در مورد حفاظت و ایمنی در آرشیوها که در دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی به چاپ رسیده است. مطالعه آن می تواند در ارزیابی وضعیت موجود ساختمانهای آرشیو ی و کتابخانه ای و یا در صورت تصمیم برای ساخت ساختمان جدید آرشیوی جهت پیش بینی نکات لازم موثر باشد.

ساختمان آرشیو.

در طرح و اجرای ساختمان آرشیو باید کارکردهای آرشیو را مدنظر داشت. این کارکردها عمومآ شامل موارد زیر است:

  • حفظ و در امان نگهداشتن منابع از سرقت، آتش‌سوزی، رطوبت، نور شدید خورشید، حشرات، جوندگان، و نظایر آن
  • فراهم‌سازی شرایط مناسب و فضای کافی برای فعالیت‌هایی چون بسته‌بندی، فهرستنویسی، صورت‌برداری، فتوکپی، و مانند آن
  • آسیب‌شناسی و آسیب‌زدایی و مرمت
  • اشاعه اطلاعات از طریق فراهم‌سازی امکان مطالعه، و پذیرش مراجعان، و ارائه اطلاعات به آنها.

ویژگی‌های ساختمان آرشیو.

عوامل قابل توجه در زمینه مخازن ویژه و امن عبارتند از:

 الف) شرایط و وضعیت مناسب برای حفظ و نگهداری؛ ب) شرایط مطلوب کار برای کارمندان آرشیو؛ و ج) تسهیل شرایط دسترسی و دستیابی به منابع برای پژوهشگران و مراجعه‌کنندگان

محل ساختمان.

موارد زیر باید در نظر گرفته شود:

  • انتخاب درست زمین
  • وضعیت محیط زیست
  • آفتابگیر بودن
  • در مسیر باد قرار داشتن به‌منظور تهویه ساختمان
  • میزان آلودگی محیط
  • وجود برق فشار قوی
  • دور بودن از تأسیسات نظامی، انبارهای مواد منفجره، تأسیسات هسته‌ای و شیمیایی
  • بنا شدن در مجاورت مراکز فرهنگی و آموزشی
  • ملاحظه پدیده‌های طبیعی(عدم انتخاب مناطقی که احتمال سیل، آبگرفتگی، زلزله، و طوفان در آن زیاد باشد و یا زمین‌هایی که امکان رانش، ریزش، و لغزش در آنها وجود دارد).
  • خودداری از احداث ساختمان آرشیو در کنار رودخانه، دریاچه، دریا، و به‌طور کلی مناطق مرطوب
  • خودداری از قرار دادن اسناد و مدارک در زیرزمین‌ها
  • پیش‌بینی‌های لازم برای مقابله با پیامدهای جنگ و آمادگاه‌هایی برای انتقال و نگهداری منابع
  • تهیه نسخه‌های پشتیبان از نسخه اصلی منابع

 

استحکام ساختمان.

  • فلزی یا بتونی بودن سازه اصلی ساختمان آرشیو، به‌خصوص مخازن
  • اتصال قفسه‌های حاوی مدارک به تیرآهن‌های عمودی در سازه‌های اسکلت فلزی
  • عدم اتصال قفسه‌ها به کف اتاق‌ها در سازه‌های بتونی
  • پوشیدن کف طبقات از صفحات بتن مسلح یکپارچه در سازه اسکلت فلزی برای جلوگیری از آسیب اسکلت ساختمان هنگام آتش سوزی
  • داشتن مقاومت کافی مصالح به‌کار رفته در ساختمان در برابر آتش، رطوبت، سرما، حرارت، و خشکی

کنترل صدا و نور.                                                                          

  • توجه به عایق‌سازی صوتی ساختمان آرشیو برای آرامش و سکوت
  • استفاده از وسایل و تجهیزات مناسب آرشیو برای جلوگیری از انعکاس صوت‌های ناخواسته
  • کاستن مساحت پنجره‌های ساختمان آرشیو برای کاهش اثرات مخرب نور طبیعی بر مدارک
  • کاستن تعداد پنجره‌ها و سطوح شیشه‌ای برای جلوگیری از راکد ماندن هوا
  • قرار نگرفتن مخازن مدارک و محوطه کار و اتاق‌های مطالعه در جهت شمال یا جنوب (زیرا در تابستان خطرِ به‌شدت گرم شدن مخازن وجود خواهد داشت).
  • استفاده از شیشه‌های مخصوص برای کاهش نفوذ اشعه ماورای بنفش و مادون قرمز

شیشه زرد با سولفور کادمیوم نتایج رضایت بخشی دارد.

شیشه با رنگ سبز(اسناد کاغذی زیر شیشه‌های ذکر شده کمترین آسیب را دیده‌اند.)

کنترل دما و رطوبت.

  • دشمنان قدیمی آرشیوها آب و هوای خشک و مرطوب

تاثیر رطوبت بر مدارک از دو جهت است(اول آنکه رطوبت در بافت کاغذ باعث نرمی آن و پخش جوهر می‌شود؛ دیگر آنکه رطوبت موجب رشد و تکثیر قارچ‌ها و تخریب مواد آلی کاغذها و نوشته‌ها می‌گردد. )

  • ایجاد دیوارهای خارجی دو جداره با فضای خلاء در بین آنها برای جلوگیری از نفوذ رطوبت و آب و حرارت
  • ایجاد فضای خالی بین سقف اتاق‌ها و تالارهای طبقه بالا و پشت‌بام و جز آن برای کنترل گرما و تغییرات دما
  • عایق کردن پشت‌بام با یک لایه پشم شیشه برای محافظت در برابر گرما
  • بهترین دما برای نگهداری مدارک پوستی و کاغذی ۱۸ درجه سانتیگراد، رطوبت نسبی ۵۵ درصد؛ برای ریزفیلم‌ها و عکس‌های سیاه و سفید ۱۲ درجه، رطوبت ۳۵ درصد؛ برای عکس‌ها و فیلم‌های رنگی ۵ درجه، رطوبت ۳۵درصد؛ و برای مدارک مغناطیسی ۱۸درجه، رطوبت ۴۰درصد است
  • تجهیز مخازن‌ به دستگاه‌های ثبت دما و رطوبت

مقابله با آلودگی هوا.

 

هر ماده‌ای که بر عمر مدارک تأثیر منفی و مخرب بگذارد، آلودگی محسوب می‌شود. آلودگی ممکن است به‌صورت جامد، مایع، گاز، یا بخار باشد. آلودگی به هر علت که به‌وجود آید منجر به تجزیه مواد پلیمری از قبیل فیبر، کاغذ، چسب، پلاستیک، و امثال آنها می‌گردد

  • کسب اطلاعات کافی درخصوص آلودگی محیط و منطقه قبل از احداث ساختمان
  • انتخاب مناطقی برای احداث ساختمان که در مسیر بادهای ملایم قرار دارند.
  • شناسایی آلوده کننده های مهم و تاثیر گذار بر مدارک

آلوده‌کننده‌های عمده عبارتند از: دود، گردوغبار معدنی، گردوغبار حاوی نمک (در کنار دریا)، سوخت بنزینی، اکسیژن، آب، دی‌اکسید گوگرد، اکسید نیتروژن، اُزُن، سولفید هیدروژن، آمونیاک، هیدروکربن‌ها، اسیدها، آلدئیدها، و پرواکسیدها (۶: ۱).

  • استفاده از فیلترهای مناسب در ورودی‌ها برای جلوگیری از نفوذ گازها و گردوخاک و انواع آلودگی‌های هوا
  • نصب تجهیزات مناسب و استاندارد مانند هواکش، تهویه مطبوع، و دستگاه‌های هواساز در داخل ساختمان برای رفع آلودگی‌های داخلی
  • حفاظت مدارک در لفاف، پوشه، و جعبه‌های مناسب

حفاظت در برابر آتش.

  • مناسب نبودن اسکلت فلزی به‌دلیل خطرات احتمالی آن در زمان وقوع آتش‌سوزی
  • در صورت به‌کارگیری اسکلت فلزی، پوشاندن تیرآهن‌ها با مواد و رنگ‌های ضدآتش
  • ساختن اسکلت بتونی ستون‌ها و کف‌ها از بتن مسلح
  • عدم اتصال قفسه‌ها به کف اتاق‌ها برای احتیاط در مقابل آتش‌سوزی
  • ساختن کف‌ها از صفحات سخت و یکپارچه  برای جریان پیدا نکردن آتش‌سوزی به طرف بالا
  • تفکیک فضای مربوط به نگهداری مدارک و محل کار کارکنان برای جلوگیری از سرایت آتش به مخازن
  • استفاده از دیوارها و درها و کف‌پوش‌های ضدحریق
  • ساختن دیوار ضدآتش برای مقاومت در برابر خمیدگی و انحنا
  • ساختن درهای ضد آتش برای ساختمان آرشیو (از دو تکه فولاد آب‌دیده تشکیل می‌شوند که لایه عایق گرما آنها را از یکدیگر جدا می‌کند. و در صورت وقوع حادثه حداقل یک‌ساعت در برابر گرما مقاومت می‌کنند)
  • خودداری از ساخت تالارهای وسیع (وسعت هر تالار باید حداکثر ۲۰۰مترمربع باشد.)
  • وجود دستگاه اعلام حریق
  • تجهیز مخازن به دستگاه‌های آتش خاموش‌کن دستی علاوه بر دستگاه اطفاء حریق خودکار

تخصیص فضا.

  • تفکیک مخازن از محل کار کارکنان
  • قرار گرفتن مخازن در ساختمان‌های مرتفع در طبقات پایین و محل کار کارکنان و کارگاه‌ها در طبقات بالا

حفاظت و نگهداری مواد کتابخانه ای








به منظور صیانت از مواریث مکتوب نخست باید به خطراتی که این آثار را تهدید می کنند اشراف یافت و قبل از هر چیز ماهیت و ترکیبات شیئی را که باید نگهداری شود شناخت. کتاب از دو قسمت تشکیل شده : اوراق کتاب و پوشش محافظ یا جلد کتاب که با رعایت به نکات زیر از حوادث احتمالی جلوگیری می شود. دشمنان مواد کتابخانه ای عیارتند از :
1- حوادث طبیعی مانند : آب (سیل)- آتش – زمین لرزه – جنگها
2- آسیبهایی که بر اثر اهمال انسان به کتاب وارد می شوند: به محض آن که کتابی به کتابخانه وارد می شود دستکاریهای بسیاری درآن انجام می شود مثلا به هنگام فهرست کردن کتاب یا برداشتن آن برای مطالعه ممکن است آگاهانه یا از روی بی توجهی به کتاب صدمه وارد شود. صحاف و مرمتگر: وصله کاریها و سرهم کردنهایی که با کاغذ یا مقواهایی که از خمیر چوب ساخته شده اند انجام می شود به مراتب بیش از گرد و غبار یا نور صدمه می زنند . موادی که از تخریب لیگنین موجود در خمیر مکانیکی تولید می شود اسیدی هستند . این اسیدیته به سرعت در مواد آلی که به مقوا یا کاغذ مالیده شده سرایت می کنند.
3- کنترل اوضاع و احوال اقلیمی مانند: دما- رطوبت نسبی – تهویه مطبوع
4- روشنایی: حفاظت کتب و اسناد از نور طبیعی و نورصنوعی بوسیله محدود کردن مدت روشنایی و تقلیل شدت نور و حذف شعاعهای زیانبار بوسیله پرده های پلاستیکی و شیشه های لعابدار خاکستری رنگ که در ساختمانهای جدید به کار می روند می توانند تا 50درصد از عبور نورهای مرئی جلوگیری کرده مقدار مشابهی از نورهای مضر را نیز تصفیه کنند.
5- کنترل کیفیت هوا: تصفیه هوا – تهویه – گردگیری :الف-" هوا" اکسیژن و بخار آب لازم را برای احتراق تخمیر هیدرولیز و اکسیده شدن کاغذ فراهم می آورد . همچنین مواد آلوده کننده ای مانند دی اکسید گوگرد – هیدروژن سولفوره – آمونیاک_ دی اکسید نیتروژن و ذرات جامد معلق در هوا را می توان نام برد . این ذرات شامل گرد و خاک – ذرات خاکستر – خاک و خاشاک – تکه های الیاف-نمک حاصل از آب دریا و مواد معطر منتشر شده توسط گیاهان نیز جزء ذرات معلق در هوا هستند.البته ذرات نمک موجود در هوا زیان چندانی برای کتابخانه ها –آرشیو ها و موزه ها ندارد مگر آنکه در مجارت دریا قرار گرفته باشند . نمک به سبب خاصیت جذب رطوبت مقادیر زیادی آب را در خود نگه می دارد و به رشد کپکها در ساختمانهایی که در مجاورت دریا و در معرض هوای آن هستند کمک می کنند . ب- تهویه: در انبارهای بزرگ بایگانی و مخازن کتابخانه ها جریان هوا از اهمیت بسیاری برخوردار است . بنابراین وجود یک سیستم موثر بادبزن برای جلوگیری از تشکیل کیسه های هوای راکد و برای آن که هوا به راحتی از میان قفسه ها جریان یابد ضروری است. ج- گردگیری: می توان گرد و غبار را با به حداقل رساندن تعداد درها و پنجره ها و با انجام رفت و روب منظم حل کرد . هر انبار بایگانی یا مخزن کتابخانه باید یک سرویس گردگیری در اختیار داشته باشد تا حد اقل یکبار در سال لای اسناد را به کمک جاروی مکنده (جاروی برقی) تمیز کنند . در واقع غبار روی اسناد و کتابها را نباید جا به جا کرد بلکه باید به کمک دستگاه مکنده کم قدرت زدود. بهتر است این کار در بهار که فصل شروع فعالیت انواع موجودات و حشرات است انجام رسد.
6- جانوران و حشرات موذی: از نظر کتابداران جانوران موذی دو گروهند : آنهایی که روی مواد کتابخانه ای زندگی می کنند و به آنها آسیب می رسانند و آنهایی که در نقاط تاریک و دور از دید و پستوهای ساختمانها زندگی می کنند وبا مساعد شدن محیط از مخفیگاه خود بیرون می آیند و به کتابها و دیگر مواد کتابخانه ای هجوم برده وبه داخل قفسه های کتاب –کشوها-کابینتها و ... راه می یابند.مهمترین این حشرات سوسک -بید –موریانه- شپش کتاب -کرم کتاب -زنبور و ساس هستند.و جانوران دیگری مانند موش خانگی –موش صحرایی – سگ آبی -خارپشت- سنجاب و خرگوش خسارات زیادی نیز به اموال می زند. همچنین کبوترها علاوه بر اینکه محیط را با فضولاتشان آلوده می کنند و حشرات بسیاری را در لابه لای پرهای خود به مکانهای مختلف می برند . آنها در کانالهای تهویه هوا- زیر طاقها – سوراخ دیوارها و هر جایی که بتوانند از جریان هوا در امان باشند لانه می کنند . این لانه ها منشا سرایت کرمهای کتاب از طریق هواکشها به داخل کتابخانه هستند. 7- قارچها : فراوانترین موجودات زنده هستند و در مکانهایی که مواد آلی وجود داشته باشد و شرایط رشد و نموشان فراهم باشد رشد می کنند. این گیاهان از نظر ساختار با یکدیگر تفاوت دارند ولی وجه مشترک آنها فقدان کلروفیل(سبزینه) در آنهاست .
8- اسید ها: اسید دشمن بزرگ کتابخانه ها و آرشیو هاست . به دلیل اینکه اسید از راههای بسیاری وارد کتابخانه می شود و هیچ کتابخانه ای از آسیب این دشمن خطرناک در امان نیست سایر دشمنان مواد کتابخانه ای به آسانی قابل تشخیص هستند و حتی اغلب آنها را پیش ازآنکه آسیبی به مواد برسانند می توان نابود کرد ولی اسیدی شدن کاغذ و چرم غالبا قبل از آنکه متصدیان مربوط از آن آگاه شوند اثر خود را بر جای می گذارند.
منابع : کتاب راهنمای حفاظت نگهداری و مرمت کاغذ( نوشته آن لیه ناردی – فیلیپ وان دم- ترجمه ابوالحسن سروقد مقدم و همچنین از کتاب حفاظت و نگهداری مواد کتابخانه ( ترجمه و تالیف بابک پرتو )