مجله كتابداري
Vol. 43, No. 49, Spring & Summer
سال چهل و سوم، دفتر چهل و نهم2009, PP.175-195
177- بهار و تابستان 1388 ،ص 195بررسي ميزان تناسب مجموعه منابع اطلاعاتي كتابخانه مركزي دانشگاه علوم
پزشكي همدان با نيازهاي جامعه استفادهكننده
حسين وكيليمفرد
vakili@umsha.ac.ir
؛ عضو هيأت علمي دانشگاه علوم پزشكي همدانمحمدرضا اميري
m.r.amiri@umsha.ac.ir
؛ عضو هيأت علمي دانشگاه علوم پزشكي همدان
چكيده
هدف
: هدف اين تحقيق تعيين ميزان تناسب مجموعه منابع اطلاعاتي كتابخانه مركزي دانشگاهعلوم پزشكي همدان با نيازهاي جامعه استفاده كننده است
.روش
: در اين پژوهش از روش پيمايشي - توصيفي استفاده شده و ابزار گردآوري اطلاعاتپرسشنامه است
. جامعه پژوهش شامل كليه اعضاي استفاده كننده از كتابخانه مركزي دانشگاهعلوم پزشكي همدان مي باشد، كه از بين آن ها يك نمونه آماري
345 نفري بصورت تصادفيجهت انجام پژوهش انتخاب شدند
.40
درصد مراجعه كنندگان به كتابخانه مركزي، / يافتهها: نتايج پژوهش نشان مي دهد كه 9جهت دسترسي به منابع اطلاعاتي مورد نياز خود
"اغلب اوقات" از اين كتابخانه استفاده مي35
درصد جامعه استفاده كننده از كتابخانه مركزي دانشگاه ، ميزان تناسب كتابهاي / كنند. 1فارسي موجود با نيازهاي اطلاعاتي خود را در حد
"زياد" ارزيابي نموده اند.. مهمترين عوامليكه در افزايش تناسب بين مجموعه منابع اطلاعاتي و نيازهاي استفاده كنندگان كتابخانه موثر
بودهاند عبارتند از
: روزآمد بودن منابع، تهيه منابع در موضوعات مختلف، توجه به درخواستهاياستفاده كنندگان، تهيه راهنماي استفاده از منابع جديد و تهيه انواع منابع به شكل الكترونيك
.واژههاي كليدي
: دانشگاه علوم پزشكي همدان، كتابخانه مركزي، تناسب مجموعه، نيازهاي اطلاعاتيمقدمه
كتابخانههاي دانشگاهي به عنوان بخشي از نظام آموزش عالي، پايگاه اصلي
ارائه اطلاعات مورد نياز اعضاي هيأت علمي و دانشجويان محسوب ميشوند و
نقشي بسيار مهم در گردآوري و انتقال اطلاعات علمي ايفا ميكنند
. سالانه حجمانبوهي از مدارك و اطلاعات، با صرف هزينههاي سنگين، گردآوري، آمادهسازي،
سازماندهي و در پايگاههاي اطلاعاتي دستي و ماشيني ذخيره مي گردد و براي
تهيه اين مدارك و اطلاعات، هزينه هاي ارز ي و ريالي زيادي صرف شده و
هزينههاي مضاعفي نيز براي نگهداري و حفاظت از آنها منظور ميشود
. از اينرو، فراهم كردن امكان دسترسي مستقيم كاربران به اطلاعات و تأكيد بر نيازهاي
اطلاعاتي آنان، از مهمترين مسائلي است كه لازم است شالوده كتابخانهها و مراكز
اطلاعرساني بر آن استوار گردد
(گيلوري، 1374 ، ص 65 ). بنابراين، كتابخانهها وبهويژه كتابخانهها و مراكز اطلاعرساني دانشگا هي، به منظور تحقق اهداف و
رسالتهاي خود ناگزير از داشتن مجموعهاي توانمند هستند كه بتوانند
پاسخگوي نيازهاي جامعه استفادهكننده باشند
. براي د اشتن چنين مجموعه اي،ميبايست كم و كيف مجموعه و خدمات ارائه شده مورد ارزيابي قرار گرفته و
نقاط قوت و ضعف آن مشخص شود
.بيان مسئله
نقش كتابخانههاي دانشگاهي در فرآيند آموزش و پژوهش و ارتقا ي سطح
علمي و فرهنگي جامعه دانشگاهي كاملاً شناخته شده است
. اين كتابخانه ها ،پايگاه اصلي ارائه اطلاعات مورد نياز به مراجعين خود و به وي ژه دانشجو يان و
اساتيد محسوب ميشوند
. جامعه استفادهكننده كتابخانههاي دانشگاهي ، نيازهايمختلفي دارند كه از آخرين انتشارات در زم ينه موضوعي و رشته علمي آنان
گرفته تا منابع مختلف غير موضوعي براي پر كردن اوقات فراغت و ارتقاي سطح
فرهنگي، اجتماعي و اطلاعاتي آنان را شامل ميشود
. بنابراين، كتابخانهها و مراكزاطلاعرساني دانشگاهي براي ايفاي نقش خود ، بايد مجموعه اي متناسب با
نيازهاي جامعه استفادهكننده خود داشته باشند و همواره مجموعه خود را با فراهم
كردن منابع اطلاعاتي جديد، پويا كرده و رضايت جامعه استفاده كننده را فراهم
نمايند
.اما كتابخانهها و بهويژه كتابخانههاي دانشگاهي، از يك طرف با مشكلاتي از
قبيل افزايش حجم انتشارات، كاهش بودجه، محدوديت فضا و روند رو به رشد
قيمت منابع اطلاعاتي روبرو هستند و از طرف ديگر رفع نيازها و تأمين رضا يت
استفادهكننده از كتابخانه و مركز اطلاعرساني محور اصلي وجودي آن واحد تلقي
ميشود و همه تلاشها و سرمايهگذاريها براي احداث كتابخانه ها و مراكز
اطلاعرساني و تهيه منابع مختلف، به منظور ارائه خدمات بهتر به مراجعه كنندگان
است
(مرادي مقدم، 1384 ). رانگاناتان به كتابخانهها به عنوان موجوداتي رشديابنده، و به استفادهكنندگان به منزله هسته مركزي كليه فعالي تهاي كتابخانه اي
مينگرد و بر اين اصل تأكيد ميكند كه همه تلاشها بايد در جهت برآوردن ني از
.(
استفادهكنندگان صورت پذيرد(ساها، 1373هر چند پيشرفتهاي فناوري اطلاعات در جهت كاهش برخي از مشكلات
فوقالذكر به مدد كتابخانهها آمدهاند، اما هنوز مشكلاتي نيز وجود دارند كه براي
به حداقل رساندن اين مشكلات، بايد كتابخانهها و مراكز اطلاعرساني نيازهاي
اطلاعاتي استفادهكنندگان و منابع علمي خود را همواره مورد بررسي قرار دهند تا
منابع مورد نياز براي مطالعه، آموزش و پژوهش را فراهم نمايند
(عبادالله عموقين،.(1380
كتابخانه مركزي دانشگاه علوم پزشكي همدان در مركز مجتمع دانشگاه قرار
داشته و با توجه به عدم وجود كتابخانه در دانشكدههاي پزشكي و پي راپزشكي ،
نقش مهمي در ارائه منابع و خدمات اطلاعاتي در دانشگاه ايفا مي نماي د
. لذا باتوجه به مطالب فوق و از آنجا كه هدف كتابخانه برآوردن انتظارات مراجعه
-كنندگان است، پژوهش حاضر، ميزان تناسب مجموعه منابع كتابخانه مركزي
دانشگاه علوم پزشكي همدان با نيازهاي جامعه استفادهكننده را بررسي مينمايد تا
با مشخص شدن نظرات استفادهكنندگان و نقاط قوت و ضعف مجموعه در تأمين
نيازهاي اطلاعاتي آنان، برنامهريزي و اقدامات لازم براي رس يدن به وضعيت
مطلوب صورت پذيرد
.هدف و فايده پژوهش
هدف اين پژوهش، تعيين مي زان تناسب مجموعه منابع اطلاعاتي كتابخانه
مركزي دانشگاه علوم پزشكي همدان با نيازهاي جامعه استفادهكننده است
. نتا يجاين تحقيق ميتواند با مشخص نمودن مي زان تناسب مجموعه منابع اطلاعا تي
مذكور با نيازهاي استفادهكنندگان، مشخص نمودن نقاط قوت و ضعف مجموعه
و تعيين نيازهاي استفاده كنندگان كتابخانه مركزي، برنامهريزان و مسئولان امر را
در مصرف بهينه بودجه تخصيص يافته، تهيه و گردآوري منابع اطلاعاتي مناسب
به منظور افزايش تناسب بين مجموعه منابع اطلاعاتي و نيازهاي استفادهكنندگان
و ارائه خدمات مطلوبتر، ياري نمايد
روش و جامعه پژوهش
در اين
پژوهش از روش پيمايشي استفاده شده است. جامعه پژوهش شامل كليهاعضاي استفادهكننده از كتابخانه مركزي دانشگاه علوم پزشكي همدان است كه
مجموعاً شامل
3440 نفر ميباشند كه از بين آنها با استفاده از نمونهگيريتصادفي، حجم نمونهاي معادل
345 نفر تعيين شد.ابزارگردآوري اطلاعات و روش تجزيه و تحليل
براي جمعآوري دادهها، از پرسشنامهاي با
17 پرسش ( 14 پرسش بسته و 3پرسش باز
) استفاده شد. پرسشنامهها با مراجعه حضوري به كتابخانه و پس ازتوجيه پاسخدهندگان توزي ع و جمع آوري شدند
. اطلاعات استخراج شده ازو روش آمار توصيفي تجزي ه و
SPSS پرسشنامهها با استفاده از نرم افزار آماريتحليل شده است
پرسشهاي پژوهش
-1
جامعه مورد بررسي، چه ميزان از كتابخانه مركزي دانشگاه استفاده مي -نمايند؟
-2
افراد مورد بررسي، چه ميزان به هر ي ك از انواع منابع اطلاعاتي دركتابخانه مركزي نياز دارند؟
-3
افراد مورد بررسي، چه ميزان تنوع موضوعي منابع اطلاعاتي موجود دركتابخانه مركزي را متناسب با نيازهاي خود ميدانند؟
-4
منابع اطلاعاتي موجود در كتابخانه مركزي ، چه م ي زان پاسخگوينيازهاي استفادهكنندگان ميباشند؟
-5
چه عواملي در افزايش تناسب بين منابع اطلاعاتي و نيازهاي جامعهاستفادهكننده مؤثرند؟
كتابخانه مركزي دانشگاه علوم پزشكي همدان
كتابخانه مركزي دانشگاه علوم پزشكي همدان در سال
1364 با تصويب قانونجداسازي دانشگاههاي علوم پزشكي از وزارت علوم ، تحقيقات و فن آوري، از
كتابخانه دانشگاه بوعلي سيناي همدان منفك و با انتقال كتب و منابع علوم
پزشكي به اين دانشگاه در فضايي به وسعت
2000 متر مربع و متشكل از بخش -هاي مختلف تأسيس و بهطور رسمي فعاليت خود را شروع كرده است
. كتابخانهمركزي در مجتمع دانشگاه قرار داشته و با توجه به عدم وجود كتابخانه دانشكده
-اي در دانشكدههاي پزشكي و پيراپزشكي، نقش بس يار مهمي در ارائه خدمات
اطلاعاتي به استادان و دانشجو يان ايفا مي نماي د
. در حال حاضر ، مجموعهكتابخانه به صورت باز اداره ميشود
. مجموعه منابع كتابخانه با استفاده از سيستم،
(LC) و كتابخانه كنگره (NLM) ردهبندي كتابخانه ملي پزشكي امريكافهرستنويسي و ردهبندي شده و اطلاعات منابع علمي با استفاده از نرم افزار
جامع كتابخانهاي پارس آذرخش، ذخيره و قابل جستجو ميباشند
. تا زمان انجامتحقيق حاضر، تعداد كل كتابهاي فارسي موجود در كتابخانه
29320 جلدتعداد كل كتابهاي لاتين
16224 جلد و تعداد كل كتابهاي مرجع 3607 جلداست
. از سال 1386 ، مجلات فارسي صرفاً بهصورت الكترونيك و در قالب بانكاطلاعات نشريات فارسي كشور
(فهرستگان) تهيه و از طريق شبكه در دسترسميباشد
. تعداد مجلات لاتين چاپي كتابخانه 82 عنوان و تعداد كل مجلات لات ينالكترونيك
5375 عنوان ميباشد كه در قالب كتابخانه ملي ديجيتال علوم پزشكيElsevier, Blackwell, Ovid, و پايگاههاي اطلاعاتي مختلف از جمله
قابل دسترس ميباشند
. تعداد پاياننامه هاي موجود Proquest, MD Consultدر كتابخانه
1877 عنوان، گزارش طرحهاي تحقيقاتي 473 عنوان و سي ديها وفيلمهاي آموزشي بيش از
920 عنوان ميباشند.پيشينه پژوهش در ايران
ملكي نوجه دهي
( 1373 ) در تحقيق خود در خصوص بررسي نظراتدانشجويان در مورد خدمات كتابخانه هاي دانشگاه شه يد بهش تي، دريافت كه
موارد مختلفي مانند روزآمد بودن نشريات، توان كتابخانه در ارتقاي سطح علم ي
دانشجويان، تهيه كتب مورد نياز، دستيابي به منابع از طري ق مراجعه مستق يم به
قفسه هاي كتابخانه و وجود نسخ متعدد از كتب توصيه شده توسط اساتيد در اكثر
كتابخانه ها، رضايت خاطر دانشجويان را به همراه نداشته است
. يكي از مهمتر ينپيشنهادهاي ارائه شده توسط دانشجويان، افزايش منابع علمي روزآمد بوده است
.يافتههاي تحقيق منصور قناعي
( 1373 ) نشان داد كه بيشتر ين مي زان استفادهدانشجويان از مجموعههاي كتابخانه مركزي، مربوط به استفاده از مجلات علم ي
و تخصصي داخلي است
. بهكارگيري كتابداران متخصص و كادر قو ي، روزآمدكردن مجموعه و استفاده از تكنولوژي هاي جديد مانند كامپيوتر با توجه به ني از
سيستم و امكانات موجود جهت افزايش استفاده از كتابخانه مركزي پيشنهاد شده
است
.صياميان
( 1378 ) دريافت كه ارتباط معناداري بين روزآمد بودن مجموعه منابعاطلاعاتي و گرايش بيشتر دانشجو يان در استفاده از آنها وجود دارد و جهت
استفاده بهينه از نشريات و منابع پزشكي موجود و پا يگاه اطلاعاتي مدلا ين،
برگزاري دورههاي آموزشي ضروري است
.صفري راد
( 1379 ) در تحقيق خود در خصوص نيازهاي اطلاعاتي دانشجو يانتحصيلات تكميلي دانشگاه شيراز و نقش كتابخانه ها در تأمين اين نيازها، دريافت
كه مهمترين عوامل عدم دسترس ي به اطلاعات ، محدود بودن ساعات كار
كتابخانه ها، محدود بودن امكانات جهت دريافت اطلاعات از خارج و موجود
نبودن منبع اطلاعاتي در كتابخانه مي باشد
. دانشجو يان تحص يلات تكميل ي بهمنظور جستجوي اطلاعات از هر دو منبع چا پي و رايانه اي استفاده م ي كنند
.همچنين، دانشجويان مورد بررسي، نقش كتابخانههاي دانشكدهها را از نظر تأ مين
نيازهاي اطلاعاتي خود، بين متوسط و كم ارزيابي كردهاند
.نتايج تحقيق عبادالله عموقين
( 1380 ) نشان داد كه مهمترين انگيزه و هدفپاسخگويان از جستجوي اطلاعات، انجام كارهاي پژوهشي، انتشار آثار علمي و
انجام پروژه هاي درسي م يباشد
. همچنين، يافته ها نشان داد كه در تأمين نيازهاياطلاعاتي پاسخگويان، كتابخانه هاي دانشكده ها مهمترين نقش را دارند و پس از
آن دانشجويان از كتابخانه مركزي دانشگاه جهت تأمين نيازهاي اطلاعاتي خود
استفاده مي كنند
.يافتههاي تحقيق قرباني
( 1380 ) نشان داد كه بين اولويت نيازهاي اطلاعاتيدانش آموزان و توانايي مجموعه منابع كتابخانه هاي دبيرستاني در برآوردن اين
نيازها، همخواني وجود ندارد
.پژوهش مراديمقدم
( 1384 ) نشان داد كه منابع اطلاعاتي موجود دركتابخانههاي دانشگاه شهيد چمران اهواز، با نيازهاي اطلاعاتي اعضاي هيأت
علمي همخواني چنداني ندارد
. ميزان همخواني در اكثر موارد "كم" و يا حداكثر"
متوسط" بوده است و بنابراين منابع و خدمات كتابخانهها نتوانسته نيازهاياطلاعاتي آنها را تأمين كند
.يافتههاي پژوهش محمدي و دوستدار
( 1387 ) نيز حاكي از آن است كهكتابخانه مركزي دانشگاه امام صادق
(ع) نتوانسته به بيش از 50 درصد نيازهاياطلاعاتي دانشجويان تحصيلات تكميلي پاسخ دهد
. عواملي همچون بهروز نبودنمنبع اطلاعاتي، محدوديت ساعات كار كتابخانه، عدم توجه به انتشارات علمي،
عدم توجه به انتشارات الكترونيكي، عدم توجه به خواستهاي دانشجويان و
...،در اين امر دخيل بودهاند
.پيشينه پژوهش در خارج از كشور
در تحقيق مك كارتي
1 1995 ) موضوعات اثربخشي و كارآمدي منابع، دلايل )رضايت يا نارضايتي استفاده از كتابخانه و عوامل مؤثر بر بهبود كارايي استفاده از
منابع، مورد بررسي قرار گرفت
. بر اساس يافتههاي پژوهش، 86 درصددانشجويان ايجاد امكان دسترسي مستقيم به منابع و سيستم باز را توصيه نموده
-اند
.1998 )
، به بررسي بخش امانت كتابخانههاي دانشگاهي و نقش آنها در ) يانگ 2تأمين نيازهاي اطلاعاتي استفادهكنندگان پرداخت
. او بيان ميكند كه فقر مجموعهمنابع اطلاعاتي و ناتواني آن در برآوردن نيازهاي مراجعان، عامل اصلي نارضايتي
جامعه استفادهكننده ميباشد
.1999 )
نشان داد كه همه دانشجويان مورد بررسي، ) نتايج تحقيق موگان 3صرفنظر از رشته تحصيلي، نسبت به آنچه كه انتظار ميرود از منابع محدودتري
استفاده ميكنند
.2005 )
در مقاله خود ذكر ميكند كه ارزيابي مجموعه، در خصوص ) اجي 4آنچه كه هست، آنچه كه مورد نياز است و حتي اينكه تا چه اندازه به اهداف
مجموعهسازي دست يافتهايم، اطلاعات كاملي در اختيار كتابداران و اطلاعرسانان
قرار ميدهد
. بررسي مجموعه و تناسب آن با نيازهاي استفادهكنندگان ميتواندباعث مديريت مطلوب منابع مالي و انتخاب و تهيه شكل مناسب منابع اطلاعاتي
شود
.تجزيه و تحليل يافته هاي پژوهش
در اين قسمت، يافتههاي استخراج شده از پرسشنا مههاي پژوهش در قالب
جداول آماري ارائه و مورد بررسي قرار ميگيرند
.57
درصد استفاده كنندگان از كتابخانه / داده هاي جدول 1، نشان مي دهد كه 141
درصد استفاده كنندگان را مردان تشكيل مي / مركزي دانشگاه را زنان و 2دهند
نتيجه گيري
خدمات كتابخانهها و مراكز اطلاعرساني، ارتباط نزديك و تنگاتنگي با جامعه
استفادهكننده از آنها دارند به عبارت ديگر كه اهميت وجود اين گونه مراكز، به
خدمات آنها و ميزان پاسخگويي به نيازهاي اطلاعاتي مراجعان و رضايت آنان
وابسته است
. در واقع، چكيده و عصاره تمامي خدمات كتابخانهها و مراكزاطلاعرساني، عرضه اطلاعات به جامعه استفادهكننده است
.بررسي و بازنگري در مجموعه منابع اطلاعاتي و اهميت دادن به نظرات و
خواستههاي استفادهكنندگان، اصل مهم هر نظام اطلاعرساني موفق به شمار مي
-آيند و هر كتابخانه و مركز اطلاعرساني بدون در نظر گرفتن نقش استفادهكننده،
نميتواند رسالت خود را به نحو كامل به انجام برساند
. نظام اطلاعاتي با هدفنهايي برآورده ساختن نيازهاي استفادهكنندگان، سازمان مييابد و تمامي فعاليت
هاي آن اعم از خدمات، دستاوردها و مجموعه عملكردها، در جهت رسيدن بهاين هدف صورت ميگيرد
.كتابخانه دانشگاهي، بهويژه كتابخانه مركزي دانشگاه، به عنوان مهمترين منبع
اطلاعاتي آموزشي و پژوهشي جامعه علمي خود، بايد مجموعهاي متوازن،
سازمانيافته و جامع در رشتههاي مربوط و هماهنگ با اهداف و برنامههاي
دانشگاه فراهم آورد
. اين مجموعه بايد حاوي تازهترين اطلاعات و مداركموجود در اشكال مختلف چاپي يا غير چاپي باشد
.با بررسي نظرات و ديدگاههاي استفادهكنندگان در خصوص تناسب مجموعه
با نيازهاي اطلاعاتي آنان، بهويژه در كتابخانههاي دانشگاهي، ميتوان نقاط قوت
و ضعف را مشخص نمود و مجموعهاي مناسب و نزديك به معيارهاي علمي
پذيرفته شده، تدارك ديد و گام مهمي در راستاي تحقق اهداف علمي، آموزشي و
پژوهشي برداشت
. پژوهش حاضر تلاشي در اين راستا ميباشد. در ذيل بهبررسي خلاصه نتايج پژوهش ميپردازيم
:42/6
درصد افراد استفادهكننده از كتابخانه مركزي دانشگاه، در محدوده سني57
درصد استفادهكنندگان از كتابخانه مركزي دانشگاه / 18-22 سال قرار دارند. 174
درصد / 41 درصد استفادهكنندگان را مردان تشكيل مي دهند. 2 / را زنان و 212
درصد استفاده- / استفادهكنندگان از كتابخانه مركزي دانشگاه، دانشجو و 5كنندگان نيز عضو هيأت علمي دانشگاه ميباشند
. اين امر نشانگر لزوم توجهبيشتر به تهيه متون درسي، آموزشي و ساير منابع مورد نياز دانشجويان در رشته
-هاي مختلف مي باشد
.40
درصد مراجعهكنندگان / در پاسخ به پرسش 1 پژوهش، ميتوان گفت كه 9به كتابخانه مركزي، جهت دسترسي به منابع اطلاعاتي مورد نياز خود
"اغلب30
درصد افراد مورد بررسي نيز / اوقات" از اين كتابخانه استفاده ميكنند. 1"
گاهي" از كتابخانه مركزي استفاده ميكنند. بطور كلي، ميتوان گفت ضرورتتوجه و برنامهريزي به منظور سوق دادن استفادهكنندگان و بهويژه دانشجويان به
مراجعه به كتابخانه و استفاده بيشتر از منابع آن، كاملاً محسوس ميباشد
.در پاسخ به پرسش
2 پژوهش، ميتوان گفت كه به ترتيب، 935
درصد و 38 درصد استفادهكنندگان از كتابخانه / 36 درصد، 7 / درصد، 8مركزي دانشگاه، به كتابهاي فارسي ، كتاب هاي انگل يسي، مجلات فارسي،
مجلات انگليسي و پايگاههاي اطلاعاتي موجود در اين كتابخانه، در حد
"
متوسط" نياز دارند. در خصوص ساير منابع ني ز، مي زان ني از بيشتر ين درصداستفادهكنندگان در حد متوسط و كم ميباشد
. طبق به نظر اجي ( 2005 )، فقرمجموعه منابع اطلاعاتي و ناتواني آن در برآوردن نيازهاي مراجعان، عامل اصلي
نارضايتي و استفاده كم مراجعان ميباشد
. علت اصلي نتيجهگيري فوق را نيز مي-توان عدم توجه كافي به درخواستها و نظرات استفادهكنندگان در مجموعهسازي
دانست
.41
درصد استفاده كنندگان از / در پاسخ به پرسش 3 پژوهش، ميتوان گفت 7كتابخانه مركزي دانشگاه، ميزان تناسب بين تنوع موضوعي كتاب هاي فارسي
موجود در اين كتابخانه با نيازهاي خود را، در حد
"متوسط" ميدانند. به ترتي ب،34
درصد از افراد مورد بررسي، / 43 درصد و 2 / 42 درصد، 2 / 37/1 درصد، 6ميزان تناسب بين تنوع موضوعي كتابهاي انگليسي، مجلات فارسي، مجلات
انگليسي و پايگاههاي اطلاعاتي خر ي داري شده با نيازهاي خود ر ا، در حد
"
متوسط" ارزيابي نمودند. بطور كلي، در تمامي انواع منابع اطلاعاتي ، بيشتر يندرصد استفادهكنندگان، مي زان تناسب ب ين تنوع موضوعي منابع اطلاعاتي و
ارزي ابي نموده اند كه ا ي ن امر ، نيازمند
« كم » و يا « متوسط » ، نيازهاي خود رابازنگري در امر مجموعهسازي منابع كتابخانه مركزي دانشگاه و تهيه منابع جدي د
و متنوعتر در موضوعات مختلف مورد نياز و توجه به نظرات استفادهكنندگان به
منظور افزايش ميزان تناسب بين منابع اطلاعاتي و نيازهاي مراجعان و پاسخگويي
به نيازهاي آنان ميباشد
.35
درصد جامعه استفاده - / در پاسخ به پرسش 4 پژوهش، ميتوان گفت كه 1كننده از كتابخانه مركزي دانشگاه، ميزان پاسخگويي كتابهاي فارسي موجود به
نيازهاي اطلاعاتي خود را در حد
"زياد" ارزيابي نموده اند . به ترتيب، 332
درصد، 31 درصد و 29 درصد از استفادهكنندگان كتابخانه مركزي ، / درصد، 5ميزان پاسخگويي كتابهاي انگليسي، مجلات فارسي، مجلات انگليسي و پايگاه
-هاي اطلاعاتي موجود به نيازهاي خود را در حد
"متوسط " ارزي ابي نموده اند .بطور كلي، در تمامي انواع منابع اطلاعاتي، به استثناي كتابهاي فارسي، بيشترين
درصد استفادهكنندگان، ميزان پاسخگويي منابع اطلاعاتي به نيازهاي خود را،
ارزيابي نموده اند
. صفر ي( 1379 )، مرادي مقدم ( 1384 ) و « كم » و يا « متوسط »محمدي و دوستدار
( 1387 ) نيز در پژوهشهاي خود به نتا يج مشابهي دستيافتهاند
.77
درصد از جامعه / در پاسخ به پرسش 5 پژوهش، مي توان گفت كه 7استفادهكننده از كتابخانه مركزي دانشگاه،
"روزآمد بودن منابع" را از عوامل مؤ ثردر افزايش تناسب بين منابع و نيازهاي اطلاعاتي خود دانسته اند
. سپس ، سا يرعوامل از جمله
: تهيه منابع در موضوعات مختلف، افزايش دسترسي به اينترنت وتوجه به درخواستهاي استفادهكنندگان در افزايش تناسب بين منابع و نيازهاي
اطلاعاتي مؤثر ميباشند
. ملكي نوجه دهي ( 1373 )، منصور قناعي ( 1373 ) ومحمدي و دوستدار
( 1387 ) نيز در پ ژوهش خود، بر عوامل ياد شده در بالا وهمچنين دريافت نظرات دانشجويان و اساتيد در تهيه منابع كتابخانه تأكيد نموده
-اند
. دقت و توجه به اين عوامل، ضمن افزايش ميزان تناسب بين مجموعه منابع ونيازهاي اطلاعاتي، باعث افزايش ميزان رضايت استفادهكنندگان و استفاده بهينه از
منابع اطلاعاتي كتابخانه خواهد شد و اين به معني تحقق اهدافي است كه همه
كتابخانهها و مراكز اطلاعرساني به دنبال آن هستند
.پيشنهادها
1.
ارزيابي مجموعه منابع اطلاعاتي در فواصل دورهاي به منظور بهرهگيريحداكثر از بودجه موجود و تهيه منابع اطلاعاتي متناسب با نياز استفادهكننده؛
2.
تهيه كتابها، مجلات، پايگاههاي اطلاعاتي و ساير منابع علمي در همه رشته-هاي موجود در دانشگاه و متنوع بودن منابع اطلاعاتي؛
استفاده از نظرات جامعه استفادهكننده
(اعضاي هيأت علمي، دانشجويان،محققان، كارشناسان و
... ) در زمينه ارزيابي و خريد انواع منابع اطلاعاتي علمي.4.
افزايش امكانات استفاده از اينترنت و پايگاههاي اطلاعاتي علمي در كتابخانهمركزي دانشگاه؛
5.
تهيه و ارائه منابعي كه شكل الكترونيكي آنها وجود دارد يا در دسترس استبه شكل الكترونيك، از قبيل مجلات الكترونيك، كتابهاي الكترونيك و پايگاه
-هاي اطلاعاتي مختلف
.6.
بازبيني و حذف هر ساله منابع قديمي، فرسوده و بلااستفاده و تهيه منابعاطلاعاتي روزآمد و پراستفاده جهت غنيسازي و افزايش كارايي مجموعه
.7.
استفاده از فارغالتحصيلان مجرب كتابداري و اطلاعرساني پزشكي در كليهبخشهاي كتابخانه مركزي دانشگاه
.8.
راهنمايي مراجعان و استفادهكنندگان از كتابخانه مركزي دانشگاه در خصوصيافتن و استفاده از منابع كتابخانه مركزي، به وسيله تهيه بروشورها و راهنماها و
همچنين راهنمايي كتابدار و اطلاعرسان
.پينوشتها
1
. Mc Carthy2
. Young3
. Maughan4
. Ageeمنابع
.114-105 :(12)
ساها، كارنا ( 1373 ). بررسي رفتار استفادهكنندگان. فصلنامه پيام كتابخانه، 4صفري راد، فاطمه
( 1379 ). بررسي نيازهاي اطلاعاتي دانشجويان تحصيلات تكميلي دانشگاه شيراز ونقش كتابخانه ها در تأمين اين نيازها
. پاياننامه كارشناسي ارشد كتابداري و اطلاعرساني،دانشگاه شيراز
.صياميان، حسن
( 1378 ). بررسي ميزان علاقمندي و استفاده دانشجويان از كتابخانههاي دانشكدهاي.74-69 :(4)
دانشگاه علوم پزشكي مازندران (ساري). فصلنامه كتاب، 10عبادالله عموقين، جعفر
( 1380 ). بررسي نيازهاي دانشجويان تحصيلات تكميلي دانشگاه تبريز به منابعاطلاعاتي و نقش كتابخانه هاي دانشگاه در تأمين آن نيازها
. پاياننامه كارشناسي ارشد كتابداريو اطلاعرساني، دانشگاه شيراز
.قرباني، ولي
( 1380 ). بررسي نيازهاي اطلاعاتي دانش آموزان دبيرستاني شهر مشهد و ارزيابي توانايي.44-27 :(1)
مجموعه كتابخانهها در برآوردن اين نيازها. فصلنامه كتابداري و اطلاع رساني، 4.85-69 :( 3
و 4 ) گيلوري، عباس ( 1374 ). اطلاعرساني و تغيير خدمات مرجع. فصلنامه كتاب، 6محمدي، كورش؛ دوستدار، يحيي
( 1387 ). نقش كتابخانه مركزي دانشگاه امام صادق (ع) در تأمين.202-175
،(48) نيازهاي اطلاعاتي دانشجويان تحصيلات تكميلي آن دانشگاه. كتابداري، 42مرادي مقدم، حسين
( 1384 ). بررسي ميزان رضايت از كتابخانههاي مركزي دانشگاه شهيد چمران و.158-145 :(1)
علوم پزشكي اهواز. فصلنامه كتاب، 16ملكي نوجه دهي، مجيد
( 1373 ). بررسي نظرات دانشجويان در مورد خدمات كتابخانه هاي دانشگاه73 .
پاياننامه كارشناسي ارشد كتابداري و اطلاع- - شهيد بهشتي در نيمسال دوم تحصيلي 72رساني، دانشگاه تهران
.منصورقناعي، جمشيد
( 1373 ). بررسي نظرات دانشجويان كارشناسي ارشد و دكتري درباره دلايل وچگونگي استفاده از كتابخانه مركزي دانشگاههاي تربيت مدرس، تهران و شهيد بهشتي
. پايان-نامه كارشناسي ارشد كتابداري و اطلاعرساني، دانشگاه تهران
.References
Agee, J. (2005). Collection evaluation: A foundation for collection
development.
Collection Building, 24(3):92-95.Mc Carthy, C.A. (1995). Student perceived effectiveness using the university
library.
College and research libraries, 56(3):120-128.Maughan, P. (1999). Library Resources and Services: A Cross-Disciplinary
Survey of Faculty and Graduate student use and satisfaction.
Thejournal of Academic Librarianship
, 25(5):345-366.Young, B. (1998). Circulation service- is it meeting the user’s needs?
The