|
۲) حركت متقابل ، مرحله دوم
مرحلهٔ اقدام و حركت متقابل در برنامه ریزی برای پیشگیری از سوانح عبارت است از این كه : چه چیزهایی در طرح این برنامه در نظر گرفته شده و چگونه می توان آن برنامهٔ را با زمان مطابقت داد؟ این مرحله نیز همانند مرحلهٔ اول بخشی از حفاظت پیشگیرانه یا حفاظت بازدارنده از مخاطرات است ، زیرااین مرحله مربوط است به قرار دادن مكانیزمهایی در جایگاه مناسب خود، كه اگر دقیقاً انجام گیرد، ازفرسایش و پوسیدن مواد، بیشتر از آنچه كه مستقیماً بر اثر آتش سوزی و سیل روی می دهد، پیشگیری خواهد كرد.
فعالّیتهای عمده ای كه در این مرحله باید انجام گیرد عبارتند از: تشكیل تیم حركت متقابل در سوانح ،كه اعضاء آن آموزش دیده در مواقع اضطراری آماده باشند؛ گردآوری اسناد و مداركی مانند نقشهٔ طبقات ساختمان كتابخانهٔ ، فهرستی از اسامی كاركنان كتابخانه ، نشانی منزل و شمارهٔ تلفن آنها،فهرستی از تامین كنندگان تجهیزات ، مواد و وسایلی مانند جعبه ، كاغذ روزنامه و موتور برِ كه در مواقع اضطراری موردنیاز می باشند. و همچنین ترتیب دادن امكان دسترسی به دستگاههای انجماد؛ایجاد مكانیزمی برای فراهم ساختن منابع مالی برای نیازهای ضروری ؛ اتخّاذ روش هایی برای اطمینان از اینكه در صورت وقوع سانحه ، خسارات به حداقل رسیده است مانند: مكانیزمی كه بتواند وسایل را از كف اطاِها بالاترنگهدارد، اطمینان از اینكه قفسه ها دارای پوشش و محافظی هستند كه در موقع پاشیدن آب محفوظ خواهند ماند؛ و البته برنامه مبارزه با سوانح باید دائما مورد بررسی قرار گیرد.
گام اول این است كه : تیمی از كاركنان را برای اقدام متقابل در برابر سوانح تشكیل داد. این تیم بایداطلاعات كافی از مجموعه مواد و تجهیزات كتابخانه داشته و از فعالیتهای جاری كتابخانه نیز مطلّع باشد.بعضی از اعضاء این تیم باید تجربیّات كافی داشته باشند تا هنگام بروز سوانح بتوانند تصمیمات جدّی بگیرند. اعضاء تیم باید در موقعّیت ها و شرایط سخت خونسردی و آرامش خود را حفظ كنند (البته تصمیم گیری در این مورد پیش از وقوع سانحه ،كاری مشكل است ) زیرا این تصمیمات سریع و آنی تأثیرمهمی در نجات وسایل و مواد از محل سانحه دارد. عقل سلیم شاید مهمترین خصیصه است .
این تیم باید برای روشهای اقدام متقابل در برابر سوانح آموزش ببیند و بویژه اطلاعاتی نیز درباره روشهای ورود به منطقه سانحه ، شناخت اقدامات مناسب ، خارج كردن مواد از منطقهٔ سانحه وتصمیم گیری فوری در مورد روشهای بازگرداندن مواد به حالت اول ، داشته شد.
یكی از روشهای مرسوم آموزشهای فوِ، شركت كردن در جلسات كار آموزی برای مقابله با سوانح است . در این كلاسها، صحنه ای از سانحه بازسازی شده و روش های مبارزه با سانحه تمرین می شود.عمل آموزش باید بطور مرتب تكرار شود تا كاركنان با روش های جدید آشنایی پیدا كنند.
یكی از وظایف اولیه این تیم عبارت است از: شناسائی مواد نادر و كمیاب كه در هنگام بروز حادثه وسانحه باید در اولین وحله نجات داده شوند. محل نگهداری این نوع آثار باید به وضوح روی نقشه طبقه علامت گذاری شده و محل و محفظه ای كه در آنجا نگهداری می شوند، با برچسبی مشخص شود.تعیین اولویتها یكی از كارهای عمده و مداومی است كه نیازمند آگاه بودن از هدفهای كتابخانه ، خط مشی مجموعه سازی و جایگاه آن در مجموعهٔ ملّی است . البته مطالب اشاره شده در اینجا مربوط به رویكردگروه تحقیق در كتابخانه هاست . برنامه ریزی برای مقابله با سوانح فقط از یك جهت با این پژوهشها درارتباط است و آن عبارت است از: شناسائی دقیق و علامت گذاری آثار مهم و غیرقابل جایگزینی .
اقدام مهّم دیگر جمع آوری و نگهداری تجهیزاتی است كه به هنگام نجات دادن مواد از منطقه سانحه دیده مورد نیازند. این تجهیزات را می توان به دو دسته تقسیم كرد: جمع آوری و جادادن وسایل كوچك در داخل جعبه های مخصوص سانحه و قرار دادن آنها در نقاط مختلف كتابخانه ؛ قرار دادن وسایل بزرگ و گرانقیمت در محلی كه از كتابخانه دور باشد.
محتوّیات جعبه های مخصوص سانحه در كتابخانه های مختلف ، متفاوت است .امّا معمولاً دارای موادی هستند كه با آنها لكه های مایعات یا سایر مواد زیان آور مشابه را می توان پاك كرد(سطل و چوبی كه كهنه و پشم بر سر آنها می پیچند و مانند جارو بكار می برند، حوله های كاغذی ، اسنفج ، خاك انداز وبرس موئی )، موادی برای پوشاندن كتابها و قفسه ها برای جلوگیری از صدمات بیشتر (ورقه های پلی تن ،قیچی و كیسه هائی از مادهٔ پلی تن ) و موادی كه برای سازمان دادن فعالیتها و اقدامات در حین سانحه بكار می روند(سوت ، مداد یا گچ و كاغذ برای نوشتن ، و البسه محافظ مانند دستكش ) این وسایل و اشیاءمعمولاً در ظروفی قرار داده می شوند كه بتوان آنها را به آسانی حمل ونقل كرد، مثلاً جعبه مخصوص سانحه در كتابخانه های استرالیا عبارتست از ظروف بزرگ و سبك وزنی كه بر روی چرخ حركت می كنندو در مواقع معمولی برای انتقال آشغال از آنها استفاده می شود. وسایل با ارزش تر و بزرگتر را می توان درانبار مركزی گردآورد. اینگونه وسایل ممكن است شامل تجهیزات و دستگاههایی مانند صندوقهای پلاستیكی ، جارو برقی هایی كه می توانند مواد جامد و مایع را بمكند، تلمبه ها، دستگاههای خشك كننده یا پنكه ، و وسایل دیگری كه باید مانند ورقه های پلی تن و حوله های كاغذی به سرعت مورداستفاده قرار گیرند، باشند.
نمونه ای از وسایل و تجهیزات كنترل كننده سانحه در جدول صفحه بعد آمده است . باید توجه كرد كه كمیّت هر وسیله خریداری شده و نگهداری شده در انبار به بزرگی یا كوچكی كتابخانه بستگی دارد .
تهیهٔ سیاهه ، كه پایه و اساس خدمات در تمام كتابخانه هاست نیز قسمت مهّمی از برنامه ریزی برای مقابله با سوانح را تشكیل می دهد. سیاهه ای از كاركنان كلیدی ، خدمات و منابع و تجهیزات باید فراهم شود.به ویژه این اقدامات باید به روش های جدید انجام گیرند و سیاهه ها باید در داخل و خارج ازكتابخانه در دسترس باشند. كاركنانی كه اسامی آنها در فهرست قرار دارد، باید هنگام بروز سانحه همراه بااعضاء تیم به اقدام متقابل دست زده و اقدامات لازم را به عمل آورند و همچنین كاركنان ارشد كتابخانه ،كاركنان خدمات و سازمانهای ادارهٔ كنندهٔ كتابخانه (مثلاً اداره مهندسی شهرداری و مسئولین امنیت كتابخانه ) و متخصصین حفاظت و نگهداری منطقه كه متعّهد شده اند در مواقع خطر حضور داشته باشند، باید با آنها همكاری كنند. علاوه بر تهیهٔ لیست كاركنان ،باید روش هایی اتخاذ شود كه وقوع سانحه را به سرعت به كاركنان و مسئولان خبر دهند. سیاهه ای از مشخصات مهم ساختمان مانند تابلوی كلیدهای برِ، شیرهای اصلی گاز و آب نیز می تواند مفید واقع شود.
خدمات و منابع تجهیزاتی كه باید فهرستی از آنها تهیه شود عبارتند از: تأسیسات انجماد،سردخانه ها، مؤسسات حمل ونقل محلّی . از جمله مشاغل محلی كه می توان از آنها كمك گرفت عبارتنداز: لوله كشها، برِ كارها و قفل سازها لازم است با این مراكز خدماتی تماس گرفته و از امكانات آنها بعد ازوقوع سانحه استفاده نمود. به عنوان مثال می توان قراردادی با سردخانه محلّی منعقد كرد كه براساس آن محلّی را در سردخانه خود برای همیشه آماده نگهدارند تا در صورت لزوم در اختیار كتابخانه و مواد آن قرار گیرد. همچنین سیاهه ای از كاركنان محلّی كه تجربیّاتی در انجام اقدامات متقابل كسب كرده و مشتاق ِكمك در مواقع خطر هستند نیز می توان تهیّه كرد.
بالاخره در این بخش باید به این مطلب اشاره كرد كه لازم است برنامه ریزی ها و سیاهه های تهیّه شده روزآمد باشند. برای رسیدن به این هدف ،لازم است سیاهه ای از بررسی ها و پژوهش ها به طور مرتب تهّیه شده و یكی از كاركنان كه معمولاً عضو گروه مقابله با سوانح نیز هست ، مأموریت انجام این بررسی را بعهده گیرد. | 
